Historia Śremu - jednego z najstarszych miast w Polsce. Jego dzieje sięgają X wieku, kiedy istniała tu osada w strefie wczesnego panowania Piastów. W 1253 nadano Śremowi magdeburskie prawa miejskie. Miasto znajdowało się wówczas na lewym brzegu Warty (dzisiejsza ulica Mickiewicza). Dopiero w 1393 przeniesiono je na prawy brzeg.

Za dynastii Piastów

Śrem przed 1000 rokiem pełnił rolę opola (centrum handlu i rzemiosła). Pod koniec X wieku gród znajdował się w strefie najwcześniejszego panowania dynastii Piastów. Na prawym brzegu Warty mieszkano w półziemiankach i w naziemnych chatach.

Gród śremski założono przed 1000 rokiem na łąkach prawego brzegu rzeki, w jej ostrym zakolu. Powstał wówczas plac o powierzchni 0,5 ha umocniony warstwą drewna, otoczony wałem o wysokości 5 m i głębokości 10 m. Zbudowany był z drewnianych sześcianów wypełnionych ziemią i kamieniami, szczyt zakończony był ostrymi palami, z zewnątrz pokryty był niepalną gliną. Wewnątrz grodu znajdowały się magazyny, stajnie oraz domy mieszkalne, wokół uformowana została obronna fosa, z grodu prowadził trakt do Warty. Głównym zadaniem osady była straż nad głównym traktem handlowym. Na śremskim moście krzyżowały się drogi z południowo-zachodnich Niemiec i Czech do Gniezna i Poznania, zwane Via Magna, a także ochrona szlaku wodnego. Gród śremski pod względem wielkości był podobny do grodów Opola i Kalisza. Na lewym brzegu Warty znajdowały się domostwa chłopskie oraz karczmy.

Pierwsza lokacja Śremu w 1253 r. miała miejsce niedaleko wieży ciśnień

W 1038 roku podczas ataku wojsk czeskich księcia Brzetysława I na Wielkopolskę spalony został gród, który na początku XII wieku został odbudowany. w 1136 roku bulla papieża Innocentego II określa Śrem jako siedzibę kasztelanii. W Śremie znajdowała się wówczas komora celna oraz targowisko książęce na lewym brzegu Warty. Na miejscu dzisiejszej wieży ciśnień znajdował się późnoromański kościół pw. św. Mikołaja, przy którym był cmentarz.

W 1234 roku gród ulega spaleniu podczas najazdu Henryka Brodatego, za jego panowania wydzielono obszar wokół Śremu i nazwano go Księstwem Śremskim, którym władał zabity w 1235 roku książę Borzywoj.

W 1253 roku Śremowi nadano magdeburskie prawa miejskie. Po tym wydarzeniu Śrem zyskał na znaczeniu, powstała demokratycznie wybierana rada miejska, zwiększyła się liczba mieszkańców. Do miasta przybyli Franciszkanie z zamiarem nauczania wiary chrześcijańskiej. W 1298 roku biskup poznański Andrzej Zaremba ustanowił archidiakonat średni dla ziemi śremskiej.

XIV - XVIII wiek

Podczas przemarszu wojsk Jana Luksemburczyka w 1331 roku oraz wojny domowej w 1383 roku po wyborze Jadwigi na Królową Polski miasto uległo wielkim zniszczeniom. Król Władysław Jagiełło jako właściciel miasta na prośbę rajców miejskich dnia 13 kwietnia 1393 roku zezwolił na założenie miasta na prawym brzegu Warty.

Zaprojektowano wówczas regularny układ miasta, centralne miejsce zajmował prostokątny rynek. Po jednej stronie został wybudowany ceglany kościół farny, przy którym istniała od około 1393 roku szkółka parafialna, a naprzeciwko drewniany ratusz. W ratuszu znajdowały się sale posiedzeń rajców i ławników sądowych, magazyny, waga miejska i piwiarnia, a w jego podziemiach więzienie. Przy ratuszu przebiegała droga handlowa z Wrocławia i Głogowa do Poznania i Gniezna, która była umocniona kamieniami. Przy końcu miasta, na tej drodze wybudowane były dwie bramy.

