Historia Grecji - Polski Serwis Naukowy

Historia Grecji

Grecja starożytna

Dzieje starożytnej Grecji (Hellady) to historia kilku następujących po sobie wysokich kultur oddzielonych „ciemnymi wiekami” i wielkimi migracjami. O najstarszej z tych kultur (jeszcze przedhelleńskiej) zwanej od mitycznego króla Minosa kulturą minojską, która rozwinęła się w III tysiącleciu p.n.e. na Krecie, wiemy stosunkowo najmniej. Jej świadectwem są ruiny wielkich pałaców odkryte w Knossos i Fajstos. Nie wiemy, kim byli ich budowniczowie. Nie umiemy odczytać dwóch starszych z trzech pozostawionych przez nich systemów pisma. Z badań archeologicznych wynika, że w 2 połowie III tysiąclecia p.n.e. na wyspie znajdowało się wiele niezależnych państewek. Pod koniec tysiąclecia władcy z Knossos podporządkowali sobie sąsiadów. Korzystne położenie geograficzne pozwoliło Kreteńczykom uczestniczyć w wymianie handlowej między ośrodkami cywilizacji greckich a Bliskim Wschodem i Egiptem. Zyski z handlu zainwestowano w rozwój floty, co uczyniło z Krety w XIX-XVIII w. p.n.e. największe mocarstwo morskie. Około 1800 p.n.e. Kreteńczycy założyli pierwszą kolonię na Kyterze, a wkrótce potem następne na innych wyspach Morza Egejskiego. W XV w. p.n.e. kultura minojska załamała się, co wiążemy z wybuchem wulkanu na wyspie Thira i — prawdopodobnie — wielką falą morską powstałą w czasie wybuchu.

IV wyprawa krzyżowa odbyła się w latach 1202-1204. Jej celem było wsparcie państw łacińskich na Bliskim Wschodzie, jednak zakończyła się ona zdobyciem i złupieniem Konstantynopola i utworzeniem Cesarstwa Łacińskiego, cesarz bizantyjski zbiegł z miasta.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Przedstawiciele kultury mykeńskiej (greccy Achajowie) ukształtowanej w XV w. p.n.e. na Peloponezie, zniszczyli pałace na Krecie i narzucili wyspie swoje zwierzchnictwo. Posługiwali się przejętym od Kreteńczyków alfabetem, tzw. pismem linearnym B (odczytanym). Śladami ich działalności budowlanej są ruiny twierdz w Mykenach i Tirynsie, a aktywności politycznej — późniejszy, literacki opis wojny z Troją w Azji Mniejszej (Iliada Homera).

Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.
Wielka schizma wschodnia[1] – rozłam w chrześcijaństwie na Kościół wschodni i zachodni. Za symboliczną datę tego wydarzenia przyjmuje się rok 1054.

W XII w. p.n.e. kultura mykeńska upadła — miasta zostały zniszczone, pismo wyszło z użycia. Stało się tak za przyczyną napływu obcych ludów i, być może, trzęsień ziemi. Czas od XII do VIII w. p.n.e. nosi w historii Grecji nazwę „wieków ciemnych”. W tym czasie Grecy kolonizowali wybrzeża Anatolii, powstały m.in. miasta Efez i Milet.

Wspólnota Europejska (WE; fr. Communauté Européenne - CE, ang. European Community - EC) - istniejąca do 30 listopada 2009 r. organizacja międzynarodowa będąca podstawą współpracy w ramach Unii Europejskiej. Do 1 listopada 1993 r. nosiła nazwę Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG).
Pałac Zimowy w Petersburgu – położony na brzegu Newy barokowy pałac budowany w latach 1754 - 1762 według projektu Bartolomeo Rastrellego dla Elżbiety (wzorowany był na francuskim Wersalu). Budowę ukończono po jej śmierci. Jako pierwsza zamieszkała w nim cesarzowa Katarzyna II.

