Harpokrates - Polski Serwis Naukowy

Egipska figurka Harpokratesa z okresu ptolemejskiego, Muzeum Calouste Gulbenkiana w Lizbonie

Harpokrates (gr. Ἁρποκράτης) – egipsko-greckie bóstwo popularne w świecie śródziemnomorskim w okresie hellenistycznym i rzymskim.

Bóstwo stanowiło, wraz z Sarapisem i Izydą, część triady aleksandryjskiej. Jego imię powstało w wyniku zhellenizowania egipskiego Har-pa-chered, jednego z przedstawień Horusa. Podobnie jak jego pierwowzór uważany był za syna Izydy i Ozyrysa, identyfikowany ze wschodzącym słońcem i przedstawiany jako małe dziecko ze wskazującym palcem prawej ręki na ustach.

Serapis, Sarapis - Serapis (łac. lub gr. Sarapis) – synkretyczny bóg grecko-egipski łączące cechy kilku bogów: świętego byka Apisa-Ozyrysa, Zeusa, Asklepiosa, Plutona i Dionizosa. Kult Serapisa powstał w IV-III wieku p.n.e. w Egipcie, rządzonym przez Ptolemeuszy. Serapis był naczelnym bóstwem dynastii Ptolemeuszy. Jego najbardziej znana świątynia to Serapejon w Aleksandrii. Ptolemeusz I Soter podjął działania mające na celu zintegrowanie religii egipskiej z wierzeniami greckiej rodziny panującej. Ptolemeusz starał się znaleźć bóstwo które mogłoby być czczone zarówno przez Egipcjan, jaki i Greków. Grecy nie darzyli wielkim szacunkiem egipskich bóstw zoomorficznych, więc to przedstawienie antropomorficzne zostało wybrane jako ekwiwalent popularnego egipskiego bóstwa Apisa. Bóstwo zostało nazwane Aser-hapi (i.e. Ozyrys-Apis). Wkrótce przyjęła się forma imienia bóstwa Serapis. Miało ono reprezentować Ozyrysa. Serapis był panem świata podziemnego, patronem przyrody i sprawcą cudownych uzdrowień, wybawicielem i bogiem sztuki lekarskiej, zapewniał też życie wieczne.

Amulet (łac. amuletum – przedmiot lub czynność broniąca przed czarami lub nieszczęściem) – drobny przedmiot, naturalny lub sztuczny, służący do magicznej obrony przed złymi duchami, ludźmi lub nieszczęściami. Noszone na ciele lub na odzieży pierścienie, łańcuchy, czasem figurki, również wkładane do grobu zmarłym.

W świecie rzymskim cieszył się szczególną popularnością jako bóg płodności, pomyślności i urodzaju oraz – ze względu na swoje przedstawienia – jako personifikacja ciszy i dotrzymywania tajemnic. Zachowały się liczne figurki przedstawiające Harpokratesa, często pełniące funkcję amuletów.

Epoka hellenistyczna – nazwana hellenizmem, okres trzech stuleci w historii regionu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, którego początek wyznacza zgon Aleksandra Macedońskiego w 323 roku p.n.e., a koniec podbicie Egiptu przez Rzymian w 30 roku p.n.e..

Izyda (gr. Ἶσις Isis, dopełniacz Ἴσιδος Isidos, egip. Iset, Iszet) – w mitologii egipskiej władczyni nieba i ziemi. Jedno z wcieleń Wielkiej Macierzy; utożsamiana później z grecką Demeter. Jej świętym zwierzęciem była krowa.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Harpokrates

Przypisy

James Hastings: Encyclopedia of Religion. T. 11. Kessinger Publishing, 2003, s. 379. ISBN 0766136833.
ḥr p3 ẖrd
George Hart: The Routledge dictionary of Egyptian gods and goddesses. London: Routledge, 2005, s. 70. ISBN 9780415361163.
Hans Dieter Betz: The Greek Magical Papyri in Translation, Including the Demotic Spells. Chicago: University of Chicago Press, 1997, s. 334. ISBN 9780226044477.
Crispin Corrado Goulet: A study of deity assimilation in sculptural representations of male children from the Roman imperial era. Providence, Rhode Island: ProQuest, 2007, s. 119-121. ISBN 9780549119067.
Geraldine Pinch: Handbook of Egyptian mythology. Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2002, s. 147. ISBN 9781576072424.