Hermann Fritsche - Polski Serwis Naukowy

Grób Hermanna Fritsche

Hermann Georg Fritsche (ur. 20 grudnia 1846 w Bielsku, zm. 8 października 1924 w Białej) – austriacki teolog, działacz religijny i publicysta, pastor w parafiach w Wiener Neustadt, Bielsku i Białej, przewodniczący wyższych władz Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Austro-Węgrzech od 1907, superintendent diecezji galicyjsko-bukowińskiej od 1908, prezydent dwóch ostatnich przed 1914 Synodów Generalnych w Wiedniu, współzałożyciel dwóch czasopism ewangelickich, autor licznych tekstów do kilku pism teologicznych, doctor honoris causa wydziału teologii protestanckiej Uniwersytetu Wiedeńskiego, kawaler Orderu Żelaznej Korony i komandor Orderu Franciszka Józefa.

Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

Śląsk Austriacki (niem. Österreichisch Schlesien, oficjalnie Herzogtum Ober- und Niederschlesien, Księstwo Górnego i Dolnego Śląska lub w skrócie Herzogtum Schlesien, Księstwo Śląska) – prowincja utworzona w 1742 roku z pozostałej w monarchii Habsburgów części Śląska: Księstwa Cieszyńskiego, państw stanowych: bielskiego, frydeckiego, frysztackiego, bogumińskiego, Niemiecka Lutynia oraz części dawnych księstw opawskiego, karniowskiego i nyskiego.

Biografia

Urodził się w 1846 w Bielsku (dziś Bielsko-Biała) na Śląsku Austriackim jako syn chemika Gustava Fritsche i Idy Kotschy.

W 1866 ukończył naukę w gimnazjum ewangelickim w Cieszynie. Potem studiował teologię ewangelicką i filozofię na uniwersytetach w Jenie, Wiedniu oraz Berlinie.

Po studiach rozpoczął pracę jako prywatny nauczyciel, a od 1872 uczył religii, języka niemieckiego i geografii w ewangelickiej szkole realnej w Bielsku. Jednocześnie w latach 1872–1874 był wikariuszem superintendenta Jakuba Hönela w sąsiedniej Białej. W 1874 został duszpasterzem parafii ewangelickiej w Wiener Neustadt. W latach 1883–1885, po śmierci Karla Samuela Schneidera, był proboszczem w Bielsku. W 1885, kiedy zmarł Jakub Hönel, przejął parafię bialską.

Superintendent - (łac. superintendentus – ‘nadzorca’) – duchowny protestancki sprawujący władzę nadzorczą w stosunku do pastorów określonego obszaru – superintendentury. Ze względu na rangę i obowiązki oraz ze względu na wielkość podlegającego mu terytorium tytuł superintendenta stanowi odpowiednik tytułu rzymskokatolickiego biskupa diecezjalnego lub dziekana, kierującego dekanatem.

Franciszek Józef I, niem. Franz Joseph I, węg. I. Ferenc József (ur. 18 sierpnia 1830 w pałacu Schönbrunn koło Wiednia, zm. 21 listopada 1916 tamże) – przedstawiciel domu habsbursko-lotaryńskiego, od 1848 cesarz Austrii i apostolski król Węgier (koronowany w 1867).

28 sierpnia 1880 wziął ślub z Laurą Gertrudą Seeliger, córką bialskiego burmistrza Rudolfa Theodora Seeligera.

W 1884 Fritsche, wraz z Theodorem Haase i Ferdynandem Schurem, założył wydawaną do 1940 gazetę "Evangelische Kirchen-Zeitung für Österreich", komentującą ówczesną sytuację Kościoła ewangelickiego w monarchii austro-węgierskiej. W 1904 wraz z Theodorem Zöcklerem założył czasopismo "Evangelisches Gemeindeblatt für Galizien und Bukowina", które istniało do 1939. Przez lata zamieszczał swoje kazania w ukazujących się w Lipsku: "Sammlung von geistlichen Kasualreden" i "Predigten der Gegenwart".

