Henryk III (ur. 1 października 1207 w Winchesterze, zm. 16 listopada 1272 w Londynie) – król Anglii od 1216 r. Najstarszy syn Jana bez Ziemi i Izabeli, córki Aymera Tillefera, hrabiego Angoulême.

Początek rządów

Urodził się w 1207 r. na zamku w Winchesterze. Już w 1209 r. został ogłoszony przez swojego ojca jego następcą. Kiedy w październiku 1216 r. król Jan leżał na łożu śmierci, potwierdził on raz jeszcze swoją nominację i odebrał przysięgę baronów na wierność jego synowi. Po śmierci ojca 18 lub 19 października młody książę został królem Henrykiem III. 28 października, w katedrze w Gloucester, w obecności kilku baronów i legacji papieskiej, biskup Winchesteru Pierre des Roches koronował Henryka na króla Anglii. Jako korony użyto złotej obręczy. Na regenta w imieniu 9-letniego króla wyznaczono słynnego rycerza Williama Marshala, 1. hrabiego Pembroke.

Początki rządów Henryka były bardzo trudne. Kraj był już od roku rozdzierany walkami między królem a zbuntowanymi baronami, wywołanymi nieprzestrzeganiem przez króla podpisanej w 1215 r. Wielkiej Karty Swobód. Buntownicy powołali na tron Anglii następcę tronu Francji - księcia Ludwika, który zdążył już opanować Londyn i zagarnąć klejnoty królewskie. Wierne Janowi, a później Henrykowi, pozostały tylko hrabstwa południowo-zachodnie i centralne. Za radą regenta Henryk zwołał na 11 listopada Radę do Bristolu, na której 12 listopada podpisał zmodyfikowany tekst Wielkiej Karty (usunięto z niej min. art. 61, mówiący o prawie oporu wobec króla). Marshal rozesłał listy do baronów w których prosił, aby nie obciążali małego Henryka grzechami jego ojca. Poparcia Henrykowi udzielił również Kościół, a papież Honoriusz III ekskomunikował księcia Ludwika.

Tymczasem Ludwik zdobył 9 grudnia zamek Hertford, a pod koniec roku opanował Berkhamstead. Kolejnym celem francuskiego księcia był port Dover, który miał mu zapewnić komunikację z Francją. 12 maja 1217 r. rozpoczął drugie oblężenie miasta, którego obroną dowodził Wysoki Sędzia (Chief Justiciar) Hubert de Burgh, 1. hrabia Kentu. Oblężenie pochłonęło większość sił Ludwika. Wykorzystał to Pembroke, który 20 maja zaatakował popierających Ludwika baronów pod zamkiem Lincoln i zadał im ciężką klęskę. Ludwik musiał odstąpić od oblegania Dover. Henryk III i Pembroke ruszyli na Londyn. Tymczasem nadeszły wieści, że Kent pod Dover i pod Sandwich rozgromił flotę francuską, odcinając Ludwika od posiłków.

Książę zrozumiał, że nie ma już szans na opanowanie Anglii i przystąpił do rokowań. 11 września 1217 r. w Lambeth podpisano traktat, w którym Ludwik, za symboliczne odszkodowanie, zrzekał się pretensji do korony angielskiej i obiecał zwrócić Anglii utracone przez króla Jana terytoria. Książę rychło opuścił Anglię. Hołd Henrykowi złożyli baronowie i szwagier - król Szkocji - Aleksander II (mąż siostry Henryka - Joanny). Król spędził święta w Northampton. Jesienią 1218 r. po raz pierwszy przyłożył do dokumentu królewską pieczęć. W tym samym czasie nowym legatem papieskim w Anglii został Pandulf. Boże Narodzenie 1218 r. król spędził w Winchesterze. W maju 1219 r. zmarł hrabia Pembroke, pozostawiając ustabilizowaną pozycję króla i ład wewnętrzny w Królestwie. Nie powołano nowego regenta, a największe wpływy w Radzie Królewskiej uzyskało dwoje nieprzepadających za sobą ludzi, reprezentującymi dwa wrogie sobie stronnictwa.

Pierwszym z nich był Hubert de Burgh, 1. hrabia Kentu. Przewodził on frakcji angielskiej, która domagała się, aby wszystkie urzędy, a zwłaszcza piecza nad zamkami, pozostawały w rękach Anglików. To stronnictwo cieszyło się poparciem arcybiskupa Canterbury, Stephena Langtona. Drugą frakcją było stronnictwo Poitiewińczyków na czele z biskupem des Rochesem, popieraną przez legata Pandulfa, zrzeszającą francuskojęzycznych przybyszów z Poitou. Kent uzyskał mocne oparcie w Radzie, natomiast des Roches cieszył się poparciem króla. Dzięki działaniom księcia Ludwika udało się zaprowadzić pokój między Anglią i Francją, podpisany 20 lipca 1219 r. i przedłużony 3 marca 1220 r.