„Właściwa” starożytna Grecja ukształtowała się między VIII a VI w. p.n.e. Uformowały się wówczas państwa-miasta, terytorialne wspólnoty obywateli zwane polis . Powstał alfabet, pierwsze zbiory praw, umocniła się wspólnota kulturowa Greków, bazująca na wspólnocie języka, religii i tradycji zawartej w poematach epickich takich jak Iliada i Odyseja, a także na uznaniu ogólnogreckich ośrodków kultu: Zeusa w Olimpii oraz Apollina w Delos i w Delfach, igrzysk w Olimpii i wyroczni delfickiej. Emigracja ludności poszukującej lepszych warunków życia zaowocowała powstaniem kolonii greckich w całym basenie Morza Śródziemnego (Italia, Sycylia, tereny dzisiejszej Francji i Hiszpanii, Libii, Egiptu, Cypru i pd. Turcji) oraz nad nad Morzem Czarnym.

Zofia Grecka, właściwie: Sophia Margarethe Victoria Frederika von Schleswig-Holstein-Sönderborg-Glücksburg (pol. Zofia Małgorzata Wiktoria Fryderyka von Szlezwik-Holsztyn-Sönderborg-Glücksburg) (ur. 2 listopada 1938, w Atenach) - królowa hiszpańska, z dynastii Glücksburgów - bocznej linii Oldenburgów, jako żona króla Hiszpanii, Jana Karola I.
Emeis oi Ellines (My Grecy - Historia wojen współczesnej Grecji, oryg. gr. ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ. Πολεμική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, wyd.I, Skai Biblio 2008, ISBN 978-960-6845-15-4) - trzytomowa praca z zakresu najnowszej historii Grecji, obejmująca okres historyczny od wojny grecko-tureckiej 1897 roku, do inwazji wojsk tureckich na Cypr i upadku junty pułkowników, w roku 1974.

Pod koniec tego okresu ustaliła się ostatecznie odmienność ustrojowa największej polis Sparty, stale zagrożonej buntami podbitej ludności, zmilitaryzowanej i zamkniętej w swych granicach . Drugie co do wielkości, ale najludniejsze miasto-państwo Hellady, otwarte i ożywione handlem Ateny, przechodziło w VI w. przemiany ustrojowe, które do udziału w sprawowaniu władzy włączały kolejne grupy obywateli. Demokracja ateńska rozwinęła się w pełni w V w. Losowanie urzędów i wynagradzanie obywateli za sprawowanie funkcji publicznych umożliwiło wówczas bezpośredni udział w rządach nawet najuboższym.

Eleutherios Venizelos, gr. Ελευθέριος Βενιζέλος = Eleftherios Wenizelos (ur. 23 sierpnia 1864 r., zm. 18 marca 1936) – grecki polityk, prawnik, ośmiokrotny premier.
Sparta (gr. Σπάρτη Sparte, Λακεδαίμων Lakedaimon, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii.

Konflikt między Persją i greckimi koloniami w Azji Mniejszej, a następnie atak perski na poleis na Półwyspie Bałkańskim sprawił, że u progu V w. p.n.e. zagrożeni w swych siedzibach Grecy wspólnie wystąpili przeciw najeźdźcom. Współdziałanie Aten i Sparty pozwoliło zwyciężyć Persów (490–470 p.n.e.), ale korzyści polityczne z sukcesu wyniosły głównie Ateny. Nadal obawiające się Persów mniejsze polis uznały ich hegemonię i przyłączały się do kierowanego przez nie Związku Morskiego. Rywalizacja obu państw doprowadziła do kilkudziesięcioletniej wojny, w której zaangażowali się także sojusznicy Sparty ze Związku Peloponeskiego i Aten ze Związku Morskiego. Mimo udziału w kolejnych wojnach, Ateny były w V w. p.n.e. niekwestionowaną stolicą kulturalną Grecji .

