Henryk I Ptasznik - Polski Serwis Naukowy

Wizerunek Henryka Ptasznika w anonimowej kronice z czasów Henryka V

Henryk I Ptasznik (niem. Heinrich der Vogler) (ur. 876, zm. 2 lipca 936) – książę Saksonii 912–936, król Niemiec 919–936; z saskiej dynastii Ludolfingów.

Przydomek "Ptasznik" zawdzięczał zamiłowaniu do polowań z ptakami drapieżnymi. Po śmierci ojca Ottona I Dostojnego w 912 r. został księciem Saksonii mimo sprzeciwu króla Konrada I. Ten sam władca widząc niebezpieczeństwo rozpadu królestwa na państwa plemienne, desygnował na następcę najpotężniejszego ze swych przeciwników i w 919 r. Henryk wyniesiony został na tron niemiecki przez możnowładców Frankonii i Saksonii. Następnie hołd złożył mu książę Szwabii Burchard II, a w 921 r. zmusił do podporządkowania władcę Bawarii, Arnulfa. W 925 r. odzyskał Lotaryngię, a jej władca, książę Gizelbert, już jako lennik niemiecki ożenił się z córką Henryka, Gerbergą w 928 r.

Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego , (niem.) Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation, łac. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ ,Sacrum Imperium 1157 , Sacrum Romanum Imperium - pierwsza wzmianka 1254, do 1512 Święte Cesarstwo Rzymskie, niem. Heiliges Römisches Reich , (łac.) Sacrum Romanum Imperium , nazwa odwołująca się do idei jak i tworu politycznego średniowiecznej i wczesnonowożytnej Europy.

Węgrzy albo Madziarzy (węg. l.poj.: magyar, l.mn.: magyarok) – naród liczący w sumie ok. 14,5 mln, w tym na Węgrzech 10,5 mln, pozostałe ok. 4 mln tworzy mniejszości w Rumunii (Siedmiogród), Serbii (Wojwodina), Słowacji, Słowenii, Ukrainie (rejon Karpat) i Austrii. Jedna z grup mniejszości węgierskojęzycznej zamieszkującej rumuński Siedmiogród zwana jest Szeklerami (węg. l.poj.: Székely, l.mn.: Székelyek). Część badaczy skłania się ku poglądowi, że Szeklerzy są nie Węgrami, lecz potomkami Hunów.

Po uporządkowaniu spraw wewnątrzniemieckich dalsze działania militarne i polityczne Henryka Ptasznika ukierunkowane były na zabezpieczenie interesów dynastii i Saksonii oraz zabezpieczenie granic królestwa na północy i wschodzie. W celu powstrzymania nieustannych najazdów Węgrów król zmuszony był do zawarcia z nimi rozejmu w 924 r. i płacenia trybutu. Okres pokoju Henryk wykorzystał na wzmocnienie sieci grodów obronnych i utworzenie jazdy, koniecznej w walce z koczownikami. Już z nową armią podbił Słowian połabskich (czeski książę Wacław od 929 roku płacił trybut): Hawelan i Dalemińców, a 15 marca 933 r., pokonał Węgrów w bitwie nad rzeką Unstrutą w Turyngii, co znacznie powstrzymało najazdy Madziarów. Zwycięstwo to miało znaczenie moralne wykraczające poza jego wagę militarną: umocniło panowanie Henryka I i jego rodu, a także zbliżyło do siebie przedstawicieli różnych plemion niemieckich, walczących ręka w rękę przeciw wspólnym wrogom. Na północy walki z Duńczykami i sprzymierzonymi z nimi Wieletami zakończyły się m.in. przyłączeniem w 934 r. Szlezwiku. Wcześniej, w 929 r. pokonał kilka zbuntowanych plemion słowiańskich pod Łączynem, na trwałe uzależniając je od Niemiec.

Gerberga Saska (ur. 913 r.; zm. 5 maja zapewne w 969 r.) – księżna Lotaryngii, królowa i regentka Francji, córka króla Henryka Ptasznika i jego drugiej żony Matyldy z Ringelheim, siostra cesarza Ottona I.

