Mapa Madagaskaru (1616)

Historia Madagaskaru – dzieje położonej na Oceanie Indyjskim u południowo-wschodnich wybrzeży Afryki wyspy od momentu pojawienia się na niej człowieka. Najstarsze wzmianki o Madagaskarze pochodzą z I wieku, gdy wyspa została przypuszczalnie po raz pierwszy wymieniona w źródłach pisanych. Madagaskar, położony na szlakach handlowych między Arabią a wschodnim wybrzeżem kontynentu afrykańskiego, prawdopodobnie był znany Arabom już w IV wieku, zaś opisany został przez arabskich podróżników w X wieku. Możliwe, że w XI wieku o wyspie wiedzieli Chińczycy. Europejczycy przybyli na nią w 1500 roku.

Najstarsze ślady człowieka na Madagaskarze pochodzą z epoki żelaza. W I wieku przybyła tu ludność pochodzenia malajsko-polinezyjskiego. Przez kolejne stulecia miało miejsce kilka faz zaludnienia wyspy. Nierówne odstępy czasu, w jakim przybywali osadnicy, przyczyniły się do zróżnicowania etnicznego mieszkańców. Przed przybyciem Europejczyków główną siłą ekonomiczną Madagaskaru był handel, realizowany przez osiadłych na północnym wybrzeżu Arabów. W XIV wieku rozpoczęło się zasiedlenie centrum Madagaskaru przez przybyłych z Indonezji przodków Merina, jednej z obecnych grup etnicznych. Od XV wieku nastąpił rozwój handlu niewolnikami.

Pierwszymi Europejczykami na Madagaskarze byli Portugalczycy, którzy przez ponad stulecie wykorzystywali wyspę jako punkt przystankowy w drodze do Indii. W XVII wieku swoją pozycję na Madagaskarze zaczęli wzmacniać Francuzi, traktujący go jako źródło taniej siły roboczej, pozyskiwanej dla zakładanych na pobliskich wyspach plantacji. Na przełomie XVII–XVIII wieku Madagaskar stanowił bazę dla piratów, poszukujących niewolników na sprzedaż. Po ich pokonaniu Francja umocniła swoją pozycję ekonomiczną i rozpoczeła zakładanie na wybrzeżach faktorii, stopniowo zmierzając do kolonizacji wyspy. Na przełomie XVIII–XIX wieku rywalem osłabionej politycznie Francji w sporze o wpływy na Madagaskarze była Anglia. Ostatecznie Anglia w 1896 roku zaakceptowała aneksję Madagaskaru przez Francję.

Najwcześniejsze organizmy państwowe na Madagaskarze pojawiły się w XVII wieku. Tworzyły je ludy ze szczepów Sakalawa, Betsimasaraka i Merina. Panujące prawo rodowo-plemienne nie sprzyjało zjednoczeniu wyspy aż do początków XIX wieku, gdy doszło do scalenia terytorium pod berłem króla z ludu Merina. W XIX wieku Europejczycy zdobywali coraz większe wpływy w królestwie Imerina poprzez uzyskiwanie kolejnych koncesji. Władcy zjednoczonego Madagaskaru podejmowali działania, aby zapobiec podporządkowaniu wyspy państwom europejskim. Po konfliktach zbrojnych między Madagaskarem po jednej stronie a Francją i Anglią po drugiej królestwo Imerina przestało istnieć, a wyspa została kolonią francuską.

Na początku XX wieku na wyspie narodziły się ruchy nacjonalistyczne, skierowane na uzyskanie praw politycznych od metropolii. Dążenia mieszkańców Madagaskaru do niezależności przybrały na sile po drugiej wojnie światowej. Francja poszła na ustępstwa, ogłaszając najpierw Madagaskar swoim terytorium zamorskim, a w 1960 roku dając mu suwerenność. Najnowsza historia Madagaskaru obejmuje okres czterech republik. Pierwsza, trzecia i czwarta miały ustrój demokratyczny, druga – socjalistyczny. Zmiany ustrojowe były powodowane kryzysem gospodarczym i różnicami etnicznymi, które przekładały się na kryzys polityczny.

