Helmut Gollwitzer - Polski Serwis Naukowy

Helmut Gollwitzer (ur. 29 grudnia 1908 w Pappenheim w Bawarii, zm. 17 października 1993 w Berlinie) – ewangelicki teolog, pisarz, socjalista, w okresie III Rzeszy członek opozycji antyhitlerowskiej, w latach 50. działacz ruchu przeciwko militaryzacji RFN i rozwoju broni nuklearnej, w latach 60. sympatyk ruchu studenckiego i radykalnej lewicy, w tym późniejszych terrorystów z RAF.

Niemcy Zachodnie (właściwie Republika Federalna Niemiec) – określenie państwa niemieckiego leżącego w obecnej zachodniej części Niemiec w okresie 1949-1990. Oficjalna nazwa państwa brzmiała Republika Federalna Niemiec (niem. Bundesrepublik Deutschland), państwo zostało utworzone w 1949 roku z brytyjskiej, amerykańskiej i francuskiej stref okupacyjnych oraz Protektoratu Saary. W 1990 roku Niemiecka Republika Demokratyczna uległa likwidacji, a powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN.

Komunizm (. Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.

Biografia

Pochodził z luterańskiej i narodowo-konserwatywnej rodziny pastora. Brał udział w ruchu młodzieżowym w latach 20. XX wieku. Od 1928 do 1932 studiował filozofię i teologię w Monachium, Erlangen, Jenie i Bonn. Był uczniem Paula Althausa, Friedricha Gogartena i Karla Bartha.

Wolny Uniwersytet Berlina (niem. Freie Universität Berlin, FU Berlin) – jeden z czterech największych uniwersytetów Berlina, mający swoją siedzibę w Dahlem (południowo-zachodnia część miasta).

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

W okresie rządów Hitlera krytykował postawę chrześcijan, którzy opowiedzieli się po stronie nazizmu. Nie zgadzał się z antysemickimi posunięciami władz. Wraz z Karlem Barthem wyjechał do Szwajcarii, gdzie w 1937 obronił doktorat. Zajmował się teologią luterańską, problemem Wieczerzy Pańskiej i relacjami między luteranizmem a kalwinizmem.

Frakcja Czerwonej Armii (niem. Rote Armee Fraktion, ang. Red Army Fraction, w skrócie RAF) – radykalna lewicowa organizacja terrorystyczna, ideologicznie związana z marksizmem, anarchizmem i Nową Lewicą, działająca w Niemczech od lat 70. XX wieku do roku 1998. Powiązana była ze wschodnioniemiecką Stasi i KGB, od których otrzymywała wsparcie, instrukcje, pieniądze i broń. RAF blisko współpracowała też z innymi organizacjami terrorystycznymi, np. Ludowym Frontem Wyzwolenia Palestyny. Liczba aktywnych członków stanowiących ścisły trzon organizacji wynosiła w sumie w latach 1970-1990 około 60-80 osób. W ciągu ponad 20 lat istnienia jej członkowie dokonali 34 zabójstw politycznych. Śmierć poniosło również 27 członków i sympatyków RAF. Jesienią 1977 doprowadzili do poważnego kryzysu państwa.

Jena – miasto na prawach powiatu w środkowych Niemczech nad rzeką Soławą (niem. Saale), w kraju związkowym Turyngia (niem. Thüringen). Z populacją 103392 mieszkańców (31 grudnia 2008 r.) jest drugim co do wielkości miastem regionu (po stolicy Turyngii Erfurcie).

W lipcu 1937 wrócił do Rzeszy i objął parafię w Dahlem (Berlin) po aresztowaniu Martina Niemöllera. Ze względu na swoje antypaństwowe nastawienie nie mógł oficjalnie przejąć obowiązków pastora. Poza tym prowadził tajne nauczanie religii, a od 1938 pomagał Żydom. Ponieważ odmówił służby w wojsku z bronią w ręku, został zesłany na front wschodni jako sanitariusz. W 1945 wpadł do niewoli i trafił do sowieckiego obozu pracy. Po uwolnieniu napisał wspomnienia obozowe ...und führen, wohin du nicht willst. Bericht einer Gefangenschaft (wydane w 1951). Jego książka stała się bardzo znanym, przetłumaczonym na wiele języków, świadectwem II wojny światowej.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Front wschodni – całokształt działań bojowych w czasie II wojny światowej pomiędzy III Rzeszą i jej sojusznikami a ZSRR w Europie Wschodniej i Środkowej. Walki na froncie wschodnim trwały od 22 czerwca 1941 do 8 maja 1945. Swym zasięgiem obejmowały znaczny obszar europejskiej części Rosji, całą Polskę, Ukrainę, Białoruś, Litwę, Łotwę, Estonię, Finlandię, Rumunię, Węgry, Słowację, Jugosławię aż do wschodniej części Niemiec i Austrii. Był to najkrwawszy i największy z frontów wojennych w historii.

W 1950 został profesorem teologii w Bonn, jako następca Karla Bartha. Zaangażował się w ruch przeciw militaryzacji Niemiec i broni atomowej. Przygotował broszurę Die Christen und die Atomwaffen. Uważał, iż chrześcijanie mogą jedynie zgadzać się na wojnę sprawiedliwą (w rozumieniu doktryn filozoficznych). Konsekwentnie odrzucał możliwość stosowania broni masowej zagłady.

Militaryzacja - działania w zakresie kompleksowych przygotowań obronnych w państwie prowadzone w czasie ogłoszenia mobilizacji, stanu wojennego lub w czasie wojny, polegające na przeniesieniu form i metod organizacji wojskowej do działów administracji państwowej i gospodarki narodowej oraz do określonych jednostek organizacyjnych, a także na stosowaniu w nich wojskowych przepisów i dyscypliny oraz nadaniu im wojskowego charakteru poprzez powołanie do służby w jednostkach zmilitaryzowanych.

