Harcmistrz Rzeczypospolitej - Polski Serwis Naukowy

Harcmistrz Rzeczypospolitej (hm. RP) - najwyższy przedwojenny harcerski stopień instruktorski.

Historia

Pierwszy, jednolity system stopni instruktorskich ustanawiał rozkaz L.29 z dnia 25 czerwca 1920 roku. Odtąd instruktorzy dzielili się na harcmistrzów i podharcmistrzów. Ustanowiono także stopień przodownika, zarezerwowany dla kandydatów na instruktorów.

VI Zjazd Walny ZHP w czerwcu 1927 zniósł stopień przodownika, pozostawiając tylko stopień instruktorski harcmistrza oraz próbny stopień podharcmistrza. Aby zachować trójdzielny system stopni, Naczelnik ZHP rozkazem L.19 z dnia 7 grudnia 1927 dopisał nowy stopień harcmistrza Rzeczypospolitej:

Piotr Olewiński (ur. 13 stycznia 1895 w Kołbach na Polesiu, zm. 10 kwietnia 1962 w Konstancinie) – polski instruktor harcerski, członek pierwszej Naczelnej Rady Harcerskiej ZHP i pierwszy skarbnik ZHP, harcmistrz Rzeczypospolitej, porucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, poseł na Sejm II RP, w latach 1931–1934 prezydent miasta Pińska, senator II RP.

Henryk Glass, ps. Chudy Wilk, Mieczysław Wolski, Martel (ur. 19 maja 1896 w Dąbrowie Górniczej, zm. 14 stycznia 1984 w Londynie) – instruktor harcerski związany z nurtem katolicko-narodowym, organizator i wiceprzewodniczący Porozumienia Antykomunistycznego, oficer ZWZ/AK, organizator i kierownik Wydziału "W" w Społecznym Komitecie Antykomunistycznym "Antyk".

Reforma polegała na podmianie dawnych nazw stopni na nowe. Nowy system nie wszedł jednak do powszechnego użytku. Co prawda poprzedni harcmistrze, po krótkiej weryfikacji, zostali automatycznie awansowani przez swoje Główne Kwatery na harcmistrzów RP, nigdy jednak nie nadano nikomu więcej tego stopnia. W zwykłym użytku pozostały znowu dwa stopnie (phm. i hm.), z czego tylko jeden z nich - harcmistrz - pozwalał uzyskać pełnię uprawnień członkowskich.

Harcmistrz - najwyższy harcerski stopień instruktorski, zdobywany przez instruktorów harcerskich. Oznaczany czerwoną podkładką pod krzyżem harcerskim oraz czerwoną lilijką naszytą na lewym ramieniu munduru harcerskiego. Często zapisywany w skrócie jako hm. przed imieniem i nazwiskiem.

Jadwiga Falkowska, ps. Jaga (ur. 13 listopada 1889 w Twerze, zm. 7 sierpnia 1944 w Warszawie) – jedna z założycielek polskiego harcerstwa dziewcząt. Nauczycielka, działaczka społeczna, instruktorka harcerska, harcmistrzyni Rzeczypospolitej, fizyk, asystentka na Politechnice Warszawskiej i na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie.

Ostatecznie nadawanie stopnia harcmistrza RP zostało zawieszone rozkazem Naczelnictwa z 1928, w którym stwierdzono, że powinien on pozostać stopniem honorowym, wyróżniającym założycieli polskiego harcerstwa.

Posiadacze

Stopień harcmistrzyni Rzeczypospolitej i harcmistrza Rzeczypospolitej uzyskały wówczas (automatycznie) wszystkie harcmistrzynie i harcmistrze, a mianowicie:

Jadwiga Falkowska

Helena Gepnerówna-Śliwowska-Grażyńska

Olga Drahonowska-Małkowska

Maria Wocalewska

Henryk Glass

Adolf (Zbigniew) Heidrich

Stopień był oznaczany mniejszą podkładką czerwoną na białej pod krzyżem harcerskim i czerwoną lilijką starszyzny na rękawie munduru z dwoma poprzecznymi srebrnymi paskami.

Tadeusz Strumiłło (ur. 13 kwietnia 1884 w Smile, zm. 7 października 1958 w Poznaniu) – doktor filozofii, pedagog, instruktor harcerski w stopniu harcmistrza Rzeczypospolitej. Ojciec Tadeusza, muzykologa i taternika.

Częstochowa () – miasto w południowej Polsce, miasto na prawach powiatu (powiat grodzki), siedziba powiatu ziemskiego częstochowskiego. Chociaż historycznie jest częścią Małopolski, to po reformie administracyjnej w 1999 została włączona do województwa śląskiego.

Współczesność

Zgodnie z prawem wszelkie nadania stopnia harcmistrza Rzeczypospolitej nie są już możliwe. Nie przeszkadzało to jednak obwoływać wybitnych, współczesnych instruktorów harcmistrzami Rzeczypospolitej.

Związek Harcerstwa Polskiego

Po II wojnie światowej po raz pierwszy godność harcmistrza Rzeczypospolitej otrzymał symbolicznie hm. Stanisław Broniewski podczas kominka na Zlocie 75-lecia harcerstwa we wrześniu 1986 w Częstochowie.

Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej

W dniu 16 października 2004 przewodniczący ZHR Kazimierz Wiatr nadał pośmiertnie stopień harcmistrza Rzeczypospolitej Tomaszowi Strzemboszowi. Miało to wymiar symboliczny i honorowy, tym bardziej, że przepisy ZHR nie przewidują stopnia Harcmistrza RP.

Helena Gepner-Grażyńska (1895 - 30 października 1972 w Londynie) - działaczka społeczna i niepodległościowa, instruktorka harcerska, harcmistrzyni Rzeczypospolitej. Znana też pod nazwiskiem z pierwszego małżeństwa Śliwowska.

Jan Paweł Mauersberger, ps. ks. Longin (ur. 4 września 1877 w Warszawie, zm. 12 sierpnia 1942) – ksiądz, doktor teologii, kapelan, podpułkownik, instruktor harcerski i społecznik, harcmistrz Rzeczypospolitej, przewodniczący Komendy Naczelnej ZHP, Przewodniczący ZHP (1923, 1927-1929, 1939-1942), wiceprzewodniczący ZHP (1920-1924, 1931-1939), Naczelny Kapelan ZHP (1924-1925), kapelan Szarych Szeregów (1939-1941).

Związek Harcerstwa Polskiego poza granicami Kraju

W dniu 26 listopada 2009 rozkazem L11/09 Naczelnik Harcerzy hm. Andrzej Borowy "przywrócił do jednorazowego użytku" stopień Harcmistrza Rzeczypospolitej i nadał go druhowi Prezydentowi Ryszardowi Kaczorowskiemu

Bibliografia

Stanisław Sedlaczek, Rocznik Harcerski, Warszawa 1928.

hm. Tomasz Katafiasz, Harcerskie stopnie instruktorskie w aspekcie historycznym

Zbiór Przepisów obowiązujących w ZHP (red. St. Sedlaczek), Warszawa 1928.

Zobacz też

harcmistrz, harcmistrz Polski Ludowej

stopnie instruktorskie

stopnie w harcerstwie