Historia badań nad Madagaskarem

É. de Flacourt (1607-1660)

Nazwa Madagaskar jest wynikiem błędu popełnionego przez XIII-wiecznego podróżnika Marca Pola, który w opisie swoich podróży wspomniał o Mogadiszu, mylnie określając to miasto jako wyspę. Zniekształcona nazwa Mogadiszu jako Madagaskar w późniejszych czasach przyjęła się w dziejopisarstwie europejskim. W języku malgaskim nazwa wyspy oznacza "ląd na końcu świata".

Europejczycy dowiedzieli się o Madagaskarze w 1500 roku. Po raz pierwszy wyspa została uwzględniona na mapie Dioga Ribeiry w 1519 roku. W połowie XVII wieku jeden z przedstawicieli Kompanii Wschodnioindyjskiej, Étienne de Flacourt, sporządził opis geograficzny wyspy. Jego dzieło Histoire de la grande isle de Madagascar zostało wydane w Paryżu w 1658 roku. Dalsze badania wyspy zostały pohamowane ze względu na szerzące się w regionie piractwo, dlatego przez długi czas znano jedynie ogólne zarysy wyspy oraz naniesione na mapy położenia portów i faktorii europejskich. W 1776 roku Francuz d'Apres de Mannovillette sporządził dokładniejszą mapę z ich współrzędnymi.

Po raz pierwszy w głąb wyspy wyruszyła ekspedycja francuskiego badacza Nicolasa Mayeure'go w latach 1770-1780. Towarzyszyła w podbojach Maurycemu Beniowskiemu. Nicolas Mayeure sporządził opis północnej i środkowej części Madagaskaru. Beniowski zaś był autorem pamiętnika Historia podróży i osobliwych zdarzeń..., będącego pierwszym szczegółowym opisem wyspy.

W latach dwudziestych XIX wieku rozpoczęto prace badawcze nad wybrzeżem Afryki Wschodniej. Dowodził nimi kapitan brytyjskiej marynarki wojennej, F. W. Owen. Badaniami objęto także Madagaskar. Wykonane zostały zdjęcia hydrograficzne brzegów i wód przybrzeżnych. W 1833 roku zostały wydane wyniki badań Owena w dziele Narrative of voyages to explore the shores of Africa, Arabia and Madagascar. W latach trzydziestych XIX wieku podobne badania przeprowadzili Francuzi. W 1846 roku Louis Édouard Bouët-Willaumez wydał w Paryżu dzieło Nawigacyjny opis brzegów, zawartych między Senegalem i równikiem. W połowie XIX wieku francuski marynarz opublikował w Paryżu trzy prace: Podróż na wschodni brzeg Afryki (1846), Dokumenty dotyczące historii, geografii i handlu zachodniej części wyspy Madagaskar (1845) oraz Dokumenty dotyczące historii, geografii i handlu Afryki Wschodniej (1856-1857).

W 1834 roku na wyspie zostały znalezione rozbite jaja dużego ptaka, nazwanego epiornisem. O tym, że na Madagaskarze żył gigantyczny ptak, wspominał w 1658 roku Flacourt. W XIX wieku jego relacja była uważana za legendę. Znalezisko zostało przewiezione do Francuskiej Akademii Nauk, gdzie podjęto decyzję o zorganizowaniu ekspedycji naukowej na wyspę. Do wyprawy doszło dopiero w 1865 roku. Dowodził nią Alfred Grandidier. Głównym celem ekspedycji było poszukiwanie epiornisa. Grandidierowi udało się ustalić, że ten gatunek został wybity przez myśliwych malgaskich i krokodyle. W latach 1865-1870 Grandidier dokonał 1500 pomiarów teodolitem, ustalił dokładną szerokość geograficzną 1885 punktów oraz współrzędne 28 miejscowości. Opisał cechy rzeźby i hydrografii wyspy, charakter roślinności. W 1870 roku Gardinier wykonał zdjęcia topograficzne na obszarze 1800 km oraz naniósł na mapie położenie kilku tysięcy punktów. Jego badania zaowocowały wydaniem w 1871 roku mapy w skali 1:1850000.

