Hazzan - Polski Serwis Naukowy

Strój hazzana

Hazzan - (karaim. z hebr. חַזָּן wypowiadający modlitwy) w religii karaimskiej osoba sprawująca duchowe zwierzchnictwo nad gminą karaimską. Rola hazzana w religii karaimskiej różni się od chazana w judaizmie. Zwyczajowo hazzan przewodzi modlitwom w kienesie. Do jego obowiązków należy wykonywanie czynności duchownych oraz zaspokajanie religijnych potrzeb wiernych swej gminy przez odprawianie nabożeństw, wypełnianie posług religijnych, nadawanie imion, udzielanie ślubów, grzebanie zmarłych.

Borys Eliaszewicz, ros. Борис Саадьевич Ельяшевич, kar. Berachia Izrael ben Saadia Eliaszewicz (ur. 26 marca 1881 w Poniewieżu, zm. 9 stycznia 1971 w Eupatorii) – karaimski działacz społeczny, starszy hazzan Eupatorii.

Bogusław Firkowicz (karaim. Icchak Boas) (ur. 17 czerwca 1865 w Trokach, zm. we wrześniu 1915 w Ostrowie pod Pskowem) – hazzan karaimski, w latach 1910-1915 pełniący obowiązki hachana Karaimów polskich.

Hazzan wybierany jest przez ogół dorosłych członków wspólnoty (mężczyzn). Powinien mieć co najmniej 25 lat, być żonaty, znać Pismo Św. i karaimską liturgię oraz cieszyć się autorytetem. Ponadto nie może być ułomny fizycznie. Honorowym tytułem jest ułłu hazzan, tj. wielki hazzan (senior). Hazzanowi w pełnieniu obowiązków pomaga ochuwczu, przygotowujący się w praktyczny sposób do pełnienia takiej roli. Edukacji karaimskich hazzanów służyła działajaca w Eupatorii na Krymie w latach 1894-1918 szkoła hazzanów (karaim. Midrasz Hazzanim), zwana powszechnie Aleksandrowską Szkołą Duchowną.

Język hebrajski (hebr. עִבְרִית, trb. iwrit) – język z grupy kananejskiej języków semickich, należący do afroazjatyckiej rodziny językowej, zapisywany alfabetem hebrajskim.

Krym (ukr. Крим, ros. Крым, Półwysep Krymski) – półwysep na południu Ukrainy, zwany czasem półwyspem Taurydzkim, a w starożytności Chersonezem Taurydzkim bądź Taurydą, połączony jest z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim, pomiędzy Morzem Czarnym i Azowskim, a od Rosji oddzielony Cieśniną Kerczeńską. Długość linii brzegowej 1000 km, powierzchnia 25 700 km².

Strojem rytualnym hazzana jest spodnia szata w kolorze czarnym zwana dżubbe oraz wierzchnia wkładana przez głowę bez rękawów w kolorze białym przetykana złotymi lub srebrnymi nićmi zwana ryza. Do przepasania służy czarny - a w szczególnie uroczyste dni niebieski - pas zwany belibaw. Nakryciem głowy jest biork - czarny kołpak z białym otokiem.

Chazan (inaczej kantor) - osoba prowadząca nabożeństwo z mniejszego pulitu przed Aron ha-kodesz. W Judaiźmie ortodoksyjnym funkcję tę pełnią tylko mężczyźni.

Język karaimski – język z kipczackiej grupy języków tureckich, którym posługują się Karaimi zamieszkujący Litwę (głównie miasta Troki i Wilno), Ukrainę (Krym) i Polskę. Tradycyjnie dzieli się go na dwie grupy: wschodnią (na Krymie) i zachodnią z dialektami trocko-wileńskim i łucko-halickim. Wspomniane dwa dialekty z grupy zachodniej zachowały wiele cech archaicznych, świadczących o kipczackim pochodzeniu języka. Na język krymsko-karaimski bardzo silny wpływ miał język Tatarów Krymskich a także język osmańsko-turecki. Różnice historyczne są głównym powodem rozróżnienia między wschodnio- a zachodniokaraimską odmianą języka. Nigdy się też nie wykształcił wspólny karaimski język literacki.

Przed 1939 wszystkie cztery działające w Rzeczypospolitej gminy karaimskie (Wilno, Troki, Halicz, Łuck) miały swoich hazzanów. Ostatnim hazzanem w powojennej Polsce był Rafał Abkowicz (zm. 1992). W 1988 Ośrodek TVP we Wrocławiu zrealizował poświęcony mu reportaż pt. "Ostatni Hazzan" (reż. Ewa Straburzyńska).

Aron Katyk, ros. Арон Ильич Катык, kar. Sariban-Katyk (ur. 7 maja 1883 w Eupatorii, zm. 20 maja 1942 w Leningradzie) - karaimski twórca i działacz społeczny, pierwszy hazzan z wyższym wykształceniem teologicznym, zwierzchnik karaimskiej wspólnoty w Moskwie.

Judaizm – religia monoteistyczna, której podstawą jest wiara w jednego Boga (osobowego, niepodzielnego, będącego bytem niematerialnym, bezcielesnym i wiecznym), będącego nie tylko Stwórcą świata, ale także jego stałym "nadzorcą", czy też "opiekunem". Bóg ten zawarł z ludem Izraela wieczyste przymierze, obiecując ochronę i pomoc w zamian za podporządkowanie się jego nakazom. Judaizm ukształtował się w II tysiącleciu p.n.e.; stanowi religię narodową Żydów. Jest też pierwszą religią abrahamową. Jej wyznawcy znajdują się na całym świecie, obecnie jest ich najwięcej w Stanach Zjednoczonych – 5,6 mln i Izraelu – 4,7 mln. Z judaizmu wywodzi się chrześcijaństwo.

Postacie pełniące urząd hazzana

Abraham Firkowicz

Marek Leonowicz

Wybrane publikacje

Słownik wyrazów obcych, red. naukowa Irena Kamińska-Szmaj, autorzy: Mirosław Jarosz i zespół. Wrocław 2001. ISBN 83-87977-08-X.

Szymon Firkowicz, O Karaimach w Polsce, Wilno 1938.

Paweł Borawski, Zwyczaje i obrzędy religijne Karaimów litewskich, „Acta Baltico-Slavica" 1990, t. XIX.

Michał Bołtryk, 0statni Hazzan. "Kontrasty" 1986 nr 5 s. 6-9.

Grzegorz Pełczyński, Karaimi polscy, Poznań 2004. ISBN 83-7063-406-0