Hawker Siddeley Harrier - Polski Serwis Naukowy

Hawker Siddeley (BAe) Harrier – brytyjski samolot rozpoznawczy i bliskiego wsparcia, posiadający zdolność krótkiego i pionowego startu i lądowania (V/STOL), należący do pierwszej generacji serii Harrier. Początkowo produkowany przez Hawker Siddeley, następnie BAe. W USA oznaczony jako AV-8A Harrier. Rodzina Harrier obejmuje eksperymentalne i produkowane seryjnie wersje samolotów, włączając najbardziej zmodernizowaną wersję drugiej generacji AV-8B Harrier II.

Niemcy Zachodnie (właściwie Republika Federalna Niemiec) – określenie państwa niemieckiego leżącego w obecnej zachodniej części Niemiec w okresie 1949-1990. Oficjalna nazwa państwa brzmiała Republika Federalna Niemiec (niem. Bundesrepublik Deutschland), państwo zostało utworzone w 1949 roku z brytyjskiej, amerykańskiej i francuskiej stref okupacyjnych oraz Protektoratu Saary. W 1990 roku Niemiecka Republika Demokratyczna uległa likwidacji, a powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN.
Irak, Republika Iraku (arab. العراق, Al-Irak; جمهورية العراق, Dżumhurijjat al-Irak) – państwo arabskie na Bliskim Wschodzie, leżące nad Zatoką Perską.

Obecnie Brytyjczycy wycofali ze służby ostatnie produkowane przez BAE Systems Harrier GR.Mk 7 i GR.Mk 9. Amerykańskie AV-8B wyprodukowane zostały przez Boeing Company. Brytyjskie Harriery GR.Mk 7 i GR.Mk 9 są budowanymi na licencji rozwojowymi wersjami amerykańskich AV-8B Harrier II i AV-8B+ Harrier II Plus. Niewielką liczbę AV-8B wykorzystują też Włosi i Hiszpanie na swoich lotniskowcach, Marynarka Wojenna Indii kilka Sea Harrierów, a Tajlandia odkupione od Hiszpanii AV-8S Matador.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Radar dopplerowski - radar, w którym wykorzystywane jest zjawisko przesunięcia dopplerowskiego wywołanego ruchem obiektów, na których następuje odbicie.

Wersje rozwojowe samolotu Harrier

Hawker P.1127

Pierwowzór samolotów Harrier, opracowany w 1957 roku przez Sir Sidneya Camma i Ralpha Hoopera z Hawker Aircraft i Stanleya Hookera z Bristol Engine Company. Rewolucyjnym rozwiązaniem zastosowanym w maszynie Hawker P.1127 było użycie wektorowanego ciągu z napędzającego samolot silnika turbowentylatorowego, do uzyskania własności pionowego startu i lądowania. Pierwszy pionowy start maszyny odbył się 21 października 1960 roku. Zbudowano 6 prototypowych samolotów Hawker P.1127, z których jeden został utracony podczas pokazów lotniczych.

McDonnell Douglas – amerykańska wytwórnia lotnicza, zajmująca się produkcją samolotów zarówno cywilnych, jak i wojskowych. Siedziba mieści się w St. Louis w stanie Missouri. Od 1 sierpnia 1997 stała się częścią firmy Boeing.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Hawker Siddeley Kestrel

Po powstaniu z połączenia Hawker Aircraft i Armstrong-Siddeley firmy Hawker Siddeley Aviation, samolot Hawker P.1127 został przemianowany na Kestrel (ang. pustułka). Kestrel pozostał wersją rozwojową samolotu zbudowaną w liczbie 9 egzemplarzy. Pierwsza znacznie zmodyfikowana w porównaniu z P.1127 maszyna tego typu wzbiła się w powietrze 7 marca 1964 roku. Nowy Kestrel posiadał ukośne skrzydła, większą część ogonową i powiększony kadłub przystosowany do zamontowania silnika Pegasus o ciągu 85 kN. Ze względu na duże zainteresowanie maszyną ze strony Stanów Zjednoczonych i Niemiec, utworzono specjalny dywizjon testowy, w którego skład wchodzili piloci wojskowi z Wielkiej Brytanii, Niemiec Zachodnich i Stanów Zjednoczonych. Po zakończeniu testów w bazie lotniczej RAF w West Raynham, osiem ocalałych maszyn przekazano do Stanów Zjednoczonych celem przeprowadzenia dalszych testów przez Armię, Lotnictwo i Marynarkę amerykańską, włączając Korpus Piechoty Morskiej. Następnie samolot pod nowym amerykańskim oznaczeniem XV-6A był testowany w bazie Edwards.

