Harcerstwo PRL - Polski Serwis Naukowy

Harcerstwo PRL w latach 1956-1980

Kalendarium

maj-czerwiec 1956 – wyodrębnienie się Organizacji Harcerskiej (w ramach ZMP), zmiana nazwy na Organizacja Harcerska Polski Ludowej (OHPL), powrót do tradycyjnego munduru i nazw.

4 grudnia 1956 - reaktywowanie Związku Harcerstwa Polskiego na terenie Krakowa. W dniu następnym odbyło się posiedzenie reaktywowanej Komendy Chorągwi ZHP, jednocześnie oficjalnie poinformowano Ministerstwo Oświaty o reaktywowaniu ZHP. Reaktywowanie ZHP zostało potwierdzone w rejestrze stowarzyszeń, zgodnie z którym ZHP nadal figurował jako istniejące, choć o zawieszonej działalności stowarzyszenie

8-10 grudnia 1956 – krajowa narada działaczy OHPL w Łodzi, która przekształca się w Krajowy Zjazd Działaczy Harcerskich. Przybywają na nią dwie grupy instruktorów ZHP reprezentujących dawne Szare Szeregi i oddolne działania reaktywujące ZHP (Kraków, Warszawa, Poznań). Mimo nadal obowiązującego Statutu ZHP z lat przedwojennych, oraz nadal aktualnych wpisów do rejestru Stowarzyszeń Wyższej Użyteczności, naradę tę nazwano Zjazdem Łódzkim, a zawarty kompromis z władzami reżimowymi, nazwano Uchwałami. Zawarty kompromis pozwolił reaktywowanemu 4 grudnia ZHP na odrodzenie, wraz z tradycjami, mundurami i symbolami harcerskimi (krzyż, lilijka itd.). Pierwszym naczelnikiem została wybrana Zofia Zakrzewska. Jednak dopiero w 1959 r. rząd PRL, stosując przepisy przedwojennej Ustawy o Stowarzyszeniach Wyższej Użyteczności, zmienił wpisy w rejestrach, nadając nowy Statut i uznając formalnie nowe władze.

ZHP włączyło się od razu w bardzo aktywną służbę Polsce – po roku 1956 zorganizowano wiele akcji, m.in.:

Zamonit – na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej (odbudowa i rozbudowa),

Bieszczady 40, Bieszczady 2000 (zagospodarowanie Bieszczadów),

Operacja 1001-Frombork, Frombork 2000 (odbudowa i rozbudowa Fromborka)

Harcerska Operacja "Sudety"

Alerty Naczelnika (centralne akcje programowe ZHP) – zadania realizowane w tym samym czasie przez wszystkie jednostki harcerskie.

1957 – powstanie Rozgłośni Harcerskiej.

1958 – powstanie "Nieprzetartego Szlaku"

1958-1959 – odejście z ZHP wielu instruktorów szaroszeregowych. Rezygnacja hm. Aleksandra Kamińskiego z funkcji Przewodniczącego Naczelnej Rady Harcerskiej ZHP. Słynne wezwanie druha Kamyka – Idźcie pracować do drużyn, które dało początek niezwykłej dwoistości wewnątrz ZHP – organizacji "aparatu partyjnego" i organizacji społecznych instruktorów pracujących zgodnie z prawdziwymi harcerskimi ideałami i nierzadko prześladowanych.

1960 – I Zlot Grunwaldzki

1968 – ZHP otrzymuje sztandar

czerwiec 1973 – powstaje Federacja Socjalistycznych Związków Młodzieży Polskiej (FSZMP), do której weszły wszystkie istniejące wówczas organizacje młodzieżowe, w tym i ZHP.

1973 - powstaje Harcerska Służba Polsce Socjalistycznej jako propozycja programu harcerstwa starszego w ZHP opartego o specjalności. Drużyny HSPS używały bluz harcerskich specjalnego kroju, kolorowych krajek i beretów (w kolorze zależnym od specjalności). W wielu miastach drużyny starszoharcerskie nigdy nie włożyły tych mundurów. Była to bierna forma protestu. Ucieczką przed HSPS-em były liczne "eksperymenty metodyczne" - czyli stosowanie tradycyjnych metod pracy skautowej pod płaszczykiem "eksperymentów". Celowały w tym miejskie hufce w Krakowie, oraz szereg środowisk Warszawy, Gdańska, Łodzi, Wrocławia i innych, tworząc podstawy pod przyszłe przemiany prowadzące do ruchów odnowy ZHP (KIHAM)

2-10 czerwca 1979 - I Pielgrzymka Ojca Świętego Jana Pawła II do Polski 1979 przyniosła m.in. pamiętne Słowa "... Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi...TEJ ZIEMI !" które także zmieniły oblicze harcerstwa. Także w jej trakcie. Wielu wędrowników i instruktorów uczestniczyło w Białej Służbie, indywidualnie lub w sposób częściowo zorganizowany, choć jeszcze bez mundurów. Chociaż jeden ze szczepów krakowskich (wobec sprzeciwu KCh na służbę w mundurach) pełnił służbę w "panterkach" z naszytą wielką lilijką i znakiem szczepu.

Bibliografia

Bogusław Molenda, Andrzej Bukowski. Reaktywowanie ZHP w Krakowie w grudniu 1956. „Harcerz Rzeczypospolitej”, 2009. ISSN 0860-6463. [dostęp 2011-02-20].
Leksykon harcerstwa. Olgierd Fietkiewicz (red.). Warszawa: Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 8320317797.
Wojciech Hausner. Nasze korzenie: ZHP 1956-1980 - wychowanie polityczne. „Pobudka!!! Pismo instruktorskie ZHR”, 2007-01-15. [dostęp 2011-02-20].