Hapi - bóstwo nilowe - Polski Serwis Naukowy

Hapi przedstawiony jako para postaci symbolicznie wiążących górny i dolny Egipt

Wyobrażenie Hapiego, niosącego dary żywności

Hapi (czasem zapisywane jako Hapy), był w religii starożytnego Egiptu bóstwem dorocznych wylewów Nilu, nanoszących na brzegi rzeki żyzny muł, pozwalający Egipcjanom na uprawę roślin. Jego imię oznacza Biegnący, co prawdopodobnie odnosi się do nurtu Nilu. Miał wiele tytułów, m.in. Pan Ryb i Ptactwa Wodnego oraz Pan Rzeki Niosącej Życie. Przedstawiany zazwyczaj jako mężczyzna z dużym brzuchem, ubrany w przepaskę na biodrach, z długimi włosami i zwisającym, kobiecym biustem. Coroczne wylewy Nilu bywały nazywane Przybyciem Hapi. Ponieważ tworzyły żyzny grunt na obszarach, które bez tego byłyby jałowe, Hapi, jako ich patron, symbolizował żyzną ziemię. Dlatego, chociaż był rodzaju męskiego, malowano go z dużym brzuchem przedstawiającym płodność Nilu. Zwykle miał też niebieską lub zieloną skórę, przypominającą Nu (męski aspekt Nun) i przedstawiającą wodę. Wskutek płodnej natury był czasem uważany za "ojca bogów" oraz opiekuńczego ojca, pomagającego utrzymać równowagę kosmosu.

Hieroglify (z gr. ἱερογλυφικά hieroglyphika, dosł. "święte znaki") – najwcześniejszy rodzaj pisma starożytnego Egiptu, obok pisma hieratycznego i demotycznego. Nazwa wywodzi się (podobnie jak nazwa władcy - faraona) z greki i oznacza święte znaki.

Zboża lub rośliny zbożowe – rośliny uprawne z rodziny traw (Poaceae). Ich owoce wytwarzają nasiona o wysokiej zawartości skrobi, są one wykorzystywane do celów konsumpcyjnych (mąki, kasze, oleje, syropy), pastewnych i przemysłowych (piwowarstwo, młynarstwo, gorzelnictwo, farmaceutyka).

Możliwe, że imię Hapi (lub jego odmiana), było wcześniej nazwą samego Nilu, jako że mówiono (błędnie) iż Nil zaczyna się pomiędzy Mu-Hapi i Kher-Hapi, na południowym skraju Egiptu. Jednak Hapi nie był bóstwem samego Nilu, a tylko dorocznych jego wylewów. Był również uważany za "przyjaciela Geba", egipskiego bóstwa ziemi, oraz "pana Nepri", bóstwa zbóż.

Wodowskaz jest to urządzenie służące do pomiarów stanów wody. Najczęściej wykorzystywany typ wodowskazu to wodowskaz łatowy. Minusem wodowskazów jest konieczna obecność obserwatora do wykonania odczytu stanu. Ogranicza to obserwacje do określonych terminów jako tzw. obserwacje zwyczajne wykonywane 1 raz na dobę o godzinie 6:00 UTC (czas uniwersalny koordynowany, to jest o 7:00 czasu urzędowego (lokalnego) zimowego lub 0 8:00 czasu urzędowego (lokalnego) letniego, a wyjątkowo (przy dużych dobowych wahaniach stanu wody) 3 razy na dobę: w czasie zimowym o godzinie 7, 13 i 19 lub czasie letnik o godzinie 8, 14 i 20. W sytuacjach nadzwyczajnych jakimi są wezbrania i powodzie odczyt wykonuje się nawet co godzinę. Stan wody na wodowskazie odczytywany w centymetrach jest odniesiony do umownego zera wodowskazu, dowiązanego do sieci niwelacji państwowej. W Polsce nie odzwierciedla rzeczywistej warstwy wody w rzece.

Nil () w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.

