Henrik Tore Cedergren - Polski Serwis Naukowy

H. T. Cedergren (1900)

H. T. Cedergren w swym powozie (ok. 1895)

Henrik Thore Thorsten Cedergren (wymowa: henrik tu:re torsten 'sé:dergren, ur. 31 grudnia 1853 w Sztokholmie, zm. 13 kwietnia 1909 tamże) – szwedzki inżynier komunikacji telefonicznej, założyciel spółki akcyjnej Stockholms Allmänna Telefon AB (SAT).

Rewolucja październikowa – przejęcie przez partię bolszewików władzy w Rosji rozpoczęte w Piotrogrodzie w nocy z 7 na 8 listopada 1917 roku (według obowiązującego wtedy w Rosji kalendarza juliańskiego był to 24 i 25 października – stąd nazwa).

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Był synem Gustawa Adolfa, zamożnego jubilera sztokholmskiego, i Lovisy Sofii z domu Robsahm z rodziny pochodzenia szkockiego. W roku 1875 Henrik ukończył Instytut Technologiczny w Göteborgu, i działał do roku 1883 jako budowniczy, złotnik i producent cegieł. W czasie wielu podróży zapoznał się z telefonami i zainstalował już w roku 1877 pierwsze w Szwecji połączenie telefoniczne między swym sklepem jubilerskim i odległym o 30 domów mieszkaniem prywatnym na głównej ulicy szwedzkiej stolicy, Drottninggatan. Wkrótce podjął pracę w pochodzącej z USA firmie telefonicznej Bella, ale po paru latach opuścił Bell Telephone Company i założył w Sztokholmie 13 kwietnia 1883 roku własną spółkę akcyjną Stockholms Allmänna Telefonaktiebolag, która za cel postawiła sobie "telefon w każdym mieszkaniu w Sztokholmie, niskie opłaty, akumulację zysków, niewysokie dywidendy dla akcjonariuszy". Cedergren, który do końca życia pozostał dyrektorem naczelnym swej firmy, zaczął współpracować z firmą Ericssona, co obu przedsiębiorstwom pomogło w ekspansji, m.in. od końca lat 80. XIX wieku na terenie Rosji (włączając Kongresówkę), gdzie działały pod firmą Rosyjsko-Szwedzkiego Towarzystwa Telefonów Cedergren S.A. (Cedergren był jego głównym akcjonariuszem). W 1900 roku spółka wygrała po wygaśnięciu koncesji Bella przetarg na telefonizację Warszawy. Uroczyste otwarcie pierwszej centrali telefonicznej przy ul. Zielnej 37 nastąpiło 16 listopada 1904 roku. Mogła ona obsługiwać 60 000 numerów (w pierwszych latach firma miała 5000 abonentów). Cedergren i Ericsson posiadali także koncesję na rozbudowę sieci telekomunikacyjnej w Moskwie i Meksyku. W roku 1918 obie firmy połączyły się pod nazwą Ericsson (Allmänna Telefonaktiebolaget L M Ericsson).

Złotnictwo – rzemiosło artystyczne zajmujące się wytwarzaniem wyrobów ze złota, platyny, srebra, stopów, metali szlachetnych, kamieni szlachetnych oraz innych drogocennych materiałów. Termin jubilerstwo, dotyczący głównie czasów nowszych, obejmuje przede wszystkim wyrób klejnotów i ozdób ze złota, srebra i kamieni szlachetnych. W starożytności złotnictwo obejmowało głównie wytwarzanie luksusowych przedmiotów codziennego użytku (świeczniki, srebrne zastawy, szkatułki, wazony, figurki), różnego typu ozdób (diademy, naszyjniki, brosze, klamry, naramienniki, pierścienie), oraz przedmiotów służących kultowi religijnemu (złote lub srebrne relikwiarze, monstrancje, kielichy, puszki, pateny). Od XIII wieku w Europie Zachodniej, a od XIV wieku w Polsce działalność warsztatów złotniczych została ujęta przez struktury cechowe, które w późniejszym czasie wprowadziły obowiązek oznaczania wyrobów znakiem złotniczym (puncą).

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Cedergren był także wynalazcą – skonstruował pierwszą centralę telefoniczną, która zaczęła działać w Sztokholmie już w roku 1884. Według spisu abonentów szwedzkiej stolicy z roku 1901 jego firma dysponowała 18 863, a Bell Company 8 846 połączeniami.

Cedergren był dwa razy żonaty: z Emmą Sofią Frisk (1852 – 1882),z którą miał syna Gustawa Teodora (1879 – 1919), dyrektora towarzystwa telekomunikacyjnego Mexeric w Meksyku, i z Idą Fryderyką Pegelow (1861 – 1948). W drugim małżeństwie nie miał potomstwa.

Alexander Graham Bell (ur. 3 marca 1847 w Edynburgu, zm. 2 sierpnia 1922 w Beinn Bhreagh, Nowa Szkocja w Kanadzie) – szkocki wynalazca telefonu i kilkudziesięciu innych wynalazków telekomunikacyjnych. Z zawodu był logopedą i nauczycielem muzyki.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Pozostawił majątek wysokości 11 mln koron (na obecną wartość pieniądza 500 mln koron), przeznaczając 5 mln w akcjach SAT na fundusz stypendialny dla młodzieży. Fundusz poniósł duże straty poprzez konfiskaty majątkowe po rewolucji bolszewickiej w Rosji i ustabilizował się dopiero w latach 50. XX wieku. Dziś dysponuje kapitałem wys. 70 mln koron, odsetki od którego są przyznawane w formie stypendiów dla młodzieży studiującej na wyższych uczelniach.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

Kapitał, to pojęcie z dziedziny ekonomii i finansów, oznaczające dobra (bogactwa, środki, aktywa) finansowe, szczególnie, gdy służą one rozpoczęciu lub kontynuacji działalności gospodarczej. Jest jednym ze środków wytwórczych, obok: pracy, przedsiębiorczości i ziemi, które są potrzebne do rozpoczęcia produkcji.

Pamiątkę po działalności Cedergrena w Warszawie stanowi budynek PASTy, niegdyś zwanej Basztą Cedergrena. Dość podobną budowlę, również zwaną '"Basztą Cedergrena" (szw. Cedergrenska tornet), wzniósł w tych samych latach w podsztokholmskiej miejscowości Stocksund (Gmina Danderyd) starszy brat Henryka, Albert Nestor Cedergren (1849 – 1921).

Dywidenda (łac. dividendum - rzecz do podziału) - część zysku netto (po opodatkowaniu podatkiem dochodowym) spółki kapitałowej przeznaczona dla jedynego wspólnika albo akcjonariusza lub podziału pomiędzy wpólników lub akcjonariuszy.

Stypendium (w znaczeniu prawnym) – jednostronne świadczenie pieniężne ze strony osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, przyznane za osiągnięcie określonego wyniku w danej dziedzinie nauki lub sztuki albo w celu umożliwienia kontynuowania nauki, prowadzenia badań naukowych lub prac w dziedzinie sztuki.

Bibliografia

Erik Lindorm (wyd.), Gustav V och hans tid, Stockholm 1979

Svenskt biografiskt handlexikon, Stockholm 1906-

Linki zewnętrzne

[1] Strona funduszu Cedergrena (szw.)