W latach 1874-1875 prace Gardiniera kontynuował Shaw. Zbadał on południowo-wschodnią część Madagaskaru. W 1876 roku Suell opisał wyspę na linii od Tananariwy do zachodniego wybrzeża. Sibree badał wewnętrzne obszary w tym samym roku. Muillens natomiast naniósł poprawki na szereg obserwacji Gardiniera. W 1885 roku Gardinier zebrał wyniki badań, dokonanych w drugiej połowie XIX wieku, i wydał je w monografii Histoire physique, naturelle et politique de Madagascar.

Pod koniec XIX wieku wraz z francuską ekspedycją kolonialną organizowano dalsze wyprawy badawcze w głąb kraju. W 1892 roku L. Catat i C. Maistre zbadali południowo-wschodnią część Madagaskaru. W tymże roku H. Gautier opisał wyspę pod względem fizycznogeograficznym. W latach 1896-1906 francuscy topografowie wydali mapę wyspy w skali 1:500000. W okresie 1898-1902 Guillaume Grandidier badał południowe i zachodnie części Madagaskaru. Na początku XX wieku trwały badania flory i fauny oraz geologiczne i etnograficzne. Od 1906 roku w nowo powstałej w Tananariwie Służbie Geograficznej trwały prace geodezyjne, których wynikiem było sporządzenie mapy w skali 1:100000.

Madagaskar w epoce przedkolonialnej

Przedstawiciel Hova (1896)

Przedstawiciel Betsileu (1908)

Historycy nie są zgodni, kiedy nastąpiło odkrycie Madagaskaru. Przypuszczalnie wyspa została wymieniona w Periplusie Morza Erytrejskiego z około 60 roku. Madagaskar leżał na morskich szlakach handlowych między przedmuzułmańską Arabią a wschodnim wybrzeżem Afryki. Prawdopodobnie wyspa była znana Arabom już w IV wieku. Na północnym jej wybrzeżu odnaleziono monetę z epoki Konstantyna Wielkiego. W dziele arabskiego podróżnika Al-Masudiego Złote niwy i diamentowe kopalnie z X wieku pojawił się opis kraju Waq Waq. Istnieje hipoteza, że nazwa ta mogła odnosić się do Madagaskaru. Wątpliwa pozostaje sprawa odkrycia wyspy przez Chińczyków. Dokument chiński z 1178 roku, prawdopodobnie dotyczący Madagaskaru, wskazywał na istnienie na morzu wyspy, którą zamieszkały dzikie ludy o czarnych ciałach i kręconych włosach. Nadawały się na niewolników, ponieważ nie tęskniły za domem. Sprzedawano ich za wysoką cenę Arabom.

Do epoki żelaza Madagaskar był niezamieszkały. Nie znaleziono tu śladów obecności człowieka, pochodzących z epoki kamiennej. Choć wyspa geograficznie uznawana jest za część Afryki, zasiedlona została przez ludność o pochodzeniu malajsko-polinezyjskim. Dyskusyjna jest sprawa, kiedy i skąd przybyli Malgasze, stanowiący 98% ludności Madagaskaru. Koloniści, najprawdopodobniej Indonezyjczycy z Jawy, przypłynęli z Archipelagu Malajskiego (Azja Południowo-Wschodnia) w I wieku. Nie jest także jasne, z jakich powodów przodkowie Malgaszy opuścili swoje dotychczasowe miejsce zamieszkