Henryk Gotszalkowic - Polski Serwis Naukowy

Henryk Gotszalkowic – książę obodrycki panujący w latach 1093-1127, syn Gotszalka.

Wygnany po śmierci ojca do Danii przez księcia Kruta, w 1093 roku dzięki pomocy Duńczyków wrócił do kraju i wymusił na uzurpatorze wydzielenie sobie dzielnicy. Następnie w porozumieniu z żoną Kruta, Sławiną, zabił podstarzałego księcia i przejął pełnię władzy. Swoje panowanie rozpoczął od uznania zwierzchnictwa księcia saskiego Magnusa i zawarcia pokoju z Nordalbingami.

Święty Kanut Lavard, duń. Knud Erikssen Lavard (ur. 12 marca 1096 w Roskilde, zm. 7 stycznia 1131 w Haraldsted koło Ringsted) – duński książę i święty.

Sprewa (niem. Spree, łuż. Sprjewja lub Sprowja) to rzeka we wschodnich Niemczech (kraje związkowe Saksonia i Brandenburgia), lewy dopływ Haweli. Swoje źródła ma na Pogórzu Łużyckim (ok. 430 m n.p.m.), przepływa przez Łużyce, w Spreewaldzie dzieli się na szereg odnóg, następnie przepływa przez jeziora Schwieloch i Müggel. W Berlinie, w dzielnicy Spandau uchodzi do Haweli (29 m n.p.m.).

Prosaska polityka nowego władcy wywołała bunt we wschodniej i południowej części księstwa, szybko stłumiony dzięki pomocy Magnusa w zwycięskiej bitwie pod Śmiłowem w 1105 roku. Mimo że sam Henryk był chrześcijaninem, nie próbował narzucić poddanym nowej religii i dopiero pod koniec jego panowania przybyła misja pod kierownictwem biskupa Wicelina. Za swą stolicę obrał Lubekę, położoną na styku terytoriów plemiennych Obodrytów, Wagrów i Połabian, co było wymownym gestem politycznym symbolizującym dążenie władcy do unifikacji politycznej Połabia, zwłaszcza iż według Helmolda wszystkie zachodniosłowiańskie plemiona opłacały mu wówczas trybut. Wschodnia granica państwa Henryka opierała się o Odrę, zaś na południu sięgało ono Sprewy. Około 1112 roku podbił zamieszkujących nad środkową Łabą Brzeżan i Stodoran. Zhołdował także Ranów, tworząc w ten sposób największy w dziejach organizm polityczny na Połabiu. Wówczas jego panowanie rozciągało się nad takimi plemionami słowiańskimi jak: Wagrami, Połabianami, Obodrzycami, Warnami, Czrezpienianami i Chyżanami. Ponadto zależni byli Ranowie, Brzeżanie, Stodoranie i Glinianie.

Ranowie, inaczej Rugianie (z niem.) albo Rujanie, zachodniosłowiańskie plemię połabskie zamieszkujące we wczesnym średniowieczu wyspę Rugię (połabskie Rana) i pobliskie ziemie na stałym lądzie (obecnie Meklemburgia-Pomorze Przednie w Niemczech). Plemię posiadało dwie stolice: władyki świeckiego w Gardźcu (niem. Garz) oraz żercy kultu pogańskiego boga Świętowita (połabski Svątevit czytaj swantewit) w Arkonie – jednym z najznamienitszych sanktuariów słowiańszczyzny zachodniej.

Stodoranie - średniowieczne plemię słowiańskie zamieszkujące dorzecze Sprewy dolnej i Haweli - prawego dopływu Łaby. Do tej samej grupy plemiennej obok Stodoran zaliczano plemiona: Nieletycy, Doszanie, Zamczycy i Płoni. Prawdopodobnie współdziałali ze Związkiem Wieleckim w wojnach przeciwko cesarstwu niemieckiemu.

22 marca 1127 roku Henryk został w nieznanych okolicznościach zamordowany skrytobójczo podczas wizyty w Lüneburgu, co przekreśliło plany zjednoczenia Połabia. Wyznaczył na swojego następcę księcia duńskiego Kanuta Lavarda z pominięciem własnych synów, Kanuta i Świętopełka. Po śmierci Henryka Gotszalkowica państwo obodryckie pogrążyło się w wojnie domowej pomiędzy jego synami. Obaj książęta zginęli w czasie bratobójczych walk, a zamęt polityczny wykorzystał Kanut Lavard, w 1128 roku zajmując ziemie Obodrytów.

Gotszalk (ur. ok. 1010, zm. 1066) (również Goczałk, imię pochodzi od Goddescalcus - z łaciny "sługa boży") - książę obodrzycki, syn Przybigniewa (Utona), po jego śmierci (1029) w wyniku spisku przeciwników forsowanej przez niego chrystianizacji zbiegł na dwór duński, gdzie doszedł do wysokich stanowisk, będąc zaufanym króla Swena II Estridsena. W 1043 roku z pomocą Duńczyków odzyskał tron. Jest uważany za właściwego twórcę wczesnofeudalnego państwa obodrzyckiego. Utrzymywał ścisły sojusz z Saksonią i Danią. Usiłował wprowadzić chrześcijaństwo wśród Obodrzytów. W roku 1057 interweniował wraz z Duńczykami i Sasami w wojnę domową pomiędzy plemionami Związku wieleckiego. W wyniku tej akcji przyłączył do swego państwa ziemie plemion Chyżan i Czerezpienian. Zamordowany prawdopodobnie z inspiracji Związku wieleckiego w słowiańskim grodzie Łączyn.

Brzeżanie - średniowieczne plemię słowiańskie zamieszkujące tereny nad środkową Łabą i dolną Hobolą z centralnym grodem w Hobolinie. Brzeżanie wydzielili się z plemienia Stodoran należącego do Wieletów. Ich pierwotne ziemie leżały na wschód od ujścia Regi aż po jezioro Jamno i na południe do Płotów i Reska. Podbici zostali w 1136 roku przez Albrechta Niedźwiedzia.

Przypisy

Mały słownik kultury dawnych Słowian. Lech Leciejewicz (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1988, s. 137. ISBN 83-214-0499-5.
W. Kowalenko, Henryk (1093-1127), [w:] Słownik Starożytności Słowiańskich, t. 2, Wrocław-Warszawa-Kraków 1964, s. 201.

Bibliografia

Jerzy Strzelczyk: Zapomniane narody Europy. Wrocław: Ossolineum, 2009. ISBN 978-83-04-04769-3.