Hausa - Polski Serwis Naukowy

Hausańczyk z północnej Nigerii gra na instrumencie muzycznym

Hausa – (inaczej: Hausańczycy, Hausowie, nazwa własna Hausawa) lud afrykański, którego tereny macierzyste obejmują północno-zachodnią Nigerię i południowy Niger. Skupiska Hausańczyków znajdują się w wielu krajach Afryki Zachodniej wskutek ich działalności handlowej i misjonarskiej. Posługują się językiem hausa.

Wielożeństwo (inaczej: poligynia z gr. πολύς polys "liczny" i γυνή gyne "kobieta") - polski termin określający małżeństwo jednego mężczyzny (mąż) z wieloma kobietami (żony), forma poligamii. Natomiast, małżeństwo jednej kobiety z wieloma mężczyznami to poliandria, a wielu mężczyzn i wielu kobiet to multilateralizm.

Nigeria, Federalna Republika Nigerii (Federal Republic of Nigeria) – państwo w Afryce Zachodniej nad Zatoką Gwinejską, najludniejsze na kontynencie afrykańskim. Nazwa państwa pochodzi od rzeki Niger, a pierwszy raz pojawiła sie w artykule gazety The Times z 1897 roku. Sąsiaduje z Beninem, Nigrem, Czadem i Kamerunem.

Historia

Od X wieku Hausańczycy tworzyli społeczność rolniczo-myśliwską. Z czasem wykształcił się u nich system miast-państw: warownych osiedli, które panowały nad okolicznymi obszarami i wokół których rozwijały się handel i rzemiosło. Do takich miast państw należały m.in. Zaria, Kano, Katsina i Gobir. Partnerami ekonomicznymi Hausańczyków były wówczas państwa Mali, Songhaj i Kanem-Bornu. Od XIV wieku na tereny Hausańczykow zaczął napływać islam za sprawą kupców i duchownych muzułmańskich. Przez dłuższy czas islam współżył pokojowo z religiami rodzimymi. Położyła temu kres święta wojna prowadzona przez kaznodzieję Usmana dan Fodio (1754-1817), z pochodzenia Fulanina. Ok. 1810 Fulanie podporządkowali sobie ziemię Hausańczyków i wprowadzili scentralizowany feudalny system władzy oparty na szariacie. W czasach kolonialnych ziemie Hausańczyków zajęli Anglicy, którzy pozostawili jednak lokalnym emirom znaczny zakres samodzielności. Po odzyskaniu przez Nigerię niepodległości Hausańczycy kontrolują jej północne stany.

Kanem-Bornu - państwo afrykańskie, istniejące od VIII do XIX w. w okolicach jeziora Czad. Jego nazwa jest połączeniem nazw dwóch państw: Kanem i Bornu, które następowały po sobie. Bornu uważane jest za kontynuację Kanem, ze względu na ciągłość władzy sułtańskiej w obu tych państwach. Sułtani z założonej w 800 roku dynastii Saif rządzili ponad 1000 lat.

Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

Religia

Obecnie Hausańczycy są sunnitami. Tradycyjna religia (zob. Religie rodzime Afryki) przetrwała wśród ludności zwanej Maguzawa. Ich religia koncentruje się wokół wszechmocnych duchów bori.

Obyczaje i zwyczaje

Struktura społeczna jest mocno zhierarchizowana i istnieją różne stopnie dostojników, jak i ludzi zależnych. Podstawowe zajęcia to: rolnictwo (uprawa sorgo, pszenicy, manioku, orzeszków ziemnych), rzemiosło (tkactwo, kowalstwo, farbowanie tkanin) oraz handel. Hausańczycy uprawiali co najmniej od XVI wieku dalekosiężny handel karawanowy na całym obszarze Afryki Zachodniej. Życie rodzinne jest zorganizowane w sposób patriarchalny: panuje poligynia, a dodatkowo często przestrzega się zwyczaju kulle polegającego na zakazie opuszczania przez kobiety w wieku rozrodczym domostwa.

Stanisław Piłaszewicz (ur. 11 listopada 1944 w Rafałówce) – polski afrykanista, profesor zwyczajny, doktor habilitowany, w latach 1988–2009 kierownik Zakładu Języków i Kultur Afryki w Wydziale Orientalistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, członek Komitetu Nauk Orientalistycznych Polskiej Akademii Nauk. Jest autorem szeregu książek i monografii poświęconych językom i kulturom Afryki. W ramach wymiany akademickiej pracował między innymi na uniwersytetach w Ghanie i Nigerii, prowadząc badania terenowe i archiwalne w tych krajach. Był wykładowcą języka i kultury Hausa na uniwersytecie w Maiduguri w Nigerii. Specjalizuje się w publikowaniu afrykańskich materiałów źródłowych.

Songhaj - średniowieczne państwo istniejące w VII-XVI w. na terenie zachodniej Afryki. Od XII w. wpływy islamskie, następnie przejściowo uzależnione od Mali (XIV w.). Rozkwit i szczyt potęgi w drugiej połowie wieku XV oraz pierwszym ćwierćwieczu XVI, gdy Songhaj opanował ośrodki handlowe - Timbuktu i Dżenne, przejmując kontrolę nad szlakami handlowymi. W okresie tym państwem rządził Muhammad Ture. Po jego detronizacji kraj znalazł się w stanie kryzysu politycznego. Porządek w kraju przywrócił dopiero Daud (1549-1582), za którego rządów nastąpiło odrodzenie gospodarcze kraju. W roku 1590 sułtan Maroka Ahmad I al-Mansur rozpoczął wojnę z państwem Songhaj. Pretekstem stało się niedotrzymanie postanowień układów handlowych. Na czele armii sułtańskiej stanął Hiszpan Dżawdar. 4-tysięczna armia uzbrojona w broń palną i artylerię, rozbiła doszczętnie Songhajczyków w bitwie pod Tondibi.

Bibliografia

St. Piłaszewicz. 1995, Egzotyczny świat sawanny : kultura i cywilizacja ludu Hausa. Warszawa: Dialog.