Tsunami (jap. 津波 – tsunami – fala portowa (tsu – port, nami – fala)) – fala oceaniczna wywołana podwodnym trzęsieniem ziemi, wybuchem wulkanu bądź osuwiskiem ziemi (lub dzieleniem się lodowców), rzadko w wyniku upadku meteorytu.
Desant na Krecie (Operacja Merkury, niem. Unternehmen Merkur) – największa operacja powietrznodesantowa wojsk niemieckich podczas II wojny światowej. Miała na celu zniszczenie sił brytyjskich oraz zajęcie strategicznie ważnej – ze względu na swe centralne położenie we wschodnim basenie Morza Śródziemnego – Krety.

Cesarstwo Bizantyńskie

Greckie Cesarstwo Bizantyńskie około 1025 roku

1054 – Wielka schizma wschodnia

1082 – Wenecja uzyskuje prawo wolnego handlu

1096 – pierwsza wyprawa krzyżowa

1204 – IV wyprawa krzyżowa – powtórne zdobycie i tym razem bezprzykładny rabunek Konstantynopola

1204–1261 – Cesarstwo Nicejskie

1261–1453 – odrodzenie Cesarstwa Bizantyjskiego

Okres Osmański

1803r. Turecki oddział atakuje wioskę, kobiety i dzieci wybiorą następnie skok w przepaść (powtarzalne fakty historyczne, okręg Soulio). Suliotki, obraz malarza francuskiego

1540-1570 – rządy otomańskie w Grecji

1645-1669 – wojna wenecko-turecka

1687 – Wenecja odzyskuje Peloponez, ostrzelanie Partenonu

1715 – Turcy ponownie zdobywają Peloponez

1768-1774 – wojna rosyjsko-turecka

Do 1821, stłumiono 14 wcześniejszych greckich powstań narodowych

Walka o niepodległość, 1821-1832

Grecja w 1900 r.

1800 – powstanie Republiki Heptanezu

1821 – 17 marca mieszkańcy prowincji Mani, na Peloponezie, jednoczesnym, zaskakującym atakiem i zdobyciem trzech zamków – garnizonów tureckich oraz rzezią ich załóg, rozpoczynają wielkie greckie powstanie narodowe. 25 marca, arcybiskup Patras, Germanos ogłasza: Eleftheria i thanatos! (gr. Wolność albo śmierć!) Powstańcy po raz drugi składają uroczystą przysięgę

1821 – do wiosny 1822 ; wojska Porty, zajęte likwidacją grecko-rumuńskiego powstania Ipsilantisa w obecnej Rumunii, następnie rozprawą z Alim Paszą, nie mogą być jeszcze użyte w Grecji. Umożliwia to niemal całkowity, choć nietrwały, sukces powstania na Peloponezie, w Rumelii (obecnej zachodniej Grecji) i częściowo w Grecji centralnej.

1822 – kwiecień ; masakra greckiej ludności Macedonii Egejskiej, o charakterze czystek etnicznych, dokonana przez Emina – baszę Salonik, m.in. wymordowanie wszystkich Greków miasta i okręgu Nausa.

1822 – kwiecień ; opinią publiczną Europy wstrząsnęła rzeź lub sprzedaż w niewolę całej greckiej ludności, dokonana na Chios, najbogatszej z greckich wysp i nie biorącej udziału w walkach powstania. Podobne zbrodnie wojenne wydarzały się i wcześniej, przy czym okrutnie postępowały obie strony konfliktu, jednak Chiotes, jako naród kupców, byli społeczeństwom innych państw dobrze znani, a ich dzieci często pobierały na Zachodzie edukację.

1822 – lipiec ; tureckie siły ekspedycyjne, mimo zwycięstw i okrucieństw, nie osiągają pełnej pacyfikacji Peloponezu. Następnie zostają pokonane przez powstańców i cywilnych uciekinierów (miejscową ludność), w kilku bitwach, w trudnym dla wojsk terenie, w pobliżu miejscowości Derwenakia. Z łącznej liczby 30 tysięcy, śmierci uniknęło zaledwie ok. 6 tysięcy żołnierzy otomańskich.

