Helmut Karl Bernhard von Moltke - Polski Serwis Naukowy

Graf Moltke

Posąg (Berlin)

Helmuth Karl Bernhard von Moltke baron (od 1843), hrabia (od 1870) (ur. 26 października 1800 w Parchimiu, Meklemburgia, zm. 24 kwietnia 1891 w Berlinie) – pruski generał i feldmarszałek, reformator armii pruskiej, a potem niemieckiej.

Pochodził ze starej, szlacheckiej rodziny meklemburskiej, był stryjem Helmuta von Moltkego (młodszego). Karierę w pruskiej armii rozpoczął w 1822 jako porucznik, przechodząc ze służby duńskiej, w latach 1835-39 służył jak doradca wojskowy w Imperium Ottomańskim. Od 1848 w sztabie generalnym, został 1858 jego szefem. Urząd ten pełnił do 1888 roku.

II Rzesza Niemiecka, niem. Deutsches Reich – oficjalne określenie niemieckiego państwa narodowego założonego w 1871 roku przez polityka Ottona von Bismarcka. Było ono także określane jako Deutsches Kaiserreich (Cesarstwo Niemieckie), a po jego upadku jako Druga Rzesza (Zweites Reich).

Fonograf (z gr. zapis dźwięku) – jedno z pierwszych urządzeń służących do zapisu i odtwarzania dźwięku, poprzednik gramofonu. Został skonstruowany przez Thomasa Edisona. Edison swój wynalazek zademonstrował 29 listopada 1877, a opatentował go 19 lutego 1878.

Zaplanował i skutecznie przeprowadził kampanie wojenne przeciwko Danii (1864), Austrii (1866) i Francji (1870–71), co doprowadziło do powstania Cesarstwa Niemieckiego. Był wybitnym strategiem i autorem szeregu prac z dziedziny wojskowości. W latach (1867–1891) zasiadał w parlamencie, w 1872 w pruskiej Izbie Panów.

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Moltke uznawany jest za twórcę nowoczesnej operacji wojskowej. Udało mu się pogodzić trzy zasadnicze czynniki operacyjne: siły, czas i obszar, które od tej pory stały się podstawowymi wyznacznikami operacyjności.

Do dziś Helmuth von Moltke (starszy) jest uznanym autorytetem w dziedzinie strategii oraz zarządzania, przez niektórych uważany za znacznie wybitniejszego stratega od Clausewitza. On sam narzekał "Jak można w ogóle napisać książkę o strategii?", przecież strategia to po prostu stosowanie zdrowego rozsądku, a tego nikogo nie można nauczyć.

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część południowo-zachodniej Azji, północną Afrykę i południowo-wschodnią Europę. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

Porucznik – oficerski stopień wojskowy, występujący w większości armii świata. W Wojsku Polskim zaliczany jest do korpusu oficerów młodszych. Polski oficer w stopniu porucznika na naramiennikach nosi trzy gwiazdki (od czasu sowietyzacji Wojska Polskiego pod koniec lat czterdziestych).

Zasadą jego było uderzać na główne siły przeciwnika na jego terytorium i bić je w rozstrzygających spotkaniach, przy czym maszerujące oddzielnie korpusy schodziły się na polu bitwy i otaczały nieprzyjaciela (Sadowa, Sedan).

Jednym z najczęściej cytowanych i przyswajanych zaleceń von Moltkego jest Maszerować osobno, uderzać razem, które wyraża chyba najbardziej ogólną zasadę działania każdego dużego koncernu, czy grupy kapitałowej, która jest obecna na różnych rynkach i oferuje produkty adresowane do różnych grup klientów.

Świdnica (niem. Schweidnitz, czes. Svídnice) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa wałbrzyskiego. Miasto leży u podnóża Sudetów, na Równinie Świdnickiej, nad rzeką Bystrzycą. Od 2004 r. siedziba diecezji świdnickiej.

Bitwa pod Sadową (3 lipca 1866) stoczona między wsią Sadowa a fortecą Königgrätz między Prusami a Austrią podczas wojny prusko-austriackiej o hegemonię w Związku Niemieckim za czasów Otto von Bismarcka.

Moltke ma również duże zasługi jako nauczyciel oficerów sztabowych. Wychował liczne pokolenia oficerów wojskowych, zgranych ze sobą, wyszkolonych na wysokim poziomie przygotowania do wojny i przysposobienia wojskowego.

Definiując istotę strategii Helmuth von Moltke uznał ją za "realizację wiodącej idei, modyfikowaną stosownie do zmiany warunków". Jest autorem dzieła: Gesammelte Schriften und Denkwürdigkeiten (1891–1893, 8 tomów) i in. Jako pisarz wojskowy należy do klasyków.

20 kwietnia 1842 Helmuth von Moltke poślubił Marie Burt (urodzona w 1826), która była pasierbicą jego siostry Auguste. Małżeństwo było bezdzietne. 1 sierpnia 1867 zakupił za 240 000 talarów majątek Krzyżowa koło Świdnicy. Rok później, 24 grudnia 1868 zmarła jego żona i została pochowana w mauzoleum w Krzyżowej. W 1891 obok niej spoczął też Helmuth von Moltke. Ich trumny zaginęły po 1945.

Helmuth Johannes Ludwik von Moltke (młodszy) (ur. 25 maja 1848 w Gersdorf, zm. 18 czerwca 1916 w Berlinie) – niemiecki polityk wojskowy, generał-pułkownik.

Krzyżowa (niem. Kreisau) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim, w gminie Świdnica, na pd. skraju Równiny Świdnickiej nad rzeką Piławą.

Helmuth von Moltke jest jedynym człowiekiem urodzonym w XVIII wieku, którego głos zarejestrowano na cylindrze fonografowym.

Przypisy

Bibliografia

Bucholz, Arden. Moltke and the German Wars, 1864-1871, Palgrave Macmillan, 2001. ISBN 0-333-68757-4

Martin van Creveld. Supplying War: Logistics from Wallenstein to Patton, Cambridge University Press, Cambridge, 1977. ISBN 0-521-29793-1

Izba Panów (niem.: Herrenhaus), izba wyższa dwuizbowego parlamentu, Landtagu w Prusach w latach 1855–1918, oraz Reichsratu w Austrii w latach 1861–1866 i Austro-Węgrzech w latach 1867–1918, odpowiednik Izby Lordów w Anglii i Izby Arystokracji (Kizokuin) (1889-1947) w Japonii.

Carl Phillip Gottlieb von Clausewitz (ur. 1 lipca 1780 w Burgu k. Magdeburga, zm. 16 listopada 1831 we Wrocławiu) – pruski teoretyk wojny, generał i pisarz. Powszechnie znane jest jego powiedzenie: