Henryk Kłoczkowski (ur. 26 października 1902, zm. 1 października 1962) – komandor podporucznik, oficer pokładowy okrętów podwodnych. Podczas kampanii wrześniowej dowodził ORP "Orzeł". Oskarżony o dezercję w roku 1942 został zdegradowany do stopnia marynarza.

Wykształcenie

Henryk Wincenty Kłoczkowski urodził się 26 października 1902 w Sankt Petersburgu. Był synem Eugeniusza i Bronisławy z Kalinowskich, bratankiem kontradmirała Wacława Kłoczkowskiego, w latach 1922-1925 zastępcy szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej. Podczas I wojny światowej wstąpił do Szkoły Kadetów Morskich w Petersburgu, lecz po rozwiązaniu uczelni przez władze bolszewickie nie mógł jej ukończyć. Od 12 lutego 1921 roku uczył się w Wielkopolskiej Szkole Podchorążych w Bydgoszczy. Od 15 września 1922 kontynuował naukę w Szkole Oficerskiej Marynarki Wojennej w Toruniu, którą ukończył 1 października 1924 roku z 1 lokatą i otrzymał stopień podporucznika marynarki. W ramach wyróżnienia za wyniki w nauce został awansowany na porucznika marynarki. Był także absolwentem Oficerskiego Kursu Taktycznego (1936) oraz francuskich szkół oficerów broni podwodnej Ecole des Officiers Torpilleurs (28 lutego 1927) i podwodnego pływania Ecole de Navigation Sous-Marine (30 czerwca 1927) w Tulonie.

Służba wojskowa

W roku 1920, podczas wojny polsko-bolszewickiej, został wcielony do Flotylli Rzecznej Marynarki Wojennej. Początkowo na okrętach rzecznych brał udział w walkach na Dnieprze, następnie przeniesiony do Batalionu Morskiego. Po ukończeniu szkół oficerskich był I oficerem na monitorze rzecznym ORP Horodyszcze. W roku 1927 został wykładowcą Szkoły Specjalistów Morskich w Świeciu. Od roku 1930 brał czynny udział w budowie okrętu podwodnego ORP "Wilk" i był na nim oficerem broni podwodnej w pierwszej załodze. W latach 1932-1938 zaokrętowany na ORP "Żbik". Pełnił kolejno służbę oficera nawigatora, zastępcy dowódcy i dowódcy okrętu. Od 1935 roku wykładał na Kursach Oficerów Podwodnego Pływania. Uczestniczył w budowie ORP ”Orzeł”, którego został pierwszym dowódcą w lutym 1939 roku.

Już w pierwszym dniu kampanii wrześniowej naraził okręt na niebezpieczeństwo zezwalając wszystkim podoficerom mieszkającym na Oksywiu na spędzenie nocy z 31 sierpnia na 1 września w domach i sam uczynił to samo. Gdy 1 września rano rozpoczął się nalot na port, brak dowódcy i części załogi uniemożliwił natychmiastowe opuszczenie Gdyni. W dodatku, gdy się to w końcu udało „Orzeł” − jako jedyny z pięciu okrętów podwodnych − do wyznaczonego sektora dotarł w położeniu nawodnym.

4 września podjął samowolną decyzję opuszczenia swojego sektora i żeglugi daleko na północ w rejon Gotlandii, nie informując o tym Dowództwa Floty. 8 września zaczął uskarżać się na nieokreśloną chorobę i 10 września powiadomił o tym Dowództwo Floty. 12 września nie wykorzystał sytuacji i nie zezwolił na zaatakowanie przechodzącego blisko niemieckiego zbiornikowca „Bremen”.

Pomimo dopuszczenia przez przełożonych ewakuacji jedynie do Szwecji lub Finlandii 14 września zawinął do estońskiego Tallinna. Następnego dnia z dwiema walizkami i maszyną do pisania zszedł na ląd i udał się do szpitala. Okręt bezprawnie internowano, lecz 18 września udało się załodze pod dowództwem kapitana marynarki Jana Grudzińskiego wyjść z portu i przedrzeć się przez Bałtyk i Morze Północne do Wielkiej Brytanii. Kłoczkowski został natychmiast aresztowany i osadzony w więzieniu, skąd wyszedł dopiero w listopadzie po podpisaniu deklaracji, że nie opuści Estonii. Zamieszkał w Tartu, skąd w lipcu 1940 roku pisał do władz estońskich i ambasady III Rzeszy o zezwolenie na powrót do Polski. Odpowiedzi nie otrzymał.

W roku 1940, po zajęciu Estonii przez Armię Czerwoną został uwięziony i osadzony w Kozielsku. Wrócił do służby na skutek amnestii i utworzenia Armii Polskiej na Wschodzie. Po krótkim pobycie w armii Andersa pod koniec roku 1941 przedostał się do Wielkiej Brytanii. Po przybyciu został uznany za niezdolnego do służby i przeniesiony w stan nieczynny. W 1942 roku Polski Sąd Morski w Londynie skazał go na 4 lata więzienia, degradację do stopnia marynarza i wydalenie z Marynarki Wojennej z oskarżenia o zbrodnię przeciwko obowiązkowi wierności żołnierskiej, ale wyrok więzienia nie został wykonany.

Podczas wojny pływał jako II oficer na statku SS "Narocz", a następnie na jednostce typu Liberty odbył 9 tur w konwojach przez Atlantyk w amerykańskiej flocie handlowej.

Po wojnie zamieszkał w Stanach Zjednoczonych. W początkowym okresie za pieniądze zarobione na statku prowadził małą farmę, a następnie − po zatrudnieniu jako specjalista budowy okrętów podwodnych w stoczni − przeniósł się z rodziną do Portsmouth, gdzie zmarł 1 października 1962 roku.

Przypisy

Bibliografia