Henryk Ungeradin - Polski Serwis Naukowy

Bazylika Mariacka w Gdańsku

Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku

Wieża Więzienna w Gdańsku

Henryk Ungeradin (niem. Heinrich Ungeradin) – XIV-wieczny gdański architekt i mistrz murarski, który miał swój udział w powstaniu takich budowli, jak Ratusz Głównego Miasta czy Bazylika Mariacka Wniebowzięcia NMP w Gdańsku.

Wieża Więzienna - powstała jako element obwarowania Głównego Miasta w Gdańsku. Razem z Katownią i łączącą je tzw. Szyją stanowi zespół przedbramia (barbakan) ul. Długiej.

Architekt – wykonywanie zawodu architekta polega na współtworzeniu kultury przez projektowanie architektoniczne obiektów budowlanych, ich przestrzennego otoczenia oraz ich realizację, na nadzorze nad procesem ich powstawania oraz na edukacji architektonicznej. Tak definiuje ten zawód w Polsce ustawa o samorządach zawodowych architektów, inżynierów budownictwa oraz urbanistów.

Nieznane są dane dotyczące pochodzenia, daty urodzenia i daty śmierci Henryka Ungeradina. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z roku 1371 – w księgach Gdańska figuruje jako murator, nie wymieniono jednak żadnych budowli jego autorstwa.

W 1379 otrzymał oficjalnie tytuł budowniczego miejskiego – jako pierwszy znany rzemieślnik w Gdańsku. Był to nie tylko tytuł formalny, ale urząd wybierany i opłacany z kasy Rady Miasta (odpowiednik dzisiejszego nadzoru budowlanego). Do obowiązków Ungeradina należeć miało od tej pory czuwanie nad każdą budowlą finansowaną przez miasto.

Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku – zabytkowy ratusz w Głównym Mieście w Gdańsku. Jest to gotycko-renesansowa budowla, usytuowana na styku ulicy Długiej i Długiego Targu, która dominuje nad panoramą Drogi Królewskiej, najbardziej reprezentacyjnego traktu tej części miasta. W ratuszu Głównego Miasta mieści się Muzeum Historyczne Miasta Gdańska.

Skarpa, szkarpa, przypora – mur odchodzący prostopadle na zewnątrz od ściany wysokiego budynku pełniący funkcję konstrukcyjną. Oglądany z boku, rozszerza się ku dołowi schodkowo lub pochyło. Podtrzymuje ścianę i równoważy siły rozporowe od znajdujących się w środku łęku lub sklepienia. Umożliwia stosowanie dużych, wysokich okien, zajmujących dużą powierzchnię ścian, które przez to traciły swoją funkcję nośną. Stosowany także w budowlach technicznych jak ściany fortyfikacji, kanałów itp.

6 marca 1379 roku Henryk Ungeradin podpisał umowę z księżmi opiekującymi się wznoszonym od 1343 kościołem Najświętszej Marii Panny na zaprojektowanie i przeprowadzenie przebudowy świątyni. Pod jego kierunkiem znacznie podwyższono ściany istniejącej budowli, wybudowano transept i emporę. Po umieszczeniu kaplic między przyporami kościół zmienił swój charakter z bazylikowego na halowy.

Bazylika – w architekturze typ kościoła wielonawowego (niezależnie od pełnionych funkcji kanonicznych), z nawą główną wyższą od naw bocznych, posiadającą okna ponad dachami naw bocznych (w odróżnieniu od kościoła halowego). Kościół z nawą główną bez okien, to pseudobazylika.

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gdańsku, w skrócie Kościół Mariacki (pot. Korona miasta Gdańska) – historyczna fara Głównego Miasta w Gdańsku, pełniąca funkcję kościoła katolickiego i ewangelickiego (w latach 1572-1945), od 1986 konkatedra diecezji gdańskiej, która w 1992 stała się archidiecezją. Kościół jest dedykowany Najświętszej Marii Panny, nosi wezwanie Wniebowzięcia NMP. Położony jest na placu między ulicami Piwną i Chlebnicką, a Św. Ducha. Od strony Motławy bezpośrednio do jednej z bram świątyni prowadzi ul. Mariacka. Kościół Mariacki jest największą świątynią na świecie zbudowaną z cegły. Jej charakterystyczna sylwetka, której akcentami są masywna zachodnia wieża dzwonna i smukłe narożne wieżyczki tworzy dominantę w panoramie miasta. Zbudowany w latach 1346-1506 kościół jest przykładem gotyku ceglanego, odmiany stylu w architekturze gotyckiej upowszechnionego w krajach basenu Morza Bałtyckiego. Pomimo burzliwych dziejów, świątynia zachowała historyczną formę architektoniczną co poświadcza ikonografia sięgająca XVI wieku oraz bogaty wystrój wnętrza, który tworzą liczne dzieła średniowieczne (m.in. Piękna Madonna Gdańska, Pietà, Ołtarz Koronacji Marii, ołtarz Św. Barbary, Tablica Dziesięciorga Przykazań, zegar astronomiczny) i nowożytne (zespół obrazów i epitafiów z XVI-XVIII stuleci).