2 lipca jest 183. (w latach przestępnych 184.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 182 dni. Jest to środkowy dzień roku zwyczajnego. O godzinie 12.00 tego dnia mija połowa roku. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Raka.

Już w 929 r. swoim następcą ogłosił najstarszego syna Ottona. Był jedynym władcą, który zrezygnował z kościelnej ceremonii koronacji królewskiej, ale prawdopodobnie pod koniec życia planował wyprawę po koronę cesarską do Rzymu. Zasługą Henryka I Ptasznika było zapobieżenie rozpadowi państwa na księstwa plemienne i konsolidacja wewnętrzna królestwa. Jego panowanie zapoczątkowało okres świetności Niemiec pod rządami saskiej dynastii Ottonów.

Szlezwik (niem. Schleswig, duń. Slesvig albo Sønderjylland) - region południowej Jutlandii, rozciągający się ok. 30 km na północ i 40 na południe od granicy duńsko-niemieckiej.

Głomacze, Gołomacze, Dalemińce, Dalemińcy, Dolomici – średniowieczne plemię słowiańskie osiadłe między środkową Łabą a Muldą - tereny Serbów. Na południu ziemie ich sięgały Gór Kruszcowych.

Do czasów Henryka Ptasznika nawiązują różne legendy. Jest on jedną z istotniejszych postaci w operze Ryszarda Wagnera - Lohengrin.

Małżeństwa

906 – Hatheburga, córka hr. saskiego Erwina; rozwód 909.
910 – Matylda z Ringelheim (892–968), córka hr. Dytryka z Westfalii.

Potomkowie (z 1. małżeństwa):

Thankmar (ok. 907–938).

Potomkowie (z 2. małżeństwa):

Szwabia (niem. Schwaben lub Schwabenland) to historyczny i etniczny region w dzisiejszych Niemczech. Na Szwabię składa się wschodnia część Badenii-Wirtembergii (dawna Wirtembergia i Hohenzollern) i część zachodniej Bawarii – obecnie Rejencja Szwabia. W czasach średniowiecznych należały do niej także duże tereny dzisiejszej Szwajcarii oraz Alzacji.

Wieleci, Wilcy, Lucice, Lutycy to grupa plemienna Słowian połabskich, zamieszkujących od VI wieku tereny między dolną Odrą a Łabą, wywodząca się z Pomorza Przedodrzańskiego. W źródłach pisanych za czasów Karola Wielkiego nazywani również: Wiltzi, Vultzi, Welatabowie. Wieleci obok Obodrzyców i Serbów należeli do Słowian zachodnich. Geograf Bawarski podaje, że na ziemiach Wieletów znajdowało się 95 grodów.

Otto I Wielki (912–973), ks. Saksonii i Turyngii, kr. i ces. rzymski, kr. Włoch.
Gerberga (913–984), 1. mąż: Gizelbert, ks. Lotaryngii; 2. mąż: Ludwik IV Zamorski kr. Franków Zachodnich.
Henryk I (ok. 920–955), ks. Bawarii i Lotaryngii.
Jadwiga (922–965), mąż: Hugo Wielki, hr. Paryża.
Bruno (925–965), arcybiskup Kolonii, ks. Lotaryngii.

Przypisy

Praca zbiorowa pod redakcją naukową Macieja Salamona: Wielka Historia Świata Tom 4 Kształtowanie średniowiecza. T. 4. Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005, s. 314. ISBN 83-85719-85-7.
Wagner - THE GREAT OPERAS FROM THE BAYREUTH FESTIVAL, Decca, 2008

Westfalia (niem. Westfalen) – kraina historyczna w Niemczech, między miastami Dortmund, Münster, Bielefeld, i Osnabrück. Obecnie część kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia. Południowa część historycznej Westfalii leży w obrębie Dolnej Saksonii.

Otton I Wielki (ur. 23 listopada 912, zm. 7 maja 973 w Memleben) – książę Saksonii 936–961, król niemiecki od 936 i cesarz rzymsko-niemiecki od 962, z dynastii Ludolfingów.