GUŁag, Gułag (niekiedy dopuszczana jest forma GUŁAG) - system obozów pracy przymusowej (łagrów) w ZSRR, którego więźniami byli zarówno przestępcy kryminalni, jak i osoby uznawane za społecznie niepożądane lub politycznie podejrzane. Słowo jest akronimem nazwy instytucji zarządzającej tym systemem - ros. Главное Управление Исправительно—Трудовых Лагерей и колоний "Gławnoje Uprawlenije Isprawitielno-Trudowych Łagieriej i Kolonij" (Główny Zarząd Poprawczych Obozów Pracy). W rzeczywistości, w różnych okresach, instytucja ta nosiła różne nazwy. Jako synonim stosowane jest określenie łagry od ros. słowa obóz (лагерь, łagier).

Od 1957 wykładał na Wolnym Uniwersytecie Berlina w Instytucie Teologii Ewangelickiej. W 1961 miał objąć stanowisko profesorskie w Bazylei, jednak jego kandydaturę odrzucono przez wzgląd na przypisywane mu komunistyczne sympatie. W 1968 zaangażował się w ruch studencki. Zaprzyjaźnił się z Rudim Dutschke i Ulrike Meinhof. Występował przeciwko inwazji w Wietnamie.

Wojna wietnamska (zwana też drugą wojną indochińską, a w Wietnamie wojną amerykańską) – działania militarne na Półwyspie Indochińskim w latach 1957-1975. W konflikt zaangażowane były z jednej strony komunistyczna Demokratyczna Republika Wietnamu (wspierana przez inne kraje komunistyczne, gł. Związek Radziecki oraz Chiny) i kontrolowane przez to państwo organizacje komunistyczne w Wietnamie Południowym, Laosie i Kambodży oraz z drugiej strony Republika Wietnamu i wspierająca ją międzynarodowa koalicja obejmująca Stany Zjednoczone i ich sojuszników – Koreę Południową, Tajlandię, Australię, Nową Zelandię i Filipiny. De facto stronami konfliktu były również Kambodża i Laos.

Przywilej, łac. privilegium – prawo (dokument) nadane przez monarchę określonej grupie społecznej (stanowi) obowiązujące na danej ziemi lub w całym kraju (przywilej generalny). Przywileje najczęściej miały formę zrzeczenia się przez monarchę pewnych swoich kompetencji na rzecz wymienionych adresatów przywileju.

Stał się krytykiem stosunków kapitalistycznych. Podkreślał niesprawiedliwość społeczną kapitalizmu i konflikt, w jaki popada chrześcijanin, chcący budować humanistyczne społeczeństwo z odhumanizowanym systemem. Uważał, iż teologia i wiara nie powinny zamykać się w prywatnej sferze człowieka, lecz służyć biednym, opuszczonym i ofiarom nieludzkich porządków we współczesnym społeczeństwie. Wiara w Chrystusa była dla niego źródłem niezgody na panujące stosunki społeczno-polityczno-gospodarcze. Wolność, podarowana przez łaskę Boga, opierała się jego zdaniem nie na utrzymywaniu przywilejów, lecz na służbie i dzieleniu się z ubogimi. Twierdził: Socjaliści mogą być chrześcijanami, ale chrześcijanie muszą być socjalistami. Jednocześnie zdobywał uznanie jako zwolennik dialogu między chrześcijanami a Żydami.

Jezus Chrystus (z , zdaniem historyków prawdopodobnie , zm. ok. 30–33 n.e. w Jerozolimie), Jezus z Nazaretu — centralna postać chrześcijaństwa. Według chrześcijan założyciel Kościoła, Syn Boży i Zbawiciel.

Rudi Dutschke, właśc. Alfred Willi Rudi Dutschke (ur. 7 marca 1940 r. w Schönefeld w Niemczech, zm. 24 grudnia 1979 r. w Århus w Danii) był głównym rzecznikiem lewicowego ruchu studentów niemieckich w latach 60. XX wieku. Wyłamał się spośród zwolenników radykalnej Frakcji Czerwonej Armii. Popierał "długie marsze poprzez instytucje" władzy, które polegać miały na uczestnictwie działaczy studenckich ruchów lewicowych w aparacie władzy. Jako "integralna część maszynerii" administracyjnej, mogliby oni dokonywać radykalnych przemian w społeczeństwie. Koncepcja ta została przejęta od Antonio Gramsciego (komunisty włoskiego) oraz frankfurckiej szkoły marksizmu kulturowego.

Do jego znanych dzieł należą: Die kapitalistische Revolution z 1974 i Befreieung zur Solidarität z 1978. W 1988 opublikowano zbiorowe wydanie jego dzieł w 10 tomach, a w 2008 zbiór listów z okresu wojny.

Linki zewnętrzne

Deutsche National Bibliothek: Lista publikacji Gollwitzera i o Gollwitzerze (niem.). d-nb.info. [dostęp 2011-04-18].

Bund der Religiösen Sozialistinnen und Sozialisten Deutschlands e.V.: Warum bin ich als Christ Sozialist? (niem.). www.brsd.de. [dostęp 2011-04-18].

Lebenshaus Schwäbische Alb - Gemeinschaft für soziale Gerechtigkeit, Frieden und Ökologie e.V.: Artykuły o Helmucie Gollwitzerze (niem.). www.lebenshaus-alb.de. [dostęp 2011-04-18].