Równocześnie z przebudową kościoła Mariackiego Ungeradin realizował dzieło swojego życia – Ratusz Głównego Miasta. Zaprojektował go na fundamentach istniejącej budowli drewniano-ceglanej z 1336. W wyniku przebudowy, zrealizowanej w latach 1379-1382, ratusz wzbogacił się o nową część zachodnią i wieżę, które zostały wybudowane z cegły i kamienia sprowadzonego z Gotlandii. Aby dostosować siedzibę Rady Miejskiej do wymogów prawa chełmińskiego (wyodrębnienie siedziby organów ustawodawstwa miejskiego i sądownictwa), wybudowano pomieszczenia dla wagi miejskiej i urzędu celnego oraz salę sądową. Zlikwidowano również strop pomiędzy parterem a pierwszym piętrem oraz zmieniono układ pomieszczeń, wyburzając ściany działowe, czego efektem było powstanie reprezentacyjnej sali dla Rady Miasta.

Transept (inaczej nawa poprzeczna, nawa krzyżowa) - część kościoła, nawa prostopadła do osi kościoła, położona pomiędzy prezbiterium, a resztą jego budynku. W romańskich bazylikach dwuchórowych występują dwa transepty - wschodni (przy prezbiterium) i zachodni (związany z westwerkiem). Natomiast w gotyckich katedrach angielskich również mogą być dwa transepty (obydwa od wschodu). Nad skrzyżowaniem transeptu i nawy głównej może występować niewielka wieża (tzw. sygnaturka).

Empora (niem. Empore), chór muzyczny – element architektoniczny występujący najczęściej w kościele w postaci odrębnej kondygnacji o charakterze antresoli, usytuowana nad kruchtą lub nadwieszona nad głównym wejściem do świątyni.

W latach 1379–1382 pod kierownictwem Henryka Ungeradina przebudowano również budowlę znaną jako Dwór Artusa – budynek ten spłonął w 1476.

Ungeradin miał również swój udział w przebudowie gdańskich murów miejskich ok. 1380 roku. Nadzorował m.in. wznoszenie Wieży Więziennej na istniejących wcześniej fundamentach.

Przypisy

↑ Paweł Pizuński: 100 gdańszczan znanych i godnych poznania. Wydawnictwo "Arenga", 1997, s. 19. ISBN 83-909057-0-1.
Franciszek Mamuszka: Gdańsk i okolice : przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1990, s. 95. ISBN 83-217-2585-6.
↑ Historia Bazyliki Mariackiej w Gdańsku (pol.). Instytut Maszyn Przepływowych PAN. [dostęp 2010-08-09].
Die Marienkirche in Danzig / Gdansk (niem.). ostsee-urlaub-polen, 2008. [dostęp 2010-08-09].
↑ Tadeusz Domagała: Ratusz Głównego Miasta w Gdańsku. Warszawa: Sport i Turystyka, 1990, s. 5. ISBN 83-217-2294-6.
Pozorty – historia okolicznych miast – Gdańsk (pol.). [dostęp 2010-08-09].
Heinrich Ungeradin w bazie architekonicznej Structurae (ang.). structurae. [dostęp 2010-08-09].
Przewodnik po Trójmieście – przebudowa Ratusza w Gdańsku (pol.). przewodnik.trojmiasto.pl. [dostęp 2010-08-09].
Przemysław Waszak: Gdańsk i jego rozwój urbanistyczny w średniowieczu – referat (pol.). 2010-05-10. [dostęp 2010-08-09].
Atrakcje Gdańska – Wieża Więzienna (pol.). [dostęp 2010-08-09].

Bibliografia

Teresa Zarębska: Przebudowa Gdańska w jego złotym wieku. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, 1999. ISBN 8372070776.
Paweł Pizuński: 100 gdańszczan znanych i godnych poznania. Wydawnictwo "Arenga", 1997, s. 19. ISBN 83-909057-0-1.