Henri Michaux (ur. 24 maja 1899 w Namur − zm. 19 października 1984 w Paryżu), francuski pisarz, poeta i malarz pochodzenia belgijskiego. Znany z oryginalnej osobowości oraz niepowtarzalnego, halucynacyjnego stylu. Luźno związany z surrealistami. Przez André Bretona uznany za niedościgniony wzór poety nadrealizmu.

Henri Michaux przez całe swoje dojrzałe życie twórcze pozostał pod znacznym wpływem twórczości Comte de Lautréamonta. Ważne inspiracje dla autora Ekwadoru stanowili również poètes maudits (Arthur Rimbaud i Charles Baudelaire), tudzież chrześcijański mistycyzm Jana Ruysbroecka oraz religie Dalekiego Wschodu, z którymi zetknął się podczas swoich podróży. Część twórczości powstała pod wpływem narkotyków.

Poezja Henri Michauxa kultywowała symboliczny ideał tworzenia świata za pomocą poetyckiej metafory: "na przemian upokarzających katów, upokarzanych ofiar na lądach, które pozornie nie istnieją, w systemach, których pozornie nie ma". Wypełniają ją przy tym obrazy okrucieństwa i cierpienia: rzeczywistość jest w niej koszmarem pełnym potworów, a duszą ludzką rządzi gniew i nienawiść.

Życie

Dzieciństwo i młodość

Urodził się w 1899 w belgijskiej miejscowości Namur, jako syn Octave i Jeanne Michaux. Gdy Michaux miał dwa lata, rodzina przeniosła się do Brukseli. Uczęszczał do Putte-Grasheide a następnie do szkoły Jezuickiej gdzie studiował łacinę. Wtedy też zainteresował się chrześcijańską mistyką. Po ukończeniu szkoły postanowił wstąpić do seminarium duchownego. Pomysł ten porzucił za namową ojca. Ostatecznie podjął studia medyczne na Universite Libre w Brukseli, które porzucił w rok później. W 1921 w charakterze palacza zaciągnął się na francuski okręt handlowy. Przez kolejny rok Michaux odwiedził liczne porty Północnej i Południowej Ameryki. Po powrocie do Belgii został powołany do rocznej służby wojskowej. W tym czasie ujawniła się jego choroba serca. Uznany za niezdolnego do służby, podczas pobytu w wojskowym lazarecie odkrył twórczość Lautréamonta. Zdarzenie to będzie miało decydujący wpływ na późniejsze życie Michaux.

Początki twórczości

Michaux zadebiutował jako poeta w 1923 roku na łamach czasopisma Le Disque Vert, redagowanego przez Franza Hellensa. W 1924 po konflikcie z rodzicami opuścił Belgię i przeniósł się do Paryża. W celach zarobkowych podejmował liczne zajęcia, m.in. pracował jako dostawca i nauczyciel. W tym czasie nawiązał pierwsze kontakty z paryskimi artystami. Pod wpływem dzieł Chirico, Ernsta, Klee i Dalego zaczął malować. Zachęcony przez Supervielle'a i Paulhana postanowił publikować swoje utwory. W 1926 roku w magazynie Nouvelle Revue Française pojawiły się wiersze Michaux. W 1927 zadebiutował samodzielnym zbiorem poezji Qui je Fus.

Podróże

W 1927 roku Michaux wraz z przyjacielem, poetą Alfredo Gangotena odbył podróż do Ameryki Południowej, co zaowocowało nietypowym dziennikiem podróży – Ekwador. Następnie odwiedził daleki wschód (Japonia, Chiny i Indie). Przeżycia doznane podczas podróży, opisał w Barbarzyńcy w Azji. Rezultatem tych wojaży było także zainteresowanie Michaux hinduską mitologią i mistyką. W latach 30. odwiedził jeszcze Hiszpanię i Portugalię. W 1936 podczas pobytu w Buenos Aires poznał osobiście Jorge Luis Borgesa.

Wiek dojrzały

Swe najsłynniejsze dzieło – Niejaki piórko opublikował w 1930 roku. W 1937, w Galerie Pierre w Paryżu miała miejsce pierwsza wystawa malarskiej twórczości Michaux. W latach 1937–1939 pełnił funkcję redaktora Hermesa, czasopisma poświęconego poezji i mistyce. W 1940 Michaux został przedstawiony szerszej publiczności, za sprawą eseju Andre Gide Odkryjmy Henri Michaux. Lata czterdzieste zaowocowały publikacją Przestrzeni wewnętrznych oraz takich dzieł jak Ordeals czy Exorcisms. W czasie II wojny światowej Michaux przedostał się z terenów okupowanych przez Niemcy do Południowej Francji. W 1943 roku poślubił Marie Louise Ferdiere, u której wkrótce zdiagnozowano gruźlicę. Rok później Michaux przeżył kolejną tragedią, jaką była śmierć brata. Czarę goryczy dopełniła tragiczna śmierć żony w 1947. Po tym zdarzeniu Michaux oddał się szaleńczej pasji twórczej, napisał m.in. Gdziekolwiek – fikcyjny dziennik podróży do nieistniejących krain. W tym samym czasie rozpoczął serię eksperymentów z narkotykami halucynogennymi (głównie meskalina). Pod wpływem tych doświadczeń powstały liczne dzieła pisarskie a także film.

W 1960 Michaux zdobył prestiżową nagrodę literacką na Biennale w Wenecji. W 1965 został laureatem French Grand Prize, ale odmówił jej przyjęcia. W 1975 otrzymał obywatelstwo francuskie. Pod koniec życia, z daleka od wielkiego artystycznego świata oddawał się wschodnim medytacjom. Zmarł 19 października 1984 w Paryżu. Przyczyną zgonu był atak serca.