Hieronim Gostomski - Polski Serwis Naukowy

Hieronim Gostomski z Leżenic herbu Nałęcz, (zm. 1609) – wojewoda poznański (1592), drugi syn Anzelma z Leżenic.

W 1577 roku walczył pod Gdańskiem, natomiast już w stopniu rotmistrza brał udział w bitwie pod Pskowem w roku 1582. Kilkukrotnie był posłem na sejmach: w 1581 i 1585 i w 1590, kiedy to został obrany marszałkiem izby poselskiej. Jako zwolennik wyboru na króla Polski Zygmunta Wazy został za panowania tego władcy wojewodą poznańskim (1592). Był również starostą wałeckim (1589-1593) i sandomierskim (1597-1602), a od roku 1603 także starostą Gąbina. Był też starostą wareckim i grójeckim. Jako stronnik Zygmunta III walczył również po stronie królewskiej w trakcie rokoszu Zebrzydowskiego (1607). Był przeciwnikiem pojednania z dawnymi rokoszanami i nawoływał do ścięcia przywódców buntu. Sam w trakcie walk wewnętrznych z Zebrzydowskim stracił znaczną część majątku, za co zresztą sejm przyznał mu rekompensatę.

Kolegiata NMP Wniebowziętej w Środzie Wielkopolskiej – kościół gotycki z początku XV wieku. Rozbudowany na przełomie XV/XVI wieku przez dobudowanie naw bocznych i podwyższenie wieży. W połowie XVI wieku zwieńczenie wieży attyką renesansową. 1598-1602 dobudowano od południa renesansową kaplicę grobową Gostomskich. W nawach sklepienia gwiaździste, w prezbiterium krzyżowo-żebrowe. W późnorenesansowym głównym ołtarzu sześć renesansowych figur świętych i obraz Wniebowzięcia NP Marii nieznanego malarza, w zwieńczeniu obraz Madonny z Dzieciątkiem włoskiego malarza Catharini z XVI wieku. Na ścianach prezbiterium dwa obrazy ze szkoły flamandzkiej, XVII wiek: Podwyższenie Krzyża i Zaparcie się św. Piotra. Stalle późnogotyckie z fundacji biskupa Jana Lubrańskiego wykonane 1519-1522 przez braci Jana i Leona z Wrześni. Na belce tęczowej późnogotycka polichromowana grupa pasyjna z początku XVI wieku. W ołtarzach bocznych włoski obraz Świętej Rodziny z około 1670 i w rokokowej ramie obraz Michała Archanioła 1654, ze szkoły wielkopolskiej. W ścianach trzy renesansowe płaskorzeźby, przypuszczalnie pozostałość ołtarza albo sacramentarium: Bóg Ojciec, Ostatnia Wieczerza i Duch Święty oraz renesansowa płyta nagrobna Ambrozego Pampowskiego, wojewody sieradzkiego (zmarłego 1510). w nawie głównej świecznik-pająk z kryształu weneckiego. W filarze tablica pamiątkowa księdza Augustyna Szamarzewskiego, proboszcza średzkiego, 1857-1887, jednego z pionierów ruchu spółdzielczego w Wielkopolsce. Renesansowa kaplica Gostomskich, fundacji Hieronima Gostomskiego wojewody poznańskiego, na planie ośmioboku, nakryta ośmiodzielną kopułą. Wnętrze kopuły pokryte dekoracją stiukową. Portal z kratą z brązu, dzieło K. Oldemndorfa 1598 z Gdańska. W kaplicy przyścienny wczesnobarokowy nagrobek Anny z Ostrorogów Sieniawskiej (zmarłej 1584); na nagrobku tablica inskrypcyjna jej córki wojewodziny Urszuli Gosttomskiej, nagrobek dziecięcy Zygmunta Stadnickiego. Chrzcielnica brązowa z XVI wieku. W ołtarzu dwa obrazy szkoły włoskiej:Święta Trójca z XVII wieku i Święta Rodzina z XVI wieku.

Rokosz Zebrzydowskiego – rokosz trwający w latach 1606-1609, który wynikł z konfliktu króla Zygmunta III Wazy ze szlachtą wokół jego polityki zagranicznej (wojna ze Szwecją) i wewnętrznej. Polityka ta zmierzała do wzmocnienia władzy królewskiej, opierając się na wąskiej grupie magnatów i biskupów.

Początkowo dość gorliwy dysydent, po przejściu z kalwinizmu na katolicyzm w 1589 roku stał się żarliwym katolikiem. W 1602 roku wystawił jezuitom w Sandomierzu dom i kościół, a ponadto uposażył dominikanki sandomierskie. Prowadził politykę kontrreformacyjną, był przeciwnikiem różnowierców, mieszczan i Żydów. Fundator Collegium Gostomianum w Sandomierzu oraz kaplicy w kolegiacie w Środzie, gdzie pochował żonę (1598).

Gostomski Anzelm z Leżenic herbu Nałęcz (ok. 1508 w Leżenicach, zm. 1588), syn Dobrogosta. Ekonomista, kalwinistą, który żądał pełnego równouprawnienia innowierców.

Kontrreformacja – nurt w Kościele katolickim, będący reakcją na powstanie protestantyzmu, mający na celu zahamowanie szerzącej się reformacji i odzyskanie przez Kościół rzymskokatolicki utraconych wpływów i pozycji wyznania panującego. Działania te połączone były z odnową wewnątrz Kościoła, wymuszoną gwałtownym rozwojem reformacji. Z tego też powodu autorzy katoliccy wolą stosować termin reforma katolicka, starając się uwypuklić pozytywny aspekt kontrreformacji.