Herman Karl von Keyserling

Herman Karl von Keyserling (niem. Hermann-Karl Keyserlingk, ros. Герман Карл Кейзерлинг) (ur. 1696, zm. 30 września 1764 w Warszawie) – hrabia, niemiecki historyk i dyplomata pochodzenia kurlandzkiego w służbie Rosji. Rosyjski poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny w Rzeczypospolitej w latach 1733-1744, 1749-1752 i 1762-1764, poseł w Prusach w latach 1746-1748 i w Austrii w 1749.

Jego nieślubnym synem był Karol de Perthées, nadworny geograf Stanisława Augusta Poniatowskiego.

1733-1761

W latach 1733-1744 był posłem nadzwyczajnym w Polsce, następnie przeniesiony do Berlina (1746-1748) i Wiednia, gdzie był rok posłem (1749), po czym powrócił na poselstwo do Polski (1749-1752). W latach 1744 i ok. 1749 był nauczycielem logiki i matematyki Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Jako wieloletni wysłannik do Polski, wyrobił sobie w Rzeczypospolitej liczne kontakty i grono współpracowników. Był podziwiany przez polską szlachtę za znakomitą znajomość łaciny i erudycję. W dobie wojen śląskich starał się przekonać Polaków do wystąpienia przeciw Prusom.

Keyserling był jednym z nielicznych Niemców bałtyckich, którzy przetrwali załamanie się pozycji kamaryli niemieckiej, po tym jak zmarła jej protektorka caryca Anna Iwanowna (1740).

W roku 1751 został prezesem Rosyjskiej Akademii Nauk, którym pozostał do 1761 roku. W 1762 znów musiał wyjechać do Polski na placówkę dyplomatyczną.

1762-1764

W 1763 roku Czartoryscy próbowali zaskarbić sobie jego przychylność licznymi podarkami. W listopadzie 1763 schorowanemu dyplomacie przybył pomagać młody książę Nikołaj Repnin. Stanisław August Poniatowski prosił Katarzynę II, by cofnęła lub skróciła misję Kayserlinga i na jego miejsce mianowała jego (Poniatowskiego) syna. Imperatorowa odmówiła. Stary Kayserling żył jeszcze blisko rok. Czartoryscy skłonili go do przymknięcia oczu na ograniczenie liberum veto w sprawach skarbowych.

Keyserling poparł zamach stanu Familii Czartoryskich i przeprowadził elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego na króla Polski w 1764. Zwycięscy w elekcji 1764 roku, stronnicy Poniatowskiego, Czartoryscy pozbawili hetmana Branickiego władzy nad wojskiem, czego Austriacy i Francuzi chcieli uniknąć, by zachować wpływy w Rzeczypospolitej. 7 czerwca 1764 ambasador Francji Antoine-René de Voyer de Paulmy, markiz d'Argenson oświadczył prymasowi, że wraca do Francji, ponieważ „w Polsce nastąpiło rozdwojenie, a on nie może przebywać w jednej jej części”. Prymas Władysław Aleksander Łubieński, który spodziewał się podobnych słów i któremu Keyserling miał nakazać grać ostro, odpowiedział, że wobec tego nie uważa on już de Paulmy’ego za ambasadora. Skutkiem czego Francuzi zlikwidowali swą placówkę dyplomatyczną w Warszawie. 9 czerwca opuścił ją Paulmy, a 16 lipca Hennin i Monnet. Na znak solidarności sojuszniczej, Warszawę opuścili także reprezentant Austrii – Florimont-Claude Mercy-Argenteau i Hiszpanii. Później kraje „systemu południowego” zwlekały z uznaniem Poniatowskiego.

13 kwietnia 1764 wobec zbrojnej interwencji Katarzyny II Jan Klemens Branicki i grupa przychylnych mu senatorów zażądała, by prymas Łubieński zwołał pospolite ruszenie, ten jednak odmówił. Wtedy grupa 14 senatorów przesłało pisma do dworów w Petersburgu i Berlinie wzywające do nieingerowania w sprawy polskie. Keyserling zdecydował się pisma nie przyjąć pod pozorem, że tytulatura imperatorowej jest w niej źle napisana, przyjęli ją natomiast poseł pruski Gédéon Benoît i król Fryderyk II, nie chcąc zrażać do końca tych, którzy widzieli oparcie dla Polski w Prusach. Poseł austriacki Florimont-Claude Mercy-Argenteau zachęcał Branickiego i jego stronników do konfederacji, lecz nie udało się ostatecznie jej zorganizować.

Kurlandia (łot. Kurzeme – ziemia Kurów, niem. Kurland) – kraina historyczna w zachodniej części Łotwy na półwyspie nad Bałtykiem. Nazwa pochodzi od łotewskiego plemienia Kuronów (Kurów, Kursi). W szerszym kontekście nazwa używana na określenie Księstwa Kurlandii i Semigalii.

Katarzyna II (właściwie: Sophie Friederike Auguste zu Anhalt-Zerbst, ros. Екатерина II Алексеевна: Jekaterína II Alekséjewna), znana jako Katarzyna Wielka (ur. 2 maja 1729 w Szczecinie, zm. 17 listopada 1796 w Petersburgu) – cesarzowa (Imperatrica) Rosji, żona cara Piotra III (zm. 1762).

Keyserling zmarł 30 września 1764 w Warszawie.

Uczony i meloman

Pozostawił wiele ciekawych opracowań w języku łacińskim m.in. Historia critica comitiorum regni Poloniae generalium, a piasti principatu usque ad electionem Uladislai Jagellonis. Niektóre jego dzieła wydano w przekładach francuskich: Recherches sur l’abrogation du droit d’elire un roi des Romains faussement imputee a l’Empereur Henri VI (1748)

Jan Klemens Branicki herbu , jeden z największych polskich magnatów XVIII w. Właściciel 12 miast, 257 wsi i 17 pałaców. Ostatni męski przedstawiciel rodu Branickich herbu Gryf. Kawaler (hiszpańskiego) orderu Złotego Runa.

Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

W 1741 roku Johann Sebastian Bach zadedykował i wysłał temu miłośnikowi muzyki swe słynne „Wariacje Goldbergowskie”.

Źródła

Historia Dyplomacji Polskiej, tom II 1572-1795' pod red. Zbigniewa Wójcika, PWN Warszawa 1982, s. 432, 497-499.

Przypisy

1. Jarosław Gdański, Mariusz Machynia, Czesław Srzednicki, Kamil Stepan, Wojsko Koronne. Formacje Targowicy, szkolnictwo wojskowe. Varia, Uzupełnienia, Kraków 2003, s. 105.

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Tajne instrukcje Katarzyny II dla dyplomatów rosyjskich w Warszawie (1763)

Zobacz w Wikiźródłach tekst
Deklaracja uzasadniająca wkroczenie wojsk rosyjskich w granice Rzeczypospolitej (1764)