Hiperpoprawność - Polski Serwis Naukowy

Hiperpoprawność, inaczej przesadna poprawność lub przesada poprawnościowa - termin z zakresu językoznawstwa normatywnego, oznaczający zastępowanie form zgodnych z normą językową formami błędnymi, ale uznawanymi przez użytkownika języka za bardziej poprawne.

Przykładami błędów hiperpoprawności jest "literowa" wymowa ę oraz ą przed spółgłoskami zwartymi i zwarto-szczelinowymi np. ząb [zɔ̃p], [zɔɰ̃p] zamiast [zɔmp]. W odczuciu niektórych użytkowników również dyftongiczna wymowa ę, ą jako [ɛɰ̃], [ɔɰ̃] przed spółgłoskami szczelinowymi jest mniej poprawna i bywa zastępowana przez [ɛ̃], [ɔ̃]

Liczba mnoga - forma fleksyjna, tj. przypadek w deklinacji i w koniugacji, oznaczający wiele przedmiotów lub osób, a także w przypadku przedmiotów zbiorowych - grupy tych przedmiotów (np. piasek w liczbie pojedynczej oznacza wiele ziaren piasku, ale istnieje też forma w liczbie mnogiej - piaski - mogąca się odnosić do większych zbiorów - np. piaski pustyni; podobnie armia to grupa ludzi, gramatycznie liczba pojedyncza, istnieje jednak rzeczownik armie w liczbie mnogiej).

Dialekt (gr. διάλεκτος dialektos – "rozmowa, sposób mówienia") – regionalna odmiana języka, odznaczająca się swoistymi cechami fonetycznymi, leksykalnymi itp. Każdy posiada pewną liczbę wyrazów nie znanych innym odmianom, różnice leksykalnie mogą wynikać z odmiennych warunków przyrodniczych i kulturowych.

Bywa, że formy hiperpoprawne zyskują status form poprawnych, lub nawet rugują w zupełności formy starsze. W rozwoju języka polskiego regularne formy typu kóń, dóm itp., końcówka celownika lm. -óm, choć umotywowane rozwojem języka, były odczuwane jako dialektalne i zastępowano je formami koń, dom itp., które ostatecznie zostały uznane za jedynie poprawne.

Spółgłoski szczelinowe (spółgłoski trące, frykatywne) powstają, gdy narządy mowy w czasie artykulacji tworzą dostatecznie wąską szczelinę, by powstał szum, tarcie. Brzmienie/barwę spółgłosek szczelinowych determinuje ponadto kształt i pozycja ust oraz języka.

Lingwistyka (językoznawstwo) – dział nauk humanistycznych badający istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie lingwistyki (językoznawstwa) – językoznawca, inaczej lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.

Zobacz też

Błąd językowy

Norma językowa

Postawy wobec języka

Bibliografia

Danuta Ostaszewska, Jolanta Tambor: Fonetyka i fonologia współczesnego języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-12992-1.