Bułgaria należy do najstarszych państw słowiańskich. Jej mieszkańcy mówią językiem z grupy języków południowosłowiańskich, bardzo wcześnie przyjęli chrzest i posługują się cyrylicą - pismem używanym przez wschodnich i południowych Słowian. W rzeczywistości jednak pierwsze państwo bułgarskie zostało stworzone przez turecki lud Protobułgarów, który - na przestrzeni wieków, szczególnie po przyjęciu chrześcijaństwa - ulegał procesowi slawizacji. Protobułgarzy - plemiona pochodzenia tureckiego - dotarli do Europy zapewne w II wieku naszej ery. Początkowo zasiedlili rozległe stepy pomiędzy morzami Czarnym i Kaspijskim, a w połowie IV wieku kraje kaukaskie. Od końca V wieku zaczęli podejmować zbrojne wyprawy przeciwko Bizancjum.

Wielka Bułgaria

 Osobny artykuł: Wielka Bułgaria.

Monument w Dobriczu, przedstawiający Asparucha, pierwszego władcę Bułgarii

Tureccy przybysze należeli do ludów koczowniczych. Ich głównym zajęciem był wypas bydła i hodowla koni. Pod tym względem nie różnili się zbytnio od Hunów i innych ludów tej grupy etnicznej. Byli również biegli w kowalstwie oraz myślistwie. Około 590-600 roku przekroczyli Dunaj i osiedlili się w dawnej rzymskiej prowincji Mezji. Tu zetknęli się ze Słowianami, z którymi jakoś udało im się dojść do porozumienia, ponieważ oba ludy prowadziły podobny tryb życia. Aby działać skuteczniej, siedem protobułgarskich plemion utworzyło silny związek militarny i podporządkowało się jednemu z wodzów - Kubratowi. Dzięki temu przymierzu mogły one kontrolować stepy nadczarnomorskie i tereny po obu stronach dolnego Dunaju. Był to znaczy obszar; zapewne z tego względu ówcześni historycy nadali związkowi plemion protobułgarskich nazwę Wielkiej Bułgarii.

Państwo Kubrata okazało się nietrwałe. Po śmierci swego twórcy rozpadło się, zgodnie z wcześniejszymi podziałami plemiennymi. Poszczególne grupy etniczne stały się łatwym łupem zarówno Słowian, jak i Chazarów, którzy od połowy IV wieku zamieszkiwali obszary nad dolną Wołgą i wschodnią częścią stepu Kubańskiego. W VII wieku Chazarowie stali się prawdziwą potęgą i w krótkim czasie rozszerzyli kontrolowany przez siebie obszar aż po Dniepr. Rozbici Protobułgarzy nie byli w stanie skutecznie oprzeć się najeźdźcy. Część z nich przyjęła zwierzchnictwo Chazarów,część utworzyła później Bułgarię Wołżańsko-Kamską a jeszcze inni, pod wodza chana Asparucha, około 680 roku zajęli północno-wschodni obszar dzisiejszej Bułgarii.

Pod rządami dynastii Dulo (681-740)

Wieść o przybyciu na teren cesarstwa licznej grupy Protobułgarów prędko dotarła do Konstantyna IV. Obawiając się niepewnych sąsiadów, cesarz postanowił uderzyć pierwszy. W 680 roku osobiście stanął na czele wielkiej floty i zaatakował tereny położone na północ od delty Dunaju. Do walki z armią Asparucha ściągnął nawet jazdę z Anatolii, zaprawioną w bojach z Persami.

W trakcie kampanii Konstantyn IV rozchorował się jednak i porzucił swoje oddziały, co przesądziło o klęsce. Jego wysłannicy naprędce podpisali traktat pokojowy, który w rękach Protobułgarów pozostawił całą Mezję, a ponadto przyznawał im wysoką daninę od cesarza. Dzięki zwycięstwu w 681 r. powstało pierwsze państwo bułgarskie. Wtedy również została wzniesiona stolica nowego państwa - Pliska. Po śmierci Asparucha w roku 702 chanem został jego syn (lub wnuk?) Terwel (Terbel), który okazał się zręcznym politykiem i bardzo zaborczym władcą. Już na początku swojego panowania zajął kawałek wschodniej Tracji, czym złamał traktat podpisany przez Asparucha. W 705 roku przyjął u siebie wygnanego cesarza bizantyjskiego Justyniana II. Ten przekonał go, aby dopomógł mu w odzyskaniu władzy. Zamiar powiódł się i Justynian II triumfalnie powrócił na tron. Jego przeciwnik, cesarz Tyberiusz III, zginął. Terwel w nagrodę otrzymał tytuł "cezara" i cesarskie przyrzeczenie, że daniny ze strony cesarstwa będą nadal napełniać jego skarbiec. Oprócz tego pozwolono mu, aby włączył do swojego terytorium Zagorię - niewielki skrawek północno-wschodniej Tracji. W rzeczywistości Justynian II nie zamierzał jednak długo tolerować Terwela. W 708 roku wyprawił się przeciw niemu na czele wielkiej armii. Poniósł jednak klęskę i utracił Warnę.

Pechowy cesarz jeszcze tylko trzy lata cieszył się władzą. Padł ofiarą spisku i został zamordowany. Kolejni dwaj cesarze Filipikos Bardanes i Anastazjusz II woleli nie drażnić Terwela i płacili mu daniny. Podobnie uczynił następca Anastazjusza Teodozjusz III, który w roku 716 zawarł kolejne porozumienie z Terwelem. Nowa granica pomiędzy Bułgarią a Bizancjum miała przebiegać wzdłuż linii dawnych umocnień bułgarskich zwanych "wielkim murem". Ponadto cesarz zobowiązał się do składania władcy Bułgarów bogatych darów (o wartości 30 funtów złota) i do wymiany jeńców bułgarskich na bizantyjskich. Zezwolono też kupcom jednej i drugiej strony na swobodny handel na obszarze Bułgarii i Bizancjum. Jedynym wymogiem były przepustki opatrzone stosownymi pieczęciami, czyli pierwowzory paszportów.

Po śmierci Teodozjusza na tron bizantyjski wstąpił Leon III. Wzorem poprzedników ratyfikował on porozumienie z Bułgarami. W 717 roku poprosił ich nawet o pomoc, bowiem pod Konstantynopol nadciągnęli Arabowie. Terwel istotnie przybył z posiłkami i zadał Arabom ciężkie straty, co walnie przyczyniło się do przetrwania przez Bizantyjczyków oblężenia, ale w 718 roku zmarł, a o tron zaczęli walczyć liczni następcy.