Herold - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy urzędnika dworskiego. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

herold W.H.Weldon
Norroy King of Arms, 1902

Herold – średniowieczny urzędnik dworski, wywołujący nazwiska rycerzy biorących udział w turniejach, mistrz ceremonii, sędzia turniejów rycerskich, strażnik poprawności herbów.

Klany szkockie są jedną z lepiej zachowanych struktur klanowych w Europie. Jako zasadnicza forma organizacji społecznej przetrwały klany w Wyżynnej Szkocji (Highlands) do połowy XVIII wieku. Stanowiły jedną z głównych grup oporu przeciw zjednoczeniu z Anglią i angielskiej dominacji. Stąd wszystkie góralskie klany (z wyjątkiem klanu Campbell) popierały prawowitą szkocką dynastię Stuartów, masowo biorąc udział w szkockich powstaniach m.in. w 1715 i 1745. Polityka angielskich najeźdźców próbujących zniszczyć strukturę klanową przyczyniła się paradoksalnie do jej umocnienia, a renesans szkockiej kultury narodowej na początku XIX wieku, pozwolił przetrwać klanom do współczesności.

Herb (nazwa przyjęta z niem. Erbe) – znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII w. ustalany według ścisłych reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, także rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, korporacji, miasta, jednostki podziału terytorialnego lub państwa.

W starożytnej Grecji urzędnikiem o podobnym charakterze lecz z większym zakresem zadań był keryks. Słowo "herold" wywodzi się od starogermańskiego słowa hariowaldus, tj. ten, który zna się, rozpoznaje opiekuńcze bóstwa rodowe, plemienne oraz zna ich rodowody.

Heroldowie pojawili się pod koniec XII wieku. Na turniejach występowali w specjalnych barwnych strojach, roznosili zaproszenia, występowali w roli straży porządkowej oraz wywoływali rycerzy na plac boju. Od XIV wieku nazywa się ich tylko heroldami, gdyż zajmują się jedynie sprawdzaniem poprawności znaków noszonych przez rycerzy, sporządzają tzw. role herbowe lub księgi turniejowe, do których wnosili barwne wizerunki znanych sobie herbów (dziś jedno z najważniejszych źródeł dla badań heraldycznych). Urzędy herolda mają zwykle kilka rang. Naczelny herold jest często nazywany Królem Herbowym ( zob. King of Arms) lub Wielkim Heroldem, mającym do pomocy heroldów, heroldów nadzwyczajnych i heroldów pomocniczych. Najniższą rangą herolda jest goniec herbowy - pursuivant. Tytuł naczelnego herolda często pochodził od nazwy krolestwa (Polanland, Gelre, Deutschland) lub, jak w Anglii od najwyższego orderu - Garter.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Order Podwiązki (The Most Noble Order of the Garter) – najwyższe cywilne i wojskowe odznaczenie Wielkiej Brytanii oraz jeden z orderów domowych panującej w tym kraju dynastii. W hierarchii starszeństwa orderów świata zajmuje drugie miejsce po papieskim Orderze Chrystusa.

Urząd ten zanikł wraz z turniejami w XVI i XVII wieku, zostawiając swą nazwę urzędnikom heraldycznym i orderowym. W Polsce, mimo zabiegów Władysława Jagiełły, urząd nie przyjął się i był raczej nieznany.

Obecnie urząd herolda istnieje we wszystkich monarchiach europejskich. W Szkocji naczelnicy wielkich klanów mieli na swoich dworach własnych heroldów. W niektórych nielicznych klanach ten urząd jest kultywowany do dziś. Urząd prywatnego klanowego herolda MacDonaldów został reaktywowany w 2005 r. po 400 latach, i oficjalnie uznany przez Lorda Herolda Szkocji jako Finlaggan Pursuivant of Arms. Własnych heroldów mają m.in klany Hay (Slains Pursuivant), Mar (Garioch Pursuivant) i Lindsay (Endure Pursuivant).

Heraldyka – jedna z nauk pomocniczych historii, zajmuje się badaniem rozwoju i znaczenia oraz zasadami kształtowania się herbów. Wywodzi się od słowa herold - oznaczającego urzędnika dworskiego, wywołującego nazwiska rycerzy biorących udział w turniejach. W innych językach europejskich nazywana jest podobnie (ang. heraldry, franc. heraldique , niem. Heraldik) lub słowami pochodzącymi od nazwy herb (niem. Wappenkunde).

The Court of Lord Lyon pot. Lyon Court (ang. Trybunał Lorda Lwa) – urząd królewskiej heroldii Szkocji; Na jego czele stoi Lord Lyon King of Arms (ang. Lord Lew Król Herbów), Wielki Herold Szkocji. Lord Lyon pełni również funkcję herolda Orderu Ostu, najwyższego orderu Szkocji. Urząd zajmuje się rejestracją nowych herbów, godeł, tartanów i flag osób fizycznych i prawnych, przestrzeganie prawidłowego używania i przedstawiania istniejących, i nadzorowaniem ceremoniału uroczystości oficjalnych. Zastępcą Lorda Lyona jest Lyon Clerk and Keeper of the Records (ang. Lwi Urzędnik i Kustosz Archiwów). Do pomocy są kolejni niżsi heroldowie - Officers of Arms, w rangach heroldów i pursuiwantów.

W Polsce funkcję heroldii, ograniczoną jedynie do herbów ziemskich i miejskich (jako że herby rodzinne utraciły prawną ochronę ze strony państwa i chronione są poprzez rejestrację jako znaki zastrzeżone w Urzędzie Patentowym) pełni dziś Komisja Heraldyczna przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych.

Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.

Starożytna Grecja – cywilizacja, która w starożytności rozwijała się w południowej części Półwyspu Bałkańskiego, na wyspach okolicznych mórz (Egejskiego, Jońskiego), wybrzeżach Azji Mniejszej, a później także w innych rejonach Morza Śródziemnego. W epoce brązu powstały na tym obszarze wysoko rozwinięte kultury: minojska na wyspie Krecie, a w Grecji właściwej mykeńska, która później zdominowała Kretę. Wraz z końcem epoki brązu nastąpił gwałtowny upadek cywilizacji mykeńskiej i nastały tzw. wieki ciemne, z których wyłoniła się (ok. VIII w. p.n.e.) kultura Grecji archaicznej z ludnością żyjącą w miastach-państwach zwanych polis. Za okres szczytowego rozwoju cywilizacji greckiej uznaje się okres klasyczny (V-IV w. p.n.e.), kiedy to Grecy odepchnęli zagrożenie perskie, a najpotężniejsze polis (Ateny, Sparta, Teby) toczyły wojny o hegemonię. W drugiej połowie IV w. p.n.e. dominację nad Grekami uzyskało zhellenizowane państwo macedońskie, a jego władca - Aleksander Wielki - podbijając imperium perskie rozprzestrzenił kulturę grecką na ogromne obszary Azji i zapoczątkował okres hellenistyczny. W wiekach II i I p.n.e. państwa greckie dostały się pod panowanie imperium rzymskiego.

Zobacz też

Linki zewnętrzne

herold klanu MacDonaldów

heroldia Szkocji

heroldia Anglii