Hellenizm - religioznawstwo - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy religii politeistycznej. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Hellenizm jest współczesną religią politeistyczną, której wyznawcy czczą Bogów starożytnych Greków. Termin hellenizm został po raz pierwszy użyty przez cesarza Juliana Apostatę (331 – 363) na określenie odnawianej przez siebie religii pogańskiej. Z braku bezpośredniej ciągłości ze starożytnymi wyznawcami, hellenizm przyjmuje metodologię rekonstrukcjonistyczną.

New Age (z ang., wymowa: /nju: eɪdʒ/; także Nowa Era, Nowa Epoka, Ruch Nowej Ery) – to nieformalny, wielopostaciowy i wielowymiarowy, alternatywny ruch kulturowy, który narodził się umownie w latach 60. XX wieku w USA, a następnie zdobył liczne grono zwolenników na całym świecie.
Politeizm (z gr. πολύς polys - "liczny" + θεός theos - "bóg"; wielobóstwo) - wiara w istnienie wielu bogów (np. przedchrześcijańska religia Słowian, religia starożytnej Grecji, starożytnego Egiptu, wierzenia Azteków, szinto, neopogaństwo). Według islamu, politeizm (szirk) jest ciężkim grzechem; w podobnym tonie wypowiada się również Biblia.

Świątynia w Tesalonikach

Wierzenia

Hellenizm jest religią politeistyczną, w której centrum znajduje się dwunastu Bogów Olimpijskich. Jest religia niedogmatyczną, czerpiącą inspiracje z dzieł Homera, Hezjoda, Salustiusa, i in.

Etyka

Podstawowymi źródłami dla etyki hellenizmu są Maksymy delfickie, Zasady Solona, Złote wersety Pitagorasa, etyki Arystotelesa, stoików i innych filozoficznych szkół starożytności.

Występowanie

Najwięcej wyznawców hellenizmu jest w Grecji (gdzie przyjmuje formę religii etnicznej) oraz w USA. Największą organizacją jest Ύπατο Συμβούλιο των Ελλήνων Εθνικών (Najwyższa Rada Hellenów Etnicznych [1]. Jednym z pierwszych propagatorów tej religii wśród nie-Greków był Drew Campbell, autor książki Old Stones, New Temples. Od tego czasu powstało kilka organizacji reprezentujących różne podejścia do hellenizmu (między rekonstrukcjonizmem a neopogaństwem), takich jak Hellenion[2], Elaion [3], Neokoroi [4] i in. Niewielka grupa wyznawców - Olympeion[5] - występuje również w Polsce.

Flawiusz Julian (Flavius Claudius Iulianus, ur. w 331 lub wiosną 332 w Konstantynopolu, zm. 26 czerwca 363 w dolinie Maranga koło dzisiejszej Samarry) - cesarz rzymski w latach 361-363, znany szerzej jako Julian Apostata.
Wicca – rozpowszechniona w Europie i Stanach Zjednoczonych religia neopogańska. Została zainicjowana przez emerytowanego brytyjskiego urzędnika, Geralda B. Gardnera prawdopodobnie w latach 40. XX wieku, ale upubliczniona dopiero od roku 1951. Od tego czasu zdobyła szeroką popularność i podzieliła się na kilka dużych i kilkanaście mniejszych gałęzi zwanych tradycjami. Pierwotnie jednak przez Wicca rozumiano wyłącznie tradycję stworzoną przez Gardnera – jest to inicjacyjna religia misteryjna, nawiązująca do tradycji przedchrześcijańskich.

Grecja

Według danych z roku 2005, hellenizm wyznaje około 2 tysięcy Greków, a kolejnych 100 000 wyraża różnego stopnia zainteresowanie tę religią. Nie istnieją dane, uwzględniające kraje całego świata.

Współczesne obchody starożytnych świąt ku czci Prometeusza w Grecji

W roku 1997 został utworzona Najwyższa Rada Hellenów (NRH), jest to największa organizacja hellenistyczna w Grecji. Rada jest członkiem założycielem, Światowego Kongresu Religii Etnicznych. W roku 2004 była gospodarzem kongresu w Atenach. Organizacja również jest członkiem unijnego programu zwalczania dyskryminacji. W roku 2005 w festiwalu Prometeusza zorganizowanym przez NRH uczestniczyło około 2500 osób. Rada nawiązuje do religijnej, „politeistycznej, etnicznej tradycji greckiej”.

Pogaństwo (łac. pagus - "wioska") - określenie (często o wydźwięku negatywnym), zazwyczaj używane przez wyznawców religii monoteistycznych: chrześcijaństwa, judaizmu i islamu w stosunku do wyznawców innych religii, głównie politeistycznych i animalistycznych.
Religia etniczna – system wierzeń wyznawanych przez konkretną grupę etniczną, wykształcony w jej obrębie i ściśle związany z jej tradycją, kulturą i specyfiką zamieszkiwanego terenu.