AIM-120 AMRAAM (Advanced Medium-Range Air-to-Air Missile) - amerykański pocisk rakietowy powietrze-powietrze średniego zasięgu, z aktywnym radiolokacyjnym układem naprowadzania, korygowanym systemem nawigacji bezwładnościowej INS.
Przeciągnięcie - w aerodynamice lotniczej - zjawisko znacznego, gwałtownego spadku siły nośnej i gwałtownego przyrostu oporu aerodynamicznego, na skutek zbyt dużego kąta natarcia skrzydła - ściślej przekroczenia krytycznego kąta natarcia skrzydła i wystąpienia chwilowej, częściowej lub całkowitej utraty sterowności..

W 1966 roku brytyjski RAF zamówił 60 maszyn typu Kestrel, które jako samoloty serii informacyjnej weszły do służby w połowie 1967 roku.

Harrier GR.1

Pierwszym produkcyjnym modelem powstałym na bazie Kestrela był szturmowy Harrier GR Mk.1, który został oblatany 28 grudnia 1967 roku i wszedł do służby w RAF 1 kwietnia 1969 roku (ang. harrier - pies gończy). Produkcję rozpoczęto w zakładach w Kingston-upon-Thames w południowo-zachodnim Londynie i w Dunsfold. Na lotnisku Yeovilton w Somerset prowadzono próby startu samolotów ze specjalnych pokładów startowych typu ski-jump (ang. skok narciarski). Pokład ski-jump ma postać pasa startowego łukowo uniesionego na końcu i pozwala na krótszy start samolotu bez konieczności wykorzystywania katapulty. W przypadku samolotów pionowego startu, zastosowanie pokładów ski-jump i funkcji STOVL umożliwia znaczące zwiększenie masy startowej maszyny, a co za tym idzie udźwigu uzbrojenia i zmniejszenie zużycia paliwa. Przy okazji testów własności manewrowych maszyny opracowano techniki operowania wektorowanym ciągiem silnika w locie poziomym i podczas viffowania (od angielskiego skrótu VIFF - Vectoring In Forward Flight), czyli ewolucji przy użyciu wektorowania ciągu w locie na wprost, niemożliwych do wykonania na konwencjonalnych samolotach, a pozwalających skutecznie wymanewrować wrogie maszyny i pociski kierowane.

Royal Small Arms Factory ADEN – lotnicze działko automatyczne kalibru 30 mm używane na uzbrojeniu samolotów wojskowych, szczególnie brytyjskiej marynarki wojennej i RAF-u.
Eurofighter Typhoon (pol. Europejski myśliwiec Tajfun) – dwusilnikowy samolot wielozadaniowy zbudowany w układzie kaczki przez konsorcjum trzech europejskich producentów lotniczych – Alenia Aeronautica, BAE Systems i EADS – współpracujących w ramach holdingu Eurofighter GmbH założonego w 1983 roku. Projekt budowy i wyposażenia samolotu jest zarządzany przez agencję NETMA (NATO Eurofighter and Tornado Management Agency). Projekt samolotu jest podobny do opracowanych w tym samym okresie myśliwców generacji 4,5 – francuskiego Dassault Rafale i szwedzkiego Saab JAS-39 Gripen.

Harrier T.2

Wersja szkolno-bojowa samolotu zbudowana w liczbie 12 egzemplarzy wliczając 2 prototypy. Maszyna została oblatana w 1969 roku i różniła się od zwykłego Harriera wydłużonym kadłubem mieszczącym podwójną kabinę z miejscem dla instruktora usytuowanym powyżej ucznia w celu zapewnienia lepszej widoczności. Aby skompensować wydłużoną część dziobową, powiększono również usterzenie ogonowe. Harrier T.2 był w pełni sprawną bojowo maszyną zdolną do przenoszenia takiej samej ilości paliwa i masy uzbrojenia, jak wersja GR.1.

