Hefajstejon - Polski Serwis Naukowy

Dorycka świątynia Hefajstosa w Atenach

Hefajstejon - świątynia poświęcona Hefajstosowi i Atenie, patronom rzemiosła, znajdująca się w dzielnicy Keramejkos ponad agorą u stóp Akropolu w Atenach.

Świątynia została zbudowana w porządku doryckim ok. 445 p.n.e.-425 p.n.e. Przez długi czas świątynię opisywano i znano jako Thesejon lub Tezejon. B. Sauer ustalił jej prawdziwych patronów. Pomyłka była spowodowana dekoracją świątyni - jej metopy ozdobione zostały scenami ilustrującymi czyny Heraklesa i Tezeusza.

Porządek dorycki (styl) to jeden z najbardziej znanych porządków architektonicznych czasów starożytnych. Charakteryzuje się on ciężkimi proporcjami, surowością i monumentalizmem. Walory artystyczne ustępowały w nim miejsca funkcjonalizmowi.

Sztuka starożytnej Grecji powstała i rozwijała się po upadku kultury mykeńskiej, spowodowanym w głównym stopniu najazdem Dorów. Za czas jej trwania przyjmuje się okres od ok. 1200 p.n.e. do I w. p.n.e., czyli do czasu podboju starożytnej Grecji przez Rzymian. Jednak wraz z podbojem rzymskim, nie skończył się definitywnie okres sztuki greckiej. Artyści nadal tworzyli, ale przede wszystkim na potrzeby kolekcjonerów rzymskich. Najczęściej ich dzieła były kopiami znanych wcześniej dzieł greckich. Dzięki tej działalności znamy wygląd wielu rzeźb, których oryginały zaginęły lub zostały zniszczone. Sztuka grecka (m.in. właśnie dzięki kopiom) wywarła przeogromny wpływ na rozwój sztuki rzymskiej. Jednak wraz ze zmianami politycznymi skończyła się jej samodzielność.

Architektonicznie jest to peripteros, heksastylos. Główne pomieszczenie świątyni (cela, naos) otacza kolumnada złożona z 6. kolumn na krótszym, wejściowym boku (heksastylos) i 13. kolumn na dłuższym boku. Kolumny stoją na trójstopniowej krepidomie. Wnętrze celi otacza pojedyncza kolumnada (peripteros), 4 dwukondygnacyjne kolumny od strony przeciwnej wejściu i po 7 wzdłuż. Wejście do głównego pomieszczenia świątynnego znajduje się za przedsionkiem, między antami (zwężenia po bokach z pełnego muru) wystającymi poza kolumnadę celi. Z tyłu świątyni mieści się opistodomos, niewielkie prostokątne pomieszczenie, pełną ścianą odcięte od celi, z wejściem między dwoma kolumnami (między dwoma kolumnami wchodzi się także do przedsionka).

Atena (gr. Ἀθήνη Athene lub Ἀθηναίη Athenaie) – w mitologii greckiej bogini mądrości, sztuki, wojny sprawiedliwej oraz opiekunka miast, m.in. Aten i Sparty. Jedna z dwunastu głównych bogów olimpijskich.

Keramejkos (gr. Κεραμεικός) - dzielnica w starożytnych Atenach, usytuowana na północny zachód od Akropolu i historycznej agory. W starożytności zamieszkiwali ją rzemieślnicy, wyrabiający artykuły ceramiczne. Znajdował się tu również główny cmentarz miasta. Do dziś zachowały się liczne nagrobki, które częściowo zrekonstruowano z wykorzystaniem oryginalnych kamieni. W samych grobach odnaleziono liczne dzieła sztuki, których część można dziś podziwiać w miejscowym muzeum.

W czasach starożytnych ściany świątyni zdobił ciągły fryz joński ukazujący walki Lapitów. Wewnątrz celi, w części zachodniej umieszczono posąg Ateny i Hefajstosa wyrzeźbiony przez Alkamenesa.

W V w. n.e. świątynię zaadoptowano na kościół pod wezwaniem św. Jerzego. W czasach tureckich cała dzielnica opustoszała i Turcy chcieli kościół rozebrać dla uzyskania materiałów budowlanych. W 1660 Mehmed IV zabronił tego. Już w 1834 świątynia została zabytkiem narodowym Grecji. Dzięki szczęśliwemu splotowi okoliczności świątynia należy do najlepiej zachowanych zabytków sztuki greckiej.

Lapici (Lapitowie) – w mitologii greckiej i w historii lud tesalski zamieszkujący pierwotnie masywy górskie Pindos, Pelionu i Ossy. Ślady ich obecności napotkano w Olenos, Elidzie, Rodos i Kindos.

Kościół – w religii chrześcijańskiej budynek przeznaczony do celów sakralnych: odprawiania nabożeństw, sprawowania sakramentów, odmawiania modlitw itp. Początki budownictwa kościelnego sięgają IV w., wcześniej istniały jedynie kościoły domowe oraz kaplice w katakumbach.

Bibliografia

Bernhard M. L., Sztuka grecka V w. p.n.e., Warszawa 1975.

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Hefajstejon