Doctor honoris causa (z łac. [doktor] dla zaszczytu) – honorowy tytuł naukowy nadawany przez uczelnie osobom szczególnie zasłużonym dla nauki i kultury. Nie wymaga posiadania formalnego wykształcenia, ale nadawany jest zazwyczaj[potrzebne źródło] osobom o wysokim statusie społecznym lub naukowym.

Przełęcz Salmopolska (Przełęcz Salmopol, Biały Krzyż) – przełęcz położona na wysokości 934 m n.p.m. w paśmie Baraniej Góry zwanym także Wiślańskim, w Beskidzie Śląskim. Jest obok przełęczy Kubalonka istotną przełęczą komunikacyjną w tym paśmie – przebiega przez nią droga z Wisły do Szczyrku.

Od 1907 był przewodniczącym wyższych władz Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Austro-Węgrzech, a rok później został superintendentem diecezji galicyjsko-bukowińskiej. Był także prezydentem dwóch ostatnich przed I wojną światową Synodów Generalnych w Wiedniu.

Z jego inicjatywy w 1897 powstała szkoła ewangelicka w Salmopolu, popierał również ideę budowy Szkoły Jubileuszowej im. Cesarza Franciszka Józefa w Lipniku, do której doszło w 1908. Wraz z żoną założył Ewangelicki Dom Sierot w Białej. W latach 1887–1892 był przewodniczącym Lipnickiego Męskiego Towarzystwa Śpiewaczego.

Cieszyn (czes. Těšín, łac. Tessin, niem. Teschen) – miasto powiatowe w województwie śląskim, nad rzeką Olzą, na Pogórzu Śląskim. Historyczna stolica Śląska Cieszyńskiego. Miasto leży na granicy z Republiką Czeską i do czasu wprowadzenia postanowień układu z Schengen (21 grudnia 2007) było tam zlokalizowane największe drogowe przejście graniczne południowej Polski.

Order Franciszka Józefa (niem. Kaiserlich-Österreichischer Franz Joseph-Orden) – odznaczenie Cesarstwa Austriackiego za zasługi cywilne i wojenne, nadawane od 1849 do 1918.

W 1911, w czasie obchodów 50 rocznicy wydania przez Franciszka Józefa I patentu gwarantującego równouprawnienie protestantów, nadano mu tytuł doktora honoris causa na wydziale teologii protestanckiej Uniwersytetu Wiedeńskiego.

Przez większą część życia mieszkał w Białej, przy Schulgasse 2 (dziś ul. S. Staszica), w sąsiedztwie kościoła Marcina Lutra.

Zmarł w 1924 w Białej w wieku 78 lat i został pochowany na bialskim Cmentarzu ewangelickim.

Bielsko (niem. Bielitz, czes. Bílsko) – do 1950 samodzielne miasto na Śląsku Cieszyńskim. Po połączeniu z Białą Krakowską, obszar miasta stanowi zachodnią część historycznego centrum Bielska-Białej.

Teodor Haase (ur. 14 lipca 1834 roku we Lwowie, zm. 27 marca 1909 roku w Cieszynie) - niemiecki polityk i pastor ewangelicki, członek Rady Miasta Bielsko od 1859, senior śląskich ewangelików od 1865, czołowy działacz Niemieckiej Partii Postępowej na Śląsku Austriackim, związany z nurtem Związku Ślązaków Austriackich, poseł Śląskiego Sejmu Krajowego od 1876, deputowany austriackiej Rady Państwa od 1879, morawsko-śląski superintendent kościoła ewangelicko-augsburskiego od roku 1882, członek Izby Panów austriackiej Rady Państwa od 1905.

Odznaczenia

Kawaler Orderu Żelaznej Korony

Komandor Orderu Franciszka Józefa

Bibliografia

Przewodnik biograficzny. W: Ewa Janoszek, Monika Zmełty: Cmentarz ewangelicki w Białej. Bielsko-Biała: Urząd Miejski w Bielsku-Białej. Wydział kultury i sztuki, 2004, s. 120-121, seria: Biblioteka Bielska-Białej. ISBN 83-908913-4-4.