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".
Identification Friend or Foe (IFF) - system rozpoznawania stosowany w lotnictwie wojskowym zwłaszcza krajów NATO, jak i cywilnym do określania rodzaju statku powietrznego. Do poprawnego działania systemu wymagany jest interrogator oraz transponder. Interrogator wysyła zapytanie do transpondera po czym transponder odpowiada na zapytanie w określony sposób. Wywodzi się z czasów II wojny światowej, podczas której stosowany był przez lotnictwo Stanów Zjednoczonych do odróżniania samolotów amerykańskich od maszyn wrogich, dzięki zastosowaniu unikalnego kodu identyfikującego amerykańskie transpondery lotnicze. System spełniał role drugoplanowego układu radarowego, pracując całkowicie odrębnie i niezależnie od podstawowego radaru, który śledzi jedynie odbicie wiązki elektromagnetycznej od powierzchni innego statku powietrznego, przy czym często jednak obydwa systemu używały do wizualizacji tego samego ekranu CRT. System ten, który początkowo używany był wyłącznie do rozróżnienia między maszynami własnymi oraz wrogimi, ewoluował z czasem przybierając ostatecznie postać IFF, używanego w różnych trybach, w tym także do odróżniania cywilnych i zagranicznych statków powietrznych.

Harrier GR.1A

Unowocześniona wersja samolotu Harrier GR.Mk 1 napędzana mocniejszym silnikiem Pegasus 10 Mk 102. Z 58 używanych przez RAF maszyn wersji GR.Mk 1A, 17 zostało wyprodukowanych, a dalszych 41 powstało poprzez modernizację starszych GR.Mk 1.

Harrier T.2A

Wersja analogiczna do T.1, ale z mocniejszym silnikiem Pegasus 10 Mk 102. Zbudowano 4 egzemplarze.

Harrier GR.3

Najnowocześniejsza wersja szturmowa Harriera pierwszej generacji, wyposażona w lepsze oprzyrządowanie elektroniczne i jeszcze mocniejszy silnik Pegasus 11 Mk 103 o ciągu 95,6 kN (9750 kG).

Boeing Company – amerykański koncern lotniczy i kosmiczny, którego dwa najważniejsze działy stanowią: Boeing Integrated Defense Systems, odpowiedzialny za produkcję wojskową i kosmiczną, oraz Boeing Commercial Airplanes, zajmujący się rynkiem samolotów cywilnych. Główna siedziba: Chicago, najważniejsze zakłady produkcyjne: Everett w pobliżu Seattle.
STOVL - akronim od angielskiego Short Take Off and Vertical Landing używany w lotnictwie do określania zdolności samolotu do krótkiego startu i pionowego lądowania.

Harrier T.4

Wersja szkolno-bojowa oparta na maszynie GR.3. Zbudowano 11 egzemplarzy.

Sea Harrier FRS.1 startujący z pokładu "ski-jump" lotniskowca HMS "Invincible"

Sea Harrier FRS.Mk 1

Zamówiona w 1975 roku przez brytyjską Royal Navy wersja morska pokładowa samolotu Harrier. FRS.1 był zbudowany na podstawie Harriera GR.3, ale posiadał większą i bardziej wypukłą osłonę kabiny zapewniającą lepszą widoczność, konieczną do wykonywania zadań obrony powietrznej. Kadłub maszyny był dłuższy w części dziobowej ze względu na umieszczenie w nim radaru Blue Fox firmy Ferranti (obecnie produkowany przez BAE Systems). Wymieniono również wszystkie elementy z szybko korodującego magnezu na wykonane z odpornych na sól morską stopów metali.

Hawker Siddeley – brytyjska wytwórnia lotnicza. Firma przeszła długą ewolucję, zanim w latach sześćdziesiątych wyłoniła się jako jeden z dwóch głównych brytyjskich producentów samolotów i ostatecznie w 1977 r. została włączona w skład koncernu British Aerospace.
Harrier - jedna z ras psów, należąca do grupy psów gończych, posokowców i ras pokrewnych, zaklasyfikowana do sekcji psów gończych w podsekcji psów gończych średniej wielkości.