Na przedmieściach od strony Warty znajdował się drewniany kościół i szpital Świętego Ducha oraz łaźnia miejska. Wokół tych budynków wybudowała się dzielnica rzemieślnicza. Nad Wartą pracowały młyny wodne. Komunikację przez rzekę zapewniał drewniany most o szerokości 4 metrów, obok niego wybudowano młyn miejski oraz browar. Na przedmieściach zarówno po stronie Warty jak i rozjazdu traktów na gnieźnieński i poznański znajdowały się miejsca noclegowe dla podróżnych.

Pierwszym wójtem śremskim był Konrad, który był właścicielem 120 ha folwarku, stąd nazwa Wójtostwo. Władza wójta była dziedziczna, ale z czasem była ograniczana na rzecz rady miejskiej, zmieniły się również zasady wyboru. Pierwszym wójtem z wyboru był Wawrzyniec Barski. Na początku XV wieku miasto sprywatyzowano, główną władzę w mieście sprawowali starostowie, pierwszym był Wincenty z Granowa.

W Śremie istniały bractwa cechowe, które stanowiły trzeci filar władzy w mieście, najważniejszym rzemiosłem było sukiennictwo. Rzemieślniczy różnych cechów mieszkali w określonych częściach miasta.

W 1492 roku miasto zostało napadnięte przez Wawrzyńca Gruszczyńskiego, wywoływano liczne pożary, dokonywano rabunków, zginęła wtedy większość dokumentów. Miasto zostało zwolnione od wszelkich podatków przez Jana Olbrachta.

Około 1493 roku na miejscu dzisiejszej ulicy Piłsudskiego powstała dzielnica żydowska, był to obszar gęsto zabudowany, składał się głównie z ubogich domów. Mieszkańcy tej dzielnicy zajmowali się zwłaszcza szewstwem.

Mecenasami kultury i oświaty w Śremie byli bracia Jan i Andrzej Barscy. Założona przez nich w 1614 roku fundacja wybudowała murowany kościół szpitalny Świętego Ducha, doposażyła szpital przy tym kościele oraz szkołę parafialną. Bracia założyli bibliotekę Barskich, która była pierwszą publiczną biblioteką w mieście.

W 1635 roku założono w mieście bractwo kurkowe. W 1708 roku rozpoczyna się tradycja pielgrzymek do Borku Wielkopolskiego do sanktuarium Matki Boskiej Boreckiej.

Wiek XVII to okres, w którym miasto podupadło. Wojna trzydziestoletnia przyczyniła się do upadku gospodarki Śremu. Epidemia dżumy trwająca w latach 1653 - 1656 zebrała żniwo ponad tysiąca zabitych (około 70% ówczesnych mieszkańców miasta). Zniszczeń dopełniło splądrowanie miasta w okresie Potopu Szwedzkiego (1655-1660) oraz spalenie wielu zabudowań przez najeźdźców w 1657 roku. Natomiast podczas wielkiej wojny północnej, 24 kwietnia 1716 roku pod Śremem stoczona została bratobójcza bitwa pomiędzy zwolennikami Stanisława Leszczyńskiego z wojskami saskimi. W tym czasie uległ zniszczeniu most na Warcie. W latach 1707 - 1709 do miasta dociera z Poznania kolejna epidemia dżumy, w wyniku której z ponad 1300 mieszkańców przy życiu pozostało około 300 osób. W roku 1736 miasto dotknęła dotkliwie powódź, zalane były kościoły Narodzenia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Ducha. 28 kwietnia 1762 roku pożar wzniecony przez ciągnące przez miasto wojska rosyjskie strawił ponad 100 budynków, w tym szkółkę parafialną i ratusz. Pożoga ta stanowiła największy w historii Śremu pożar. Następny wielki pożar miał miejsce 26 maja 1785 roku, który strawił odbudowany po poprzednim pożarze ratusz, a także uszkodził kościół i klasztor Franciszkanów.