Heftalici - Polski Serwis Naukowy

Terytorium opanowane przez Heftalitów w roku 500

Heftalici – środkowoazjatycki lud koczowniczy, przez kronikarzy bizantyjskich nazywany też "Białymi Hunami".

Ok. IV/V w. zajęli międzyrzecze Syr-Darii i Amu-Darii oraz północny i środkowy Afganistan aż po Kabul, skąd od lat 50. V wieku organizowali liczne wyprawy wojenne przeciwko Persji i Indiom. We wschodnim Iranie wzięli do niewoli króla Peroza , który za cenę wolności musiał odstąpić zwycięzcom Herat, Merw i Balch a ponadto zapłacić ogromną kontrybucję. W Indiach ich najazdy początkowo były skutecznie odpierane przez cesarzy Kumaraguptę I i Skandaguptę, jednak już w latach 490-500, heftalicki władca Toramana, wykorzystując załamanie państwa Guptów, zdołał opanować ich kraj (prawdopodobnie aż po Narbadę i współczesny Allahabad).

Antiochia Margiańska (wcześniej Aleksandria Margiańska) położona była nad rzeką Murgab; swoją nazwę zawdzięcza Antiochowi I Soterowi, który ją odbudował i krainie w której jest położona - Margianie (obecnie Turkmenistan). W ostatnich latach, w jej ruinach, prowadzone są wykopaliska.

Kumaragupta II - indyjski król z dynastii Guptów, syn Ćandragupty II. Rządy sprawował przez 40 lat - ok. 415 do 455 roku. W czasie swego panowania utrzymał zdobycze swego ojca, któremu wystawił żelazna kolumnę w Delhi o wysokości ponad 7 metrów i wadze ok. 6 ton. Niewyjaśnioną zagadką pozostaje fakt, że na kolumnie brak jest śladów korozji. Pod koniec panowania toczył walki z Heftalitami (Biali Hunowie). Dopiero jednak jego syn i następca Skandagupta zadał im klęskę w 455 roku.

Imperium Heftalitów było jednak krótkotrwałe. Syn Toramany, Mihirakula został ok. 528 wyparty z doliny Gangesu przez Narasimaguptę, króla z tego odgałęzienia dynastii Guptów, któremu udało się zachować władzę w Magadzie i Bengalu. Wkrótce (ok. 530) Heftalici ulegli na terenie zachodnich Indii królowi Jasiodharmanowi z Mandasoru, ostatecznie Mihirakula zdołał zachować tylko Kaszmir oraz kilka niewielkich indyjskich prowincji. Ostateczną klęskę zadali Heftalitom Turcy w sojuszu z Sasanidami ok. roku 565, niebawem lud Heftalitów utracił swą odrębność. Panowanie Heftalitów jest oceniane wyłącznie negatywnie, zarówno przez historyków średniowiecznych (Kalhana), jak i współczesnych.

Azja Środkowa – nazwa stosowana dla określenia wyżynno-górskiego obszaru centralnej Azji, położonego ponad 1000 km od otwartego morza. Region ten obejmuje: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan, a także Mongolię i zachodnie Chiny (regiony autonomiczne Tybetu, Mongolii Wewnętrznej, Sinciang i Ningxia oraz prowincje Qinghai i Gansu).

Nomada - koczownik, wędrowiec, członek grupy ludzi nieposiadającej stałego miejsca zamieszkania, przemieszczającej się z miejsca na miejsce, np. w związku ze zmianami pogody lub w poszukiwaniu żywności, wody, opału albo pastwisk dla zwierząt hodowlanych. Osoba prowadząca koczowniczy, wędrowny tryb życia, także podróżująca stale lub sezonowo z powodów handlowych, kulturowych lub religijnych.

Przypisy

Praca zbiorowa pod redakcją naukową Macieja Salamona: Wielka Historia Świata Tom 4 Kształtowanie średniowiecza. T. 4. Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005. ISBN 83-85719-85-7.