Pierwsze z 57 zamówionych przez marynarkę maszyn FRS.1 weszły do służby w 1978 roku. W 1982 roku samoloty tej wersji odegrały znaczącą rolę w wojnie o Falklandy-Malwiny operując z pokładów lotniskowców HMS "Invincible" i HMS "Hermes".

Sea Harrier T.4N

Sea Harrier w dwumiejscowej wersji szkolno-treningowej przeznaczonej do szkolenia w bazach lądowych. Zbudowano tylko cztery egzemplarze.

Sea Harrier FRS.Mk 51

Wersja samolotu Sea Harrier FRS.1 przeznaczona dla Marynarki Wojennej Indii. Z 24 zakupionych egzemplarzy 23 nadal pozostają w służbie stacjonując głównie na lotniskowcach INS "Vikrant" (wycofany w 1997) i INS "Viraat" (ex. HMS "Hermes"). Awionikę przystosowano do używania pocisków rakietowych Matra Magic zamiast Sidewinderów.

V/STOL - akronim od angielskiego Vertical/Short Take Off and Landing (pol.: pionowy / krótki start i lądowanie) używany w lotnictwie do określania zdolności samolotu do pionowego startu i lądowania lub startu i lądowania na krótkich pasach startowych (samolot pionowego lub skróconego startu i lądowania).
Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.

Sea Harrier T.60

Dwumiejscowa wersja szkolno-treningowa przeznaczona dla Marynarki Wojennej Indii do szkolenia w bazach lądowych.

Sea Harriery FA.2 na pokładzie lotniskowca HMS "Illustrious" w Zatoce Perskiej

Sea Harrier FA.2

Unowocześniona na podstawie doświadczeń wyniesionych z wojny o Falklandy wersja Sea Harriera FRS.1 zdolna do przenoszenia większego ładunku uzbrojenia do walki powietrznej, wyposażona w nowy radar obserwujący dolną półsferę, powiększony zasięg działania i unowocześnione wyposażenie awioniczne w kabinie pilota. Propozycję unowocześnienie samolotów do standardu FRS.2 zaaprobowano w 1984 roku, a pierwszą maszynę tego typu oblatano we wrześniu 1988 roku. Oznaczenie zmieniono następnie na FA.2 (Fighter-Attack - myśliwsko-szturmowy). Royal Navy zamówiła modernizację 34 maszyn do nowej wersji FA.2 i 18 nowych samolotów. Sea Harrier FA.2 został wyposażony w nowy radar Blue Vixen należący do najnowocześniejszych impulsowych radarów dopplerowskich na świecie. Blue Vixen stał się podstawą do opracowania radaru CAPTOR dla samolotu Eurofighter Typhoon. Ponadto dodano możliwość przenoszenia pocisków AIM-120 AMRAAM. Pierwsze FA.2 dostarczono do jednostek 2 kwietnia 1993 roku, a pierwsze misje bojowe nowych maszyn miały miejsce w kwietniu 1994 roku w ramach misji stabilizacyjnej ONZ podczas wojny w Bośni. Ostatni samolot wersji FA.2 zbudowano 18 stycznia 1999 roku. Ze służby brytyjskiej wycofano tę wersję w kwietniu 2006.

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.
AWACS (ang. Airborne Warning and Control System - Lotniczy System Ostrzegania i Kontroli) - amerykański system wczesnego ostrzegania. W skład systemu wchodzą m.in. odpowiednio zaadaptowane samoloty dozoru radiolokacyjnego dalekiego zasięgu, przede wszystkim E-3 Sentry.

Sea Harrier T.8

Dwumiejscowa wersja szkolno-bojowa zbudowana na podstawie FA.2, bez radaru Blue Vixen. Zbudowano 7 egzemplarzy.

Dalszymi brytyjskimi wersjami rozwojowymi samolotu są GR.7 i GR.9, należące do drugiej generacji Harrierów.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)