Hengduan Shan - Polski Serwis Naukowy

Hengduan Shan pośrodku zdjęcia

Hengduan Shan (inne nazwy Góry Sino-Tybetańskie, Alpy Syczuańskie, Góry Sinotybetańskie; chin. upr.: 横断山脉; chin. trad.: 橫斷山脈; pinyin: Héngduàn Shānmài) – góry w południowych Chinach, w prowincji Syczuan, przy granicy z Birmą.

Tybetańczycy, mniejszość narodowa w zachodnich Chinach (4,8 mln 1994 r.). Mieszkają głównie w Tybecie, gdzie stanowią około 90% ludności [potrzebne źródło]. Zamieszkują również prowincje Qinghai, Syczuan, Gansu, Junnan oraz Indie (historyczny region Ladakh, zwany też niekiedy Tybetem Zachodnim, Sikkim oraz liczne skupiska emigracyjne w stanie Himachal Pradesh, w tym obecna siedziba XIV Dalajlamy Dharamsala), Nepal i Bhutan. Pod względem antropologicznym zaliczani są do rasy mongoloidalnej [potrzebne źródło]. Posługują się pismem tybetańskim. Wyznają w większości buddyzm tybetański. Głównymi ośrodkami kultu religijnego są Lhasa i Xigazê. Mówią językami tybetańskimi należącymi do tybeto-birmańskiej gałęzi rodziny chińsko-tybetańskiej. Ważniejsze grupy dialektów:

Wyżyna Junnan-Kuejczou (Yungui Gaoyuan) – . Budowa geologiczna tych obszarów została silnie zaburzona wskutek ruchów tektonicznych. Wyżyna jest zbudowana z mocno pofałdowanych paleozoicznych piaskowców i łupków oraz mezozoicznych wapieni, miejscami występują trzeciorzędowe pokrywy bazaltowe. Powierzchnia głęboko poprzecinana dolinami rzecznymi. Zachodnia część wyżyny charakteryzuje się występowaniem stożków wygasłych wulkanów, natomiast część wschodnia występowaniem wapieni, w których rozwinęły się na dużą skalę zjawiska krasowe – obszar krasowy koło Guilin należy do największych na świecie. Region bardzo aktywny sejsmicznie. Znajdują się tam również duże ośrodki wydobywcze, w których eksploatowane są złoża m.in. węgla kamiennego, soli kamiennej, rud cyny, manganu, rtęci oraz boksytów.

Rozciągają się w przybliżeniu od doliny Huang He na północy do doliny Jangcy na południu. Hengduan Shan tworzą wschodnią krawędź Wyżyny Tybetańskiej, na południu graniczą z Wyżyną Junnan-Kuejczou, otaczają od zachodu Kotlinę Syczuańską. Dzielą się na liczne pasma oddzielone głębokimi do 3 km dolinami wielkich rzek – Saluinu, Mekongu, Jangcy i ich dopływów. Maksymalne wysokości spadają z zachodu na wschód od 5000-6500 do 1000-1200 m n.p.m. Najwyższy szczyt – Gongga Shan (Minya Konka) w pasmie Daxue Shan, 7556 m n.p.m.

Uskok – struktura tektoniczna powstała w wyniku rozerwania mas skalnych i przemieszczenia ich wzdłuż powstałej powierzchni (lub wąskiej strefy zniszczenia), zwanej powierzchnią uskoku (lub strefą uskokową). Uskokom mogą towarzyszyć inne struktury tektoniczne (przyuskokowe podgięcia warstw, fałdy, fleksury).

Birma (Myanmar, Mianma, Związek Birmański – Związek Myanmar) – państwo położone w Azji Południowo-Wschodniej, nad Zatoką Bengalską i Morzem Andamańskim. Graniczy z Bangladeszem, Indiami, Chińską Republiką Ludową, Laosem i Tajlandią. Większe miasta: Rangun, Mandalaj, Basejn.

Geologia

Góry powstały w mezozoiku, w toku orogenezy kimmeryjskiej. Są zbudowane z łupków, piaskowców i granitów. Występują złoża rud metali i azbestu. Teren sejsmiczny - wschodnim skrajem gór przebiega uskok tektoniczny.

Klimat

Klimat przejściowy między klimatem podzwrotnikowym Kotliny Syczuańskiej na wschodzie a kontynentalnym Wyżyny Tybetańskiej na zachodzie. Roczne opady od 1200 mm (lokalnie 2000 mm) w części wschodniej do 600 mm na zachodzie. Porośnięte lasami mieszanymi, na południu wiecznie zielonymi. W partiach szczytowych występują lodowce. Region występowania wielkiej pandy i wielu rzadkich gatunków zwierząt i roślin, m.in. cisa chińskiego.

Łupek – dość niejednoznaczne pojęcie opisujące grupę skał, wykazujących dobrą łupkowatość (złupkowacenie). Najczęściej określenie to dotyczy skał metamorficznych (łupek metamorficzny lub też łupek krystaliczny), lecz jest także powszechnie stosowane do skał osadowych o podobnym wyglądzie (łupek osadowy). Jest to skała o zróżnicowanym składzie i o charakterystycznej teksturze łupkowej. Tekstura łupków osadowych jest spowodowana pierwotnym uwarstwieniem sedymentacyjnym lub wtórnym złupkowaceniem.

Piaskowiec to średnioziarnista, zwięzła skała osadowa powstała w wyniku scementowania ziaren kwarcu, skaleni, miki oraz okruchów innych skał i minerałów o średnicy 0,063-2 mm za pomocą spoiwa ilastego, krzemionkowego, wapiennego (kalcytowego, dolomitowego) lub żelazistego. Przyjmuje różne zabarwienia od szarego po żółte, czerwone i białe.

Ludność

Hengduan Shan zamieszkują głównie Tybetańczycy, ponadto Chińczycy. Doliny rzek wykorzystane rolniczo, w wyższych partiach pasterstwo koczownicze.

Źródła

Słownik geografii świata. Tom II. N-Z, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977

Góry Sino-Tybetańskie w encyklopedii Britannica