1822 – wrzesień ; powstańcy zdobywają, przepełnioną muzułmańskimi i żydowskimi uchodźcami, głodującą już kolonialną stolicę Peloponezu – Tripolitsę (obecny Tripolis). Następuje rzeź wszystkich mieszkańców. Historycy wskazują, że niemal cała muzułmańska ludność Peloponezu – tj. około 10% mieszkańców półwyspu – została wymordowana, w ciągu pierwszego okresu powstania.

1822 – w poparcie Greków zaangażowało się w Europie ponad tysiąc wybitnych osób, a do Hellady napłynęli ochotnicy – około 600 oficerów, w tym z Polski. Powstanie zostało uznane za bunt i potępione przez Święte Przymierze.

19 kwietnia 1824, w zajmowanym przez powstańców Missolungi umiera na malarię wysłannik rządu Anglii, orędownik idei niepodległości Grecji, polityk, poeta George Gordon Byron. Śmierć ta, mobilizując opinię publiczną, zwiększa i przyspiesza brytyjskie zaangażowanie w pożyczki, udzielane powstańczym władzom.

21 czerwca 1824 ; na wyspie Psara wylądowały wojska tureckie, dokonując i tu całkowitej rzezi. Prócz mieszkańców, uprzednio schroniło się tu wiele ludności cywilnej, głównie uciekinierów z innych wysp, w tym mieszkańców zmasakrowanej w 1822 sąsiedniej, większej wyspy Chios. 120 spośród obrońców, po desperackiej walce, świadomie wybrało dla siebie i swych bliskich śmierć samobójczą, wysadzając się w powietrze, w dominującej nad okolicą fortyfikacji Mavri Rachi – Μαύρη Ράχη – czyn aktualnie zaliczany przez greckie podręczniki szkolne do kanonu historycznego. Tragedia, ale także determinacja obrońców odbiły się szerokim echem wśród społeczności międzynarodowej, wzmagając ruch filhelleński.

1824 – prezentacja w Luwrze obrazu Eugène Delacroix "Masakra na Chios" ponownie poruszyła opinię publiczną, która od tej chwili zaczęła domagać się od swych rządów interwencji, nawet militarnej, po stronie Greków.

1826 po trzecim już, rocznym oblężeniu i pomimo prób brytyjskiej mediacji, zdobycie i masakra przez Turków miasta Missolungi, tego samego, w którym uprzednio zmarł Byron. Na murach obronnych zdobywcy zatknęli następnie 3 tysiące odciętych głów mężczyzn, kobiet i dzieci. Opisy te wstrząsnęły opinią publiczną Zachodu. Oburzenie wzrosło, po wystawieniu w Luwrze w 1827, kolejnego filhelleńskiego obrazu Eugène Delacroix "Grecja powstająca z ruin Messolongion". Rozgłosu nabrała także okoliczność, że części obrońców udało się jednak przebić przez pierścień wojsk oblegających, dołączyli następnie do Greków, kontynuujących walkę partyzancką. Wydarzenie to, znane jako "Wyjście z Messolongion" obecnie stanowi dla Greków jeden z najważniejszych momentów historii ich narodu.

1827 – Bitwa pod Navarino – druzgocąca klęska floty turecko-egipskiej, przywraca greckim okrętom kontrolę nad dużym obszarem Morza Egejskiego. Odcięte od komunikacji wojska turecko-egipskie wkrótce zostaną zmuszone do wycofania się.

Traktat pokojowy w Sèvres podpisany 10 sierpnia 1920 r. pomiędzy Turcją sułtańską, sojusznikiem Państw Centralnych w trakcie I wojny światowej, a państwami Ententy. Zawierał statut Ligi Narodów, opis nowych granic, klauzule o rozbrojeniu, o odszkodowaniach wojennych i innych ciężarach gospodarczych nałożonych na Turcję. Przywracał także tzw. "kapitulacje", tj. postanowienia o wyjęciu cudzoziemców spod jurysdykcji sądów tureckich (immunitet bezwzględny).
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)