Inne atrybuty zmieniały się zależnie od regionu, z którego pochodzą wyobrażenia. W Dolnym Egipcie postać Hapi zdobiona jest papirusem, a towarzyszą mu żaby (żyjące w tamtym regionie i będące jego symbolem). Tymczasem w Górnym Egipcie były to lotos i krokodyle. Często przedstawiano Hapi niosącego dary żywności lub nalewającego wodę z amfory, ale także, bardzo rzadko, przedstawiano go jako hipopotama.

Hipopotam nilowy (Hippopotamus amphibius), z greckiego ‘ιπποπόταμος (hippopotamos, hippos znaczy "koń", potamos znaczy "rzeka") – gatunek dużego, przeważnie roślinożernego ssaka, należącego do rodziny hipopotamowatych (Hippopotamidae), w obrębie której wyróżnia się dwa współcześnie żyjące gatunki (drugim jest dużo mniejszy hipopotam karłowaty). Hipopotam nilowy jest jedynym żyjącym przedstawicielem rodzaju Hippopotamus.

Papirus (gr. pápyros →, łac. papyrus) – materiał pisarski, wyrabiany z włókien rośliny cibory papirusowej (Cyperus papyrus) rosnącej w delcie Nilu.

Uważano, że Hapi mieszka w jaskini u źródeł Nilu, które wówczas lokowano w rejonie Asuanu. Kult Hapi koncentrował się w rejonie Pierwszej Katarakty, na Elefantynie. Wzniesiono mu tam wiele świątyń. Jego kapłani dokonywali rytuałów mających zapewnić stały poziom wylewów. Na Elefantynie znajdował się oficjalny nilometr (wodowskaz schodkowy) – przyrząd pomiarowy, którego wskazania służyły przewidywaniom poziomu wylewu, a kapłani Hapi musieli być osobiście zaangażowani w nadzór nad nim.

Nun – w mitologii egipskiej pramateria, pierwszy materialny przejaw bytu, Nun jest przede wszystkim żywiołem kosmicznym. Jest on prawodą sprzed stworzenia, a potem także morzem, na którym unosi się ziemia. Prawdopodobnie Nun był najpierw personifikowany w Hermopolis jako bóstwo męskie. Niekiedy, jako jedno z bóstw Ósemki, miewał głowę żaby. Jako najstarszy z bogów, pochodzący jeszcze z czasów chaosu, nosił przydomki "stary" i "ojciec czasów". Jako personifikacja wód kosmicznych miał za atrybut głowę byka.

Amfora (łac. amphora, gr. amphoreús ) - wysokie, smukłe naczynie gliniane (waza) o wydłużonym brzuścu z dwoma umieszczonymi symetrycznie po bokach uchwytami. Naczynie to było w czasach starożytnych bardzo popularne i służyło głównie do przechowywania i transportu wina, oliwy oraz miodu.

Za panowania XIX dynastii Hapi był często przedstawiany jako para postaci trzymających i wiążących długie łodygi dwu roślin przedstawiających Górny i Dolny Egipt, symbolicznie łącząc dwie części państwa wokół hieroglifu oznaczającego "unię", "jedność". Takie symboliczne przedstawienie często rzeźbiono na postawie siedzących posągów faraona.

Krokodyl nilowy (Crocodylus niloticus) – jeden z trzech gatunków krokodyli występujących w Afryce i drugi pod względem wielkości w rodzinie krokodylowatych. Może osiągnąć długość 5,5 metrów i masę blisko 1 tony. Występuje prawie w całej Afryce na południe od Sahary i na Madagaskarze. Był czczony w starożytnym Egipcie.

Geb - w mitologii egipskiej bóg Ziemi, brat nieba - bogini Nut, syn boga powietrza - Szu i bogini uosabiającej wilgoć - Tefnut; jeden z bogów Wielkiej Enneady. Atrybutem boga jest gęś białoczelna. Reprezentującym Geba hieroglifem jest gęś.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Hapi

Hapi – egipskie bóstwo funeralne, syn Horusa