W samej Grecji działają również inne organizacje, jak: Dodekatheon, Helliniki Hetaireia Archaiophilon czy Labrys.

USA

W Stanach Zjednoczonych amerykańscy Helleniści gromadzą się wokół Hellenionu, który przykłada wielką uwagę do historycznej wierności w odtwarzaniu religii. Hellenion nie podaje liczby członków do informacji publicznej. Istnieje również grupa osób, która nie może finansowo pozwolić sobie na pełne członkostwo, co utrudnia określenie liczebności grupy. Organizacja oferuje szkolenia dla duchownych, edukację religijną dla dorosłych oraz inne kursy dla swoich członków.

Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji poezji heroicznej (której istnienie jest wszakże czystym domysłem).
Hellenion – amerykański związek wyznaniowy, skupiający wyznawców wskrzeszonej politeistycznej religii starożytnych Greków. Organizacja została założona przez Drew Campbella, oficjalnie zarejestrowano ją w 2001 r. W 2004 r. Hellenion, jako jeden z pierwszych związków wyznaniowych wskrzeszających religię starogrecką, oficjalnie wyświęcił pierwszego kapłana – Denisa Duttona.

Istnieją również inne zrzeszenia takie jak Elaion oraz Neokoroi. Większość członków Neokoroi deklaruje się jako rekonstrukcjoniści, ale nie jest to wymagane aby móc przystąpić do organizacji. Bardzo duży nacisk kładzie się na wiedzę o starożytnej historii. Działalność jest widoczna głównie w internecie. Jest to bardziej sieć hellenistów rozsianych po kraju. Neokoroi jest również wydawcą własnego kwartalnika, który jest rozprowadzanych wśród, jak i przez członków.

Arystoteles (gr. Ἀριστοτέλης, Aristotelēs, ur. 384 p.n.e., zm. 7 marca 322 p.n.e.) – jeden z trzech, obok Platona i Sokratesa najsławniejszych filozofów greckich. Stworzył opozycyjny do platonizmu i równie spójny system filozoficzny, który bardzo silnie działał na filozofię i naukę europejską. Chrześcijańska odmiana arystotelizmu zwana tomizmem była od XIII w. i jest do dziś uważana za oficjalną filozofię Kościoła Katolickiego. Założyciel szkoły filozoficznej znajdującej się w Ogrodach Likejonu (od nazwy sąsiadującej z nimi świątyni Apollina Likejosa), co stało się źródłosłowem słowa "Liceum".
Rekonstrukcjonizm (z ang. reconstructionism) - nurt w religioznawstwie polegający na odtwarzaniu dawnych wierzeń i religii, których ciągłość historyczna została przerwana.

Polska

W Polsce nie ma zarejestrowanych hellenistycznych związków wyznaniowych. Dominują osoby praktykujące indywidualnie, utrzymujące kontakt przez internet. Istnieją strony i fora poświęcone tej tematyce jak Olympeion (hellenizm reformowany) czy Pantheion.

Reszta świata

W Brazylii, Helleniści gromadzą się wokół portalu Reconstrucionismo Helênico no Brasil. Został stworzony w 2003 przez brazylijskich członków Hellenionu, jak i innych międzynarodowych grup jak np. amerykańskiego Neokoroi.

Hezjod (gr. Ἡσίοδος, Hesiodos) z Beocji - epik grecki. Nieznane dokładne daty życia; najczęściej, zgodnie z argumentem filologa aleksandryjskiego Arystarcha z Samotraki, umieszcza się Hezjoda około 700 r. p.n.e. Niektórzy badacze uważają go za starszego nawet od Homera. Spór na ten temat istniał już w starożytności. Jego imię tłumaczy się jako "ten, co wysyła pieśń", co może świadczyć o fakcie, iż Hezjod należał do grona aojdów. Jest pierwszym w historii literatury poetą, o którego życiu wiemy dzięki umieszczeniu poszczególnych faktów we własnych dziełach.
Mitologia grecka – zbiór mitów przekazywanych przez starożytną tradycję grecką opowieści o bogach, boginiach, herosach, wyjaśniających miejsce człowieka w świecie, oraz samo funkcjonowanie świata, jego stworzenie i historię. Z mitologii czerpano wiedzę na temat świata i rozwijano na tej podstawie normy etyczne wyznaczające miejsce człowieka w ustalonym porządku świata. Wiedza płynąca z mitów nie stanowiła jednak nigdy "prawdy objawionej" i otwarta była na dyskurs, polemikę i krytykę. Sama zaś starożytna religia grecka, chociaż nie sposób o niej mówić w oderwaniu od mitologii będącej jej elementarną częścią składową, opierała się w znacznym stopniu na ortopraksji (jedności praktyk religijnych), nie zaś ortodoksji (jedności poglądów).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)