Henryk VII, ang. Henry VII (ur. 28 stycznia 1457, zm. 21 kwietnia 1509) – król Anglii i lord Irlandii od 22 sierpnia 1485 do końca życia. Pierwszy król z dynastii Tudorów, uważany za jednego z najlepszych angielskich władców.

Hrabia Richmond

Henryk Tudor był synem Edmunda Tudora, 1. hrabiego Richmond, przyrodniego brata króla Henryka VI, urodzonym już po śmierci ojca. Jego matką była Małgorzata Beaufort, potomkini króla Edwarda III po Janie z Gandawy i Katarzynie Swynford. Po ojcu Henryk odziedziczył tytuł hrabiego Richmond; po matce – wątpliwe prawo do angielskiego tronu. Urodził się w Pembroke w Walii. Wychowywany był przez stryja, Jaspera Tudora, 1. hrabiego Pembroke. Stryj gorliwie popierał sprawę lancasterską. Po przegranej kampanii 1471 r. musiał uciekać z kraju. Zabrał ze sobą 14-letniego Henryka i udał się do Bretanii. Henryk spędził tam następne 11 lat jako de facto więzień księcia Franciszka II. Przez Lancasterów uważany był za prawowitego dziedzica angielskiej korony. Pierwszą próbę jej uzyskania podjął w 1483 r., ale jego flotę powstrzymała burza.

Dojście do władzy

Po upadku rewolty swojego kuzyna, Henry'ego Stafforda, 2. księcia Buckingham, Henryk stał się głównym pretendentem do tronu Anglii z dynastii Lancasterów. Zdobył poparcie rodziny Woodville'ów – powinowatych zmarłego króla z dynastii Yorków – Edwarda IV (obiecał m.in. ożenić się z najstarszą córką Edwarda, Elżbietą. Wsparcie uzyskał również od króla Francji Karola VIII. 7 sierpnia 1485 r. wylądował w Milford Haven w Walii na czele niewielkich oddziałów składających się głównie z francuskich najemników. Towarzyszyli mu stryj, hrabia Pemborke, oraz John de Vere, 13. hrabia Oxford, doświadczony żołnierz i wierny zwolennik sprawy Lancasterów. Rodzina Henryka miała walijskie korzenie i twierdziła, że pochodzi od dawnych królów Walii. Henryk jako swoje godło przyjął czerwonego walijskiego smoka. Uzyskał on szerokie poparcie w Walii i wkraczając do Midlands dysponował już 5 tysiącami żołnierzy.

Przeciwko niemu maszerował król z dynastii Yorków, Ryszard III, na czele 8 tys. żołnierzy. Zarówno Henryk jak i Ryszard zdawali sobie sprawę, że wynik bitwy zależał będzie od operującej w pobliżu trzeciej armii, dowodzonej przez lorda Stanleya i jego brata, sir Williama Stanleya. Lord Stanley obiecał pomoc zarówno Ryszardowi (oddał nawet swojego syna jako zakładnika) jak i Henrykowi (był jego ojczymem, trzecim mężem Małgorzaty Beaufort). Do bitwy doszło 22 sierpnia 1485 r. pod Bosworth. Walkę rozpoczęły straże przednie obu armii (dowodzone przez lorda Oxforda po stronie Lancasterów i księcia Norfolka po stronie Yorków). Bitwa była wyrównana dopóki nie zginął książę Norfolk. Wówczas linia Yorków zaczęła się chwiać. Ryszard próbował wesprzeć swoje wojska strażą tylną dowodzoną przez hrabiego Northumberland. Ten jednak odmówił wykonania poleceń króla. Wówczas Ryszard w otoczeniu straży przybocznej zaatakował orszak Henryka.

Tudor znalazł się w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Sam nie znał się na wojaczce i nie potrafił dowodzić. Chciał uniknąć starcia wręcz z wytrawnym rycerzem jakim był Ryszard, ale ucieczka oznaczałaby utratę prestiżu i klęskę w bitwie. Na szczęście dla Henryka w tym momencie Stanleyowie zdecydowali się wystąpić po stronie pretendenta i zaatakowali oddział Ryszarda. Król zginął na polu bitwy, a armia Yorków poszła w rozsypkę. Lord Stanley, lub jego brat, zdjął małą, pogiętą koronę z hełmu Ryszarda i wśród wiwatów całego wojska nałożył ją na głowę Henryka Tudora. Pod wieczór armia teraz już króla Henryka VII wkroczyła do miasta Leicester.

Pretensja Henryka do korony była mało ugruntowana i opierała się na linii sukcesji z nieprawego łoża. Nie stanowiło to jednak przeszkody; dziedziczenie nie było wówczas jedyną dostępną metodą stawania się władcą. Pretensje mogły być też oparte na nominacji (przez poprzedniego monarchę), aktach prawnych, zasiedzeniu (de facto posiadaniu władzy) oraz, jak było w przypadku Henryka VII, podboju. Pierwszym obiektem starań Henryka była kwestia ustalenia mocy i nadrzędności jego władzy. Długą i krwawą wojnę domową przeżyło jeszcze kilku pretendentów do tronu, a więc podstawowym problemem Henryka byli konkurenci tacy jak Perkin Warbeck, wspierani przez niezadowoloną szlachtę. Henrykowi udało się utrzymać koronę za pomocą szeregu środków, wśród których podstawowym było rozdrobnienie i podkopanie potęgi arystokracji. Na samym początku Henryk ogłosił siebie królem począwszy od dnia poprzedzającego bitwę (koronował się dopiero 30 października 1485 r.), upewniając się w ten sposób, że każdy, kto walczył przeciw niemu, mógł być teoretycznie oskarżony o zdradę.

Henryk ugruntował swoją władzę dotrzymując również obietnicy poślubienia Elżbiety York, najstarszej córki króla Edwarda IV i Elżbiety Woodville, córki 1. hrabiego Rivers. Ślub odbył się 18 stycznia 1486 roku w Opactwie Westminsterskim. Zjednoczył on wojujące rody oraz dał Henrykowi większe prawa do tronu dzięki pochodzeniu Elżbiety (jakkolwiek istnieją dowody, że Edward był dzieckiem nieślubnym).