Hebrydy - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 57°00′N 7°00′W / 57, -7

Hebrydy (ang. Hebrides, wym. [ˈhɛbrɨdiːz], lub Western Isles; gael. Innse Gall) - archipelag ok. 500 wysp na Oceanie Atlantyckim, wzdłuż północno-zachodnich wybrzeży Szkocji. Hebrydy należą do Wielkiej Brytanii. Główna miejscowość wysp to Stornoway. Wyspy zajmują powierzchnię 7 555 km², a zamieszkuje je 43,4 tys. ludzi (2001).

Nortumbria, ang. Northumbria – w VI-IX wieku n.e. anglosaskie państwo położone w południowej Szkocji i północnej Anglii, we wschodniej części terenów leżących między murem Hadriana i murem Antoninusa (patrz mapka). Powstało w wyniku zjednoczenia Bernicji i Deiry przez króla Bernicji Etelfrydaa. Schrystianizowana od 1. połowy VI wieku. W VII wieku główne państwo tzw. heptarchii anglosaskiej. W VIII wieku najeżdżana przez wikingów, w X wieku weszła w skład Anglii.

Hodowla – zespół zabiegów i procesów w wytwarzanych sztucznie optymalnych warunkach dla rozwoju hodowanego zwierzęcia bądź rośliny, mający na celu otrzymanie w warunkach stworzonych przez człowieka organizmów żywych (np. doświadczalnych w nauce).

Geografia

Hebrydy dzielą się na:

Hebrydy Zewnętrzne (m. in. wyspy Lewis i Harris, North Uist, South Uist i St Kilda)

Hebrydy Wewnętrzne (m. in. wyspy Skye, Mull, Iona, Islay, Jura).

Te grupy wysp rozdzielone są Morzem Hebrydzkim i kanałem The Minch. Hebrydy stanowią teren górzysty do niemal 1000 m n.p.m. (Sgurr Alasdair 993 m), znajdują się na nich liczne bagna i jeziora.

Psianka ziemniak (Solanum tuberosum L.) to prawidłowa botaniczna nazwa tej rośliny. Najczęściej jednak używany jest synonim tej nazwy – ziemniak. Jest to gatunek byliny należący do rodziny psiankowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej (Peru, Boliwia, Kolumbia, Chile). Obecnie rozprzestrzeniony na całym świecie jako roślina uprawna. W Polsce jest pospolicie uprawiany i przejściowo dziczejący (efemerofit).

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa".

Na Hebrydach rozwinęło się rybołówstwo, hodowla owiec i bydła, a także drobny przemysł tkacki (tweed).

Historia

kamienny krąg z Callanish

Pierwsze ślady ludzkiej bytności na Hebrydach pochodzą z okresu 8500 - 8250 p.n.e. czyli z ery mezolitu. Wyspy w I tysiącleciu zasiedlone przez Celtów. Na wyspie Iona od 563 r. klasztor, założony przez świętego Kolumbę, stał się ważnym ośrodkiem monastycyzmu celtyckiego, skąd prowadzono chrystianizację Piktów i Nortumbrii. W VIII w. rozpoczęły się najazdy norweskich wikingów. Od IX w. wyspy znalazły się pod panowaniem Normanów. W 1266 r. zostały włączone do Szkocji. W czasach nowożytnych Hebrydy, położone poza obszarem niszczonym przez wojny oraz dzięki pomyślnie rozwijającej się tu uprawie ziemniaków, stanowiły region stabilizacji gospodarczej i społecznej. W XIX i XX w. dość znaczna emigracja gospodarcza do Australii i Kanady.

Iona, (gael. I Chaluim Cille) – niewielka wyspa w Hebrydach Wewnętrznych u południowych wybrzeży Szkocji, zamieszkana przez 175 osób. Siedziba ufundowanego przez św. Kolumba w 563 roku klasztoru, jednego z pierwszych i ważniejszych domów zakonnych na obszarach celtyckiej Irlandii, Szkocji i Walii. Wchodziła w skład Dalriady (miejsce pochówku jej królów). Z Iony prowadzono chrystianizację Piktów i Nortumbryjczyków. Od VIII wieku obiekt wielokrotnych ataków wikingów, wskutek których zmalało znaczenie konwentu zakonnego. Na wyspie zachowały się kamienne rzeźbione krzyże celtyckie, tak zwane "wysokie krzyże" z VIII wieku.

Bagno – obszar o utrzymującym się nadmiernym nawilgoceniu, porośnięty przez roślinność przystosowaną do specyficznych warunków związanych z dużym nawilgoceniem. Bagna bardzo często tworzą się w zagłębieniach terenu we wszystkich strefach klimatycznych świata. Największe przestrzenie zajmują jednak na obszarach pokrytych wieczną zmarzliną (Syberia, północna Kanada) i w strefie równikowej. Poza tym tworzą się w dolinach i deltach dużych rzek, na pojezierzach, na płaskich obszarach bezodpływowych, w nieckach krasowych, w odciętych zatokach morskich i nad brzegami mórz i oceanów. W bagnach w wyniku procesów utleniania związków organicznych tworzy się torf.

Ciekawostki

Od nazwy wysp wzięła swój tytuł uwertura koncertowa Feliksa Mendelssohna Hebrydy.

Zobacz też

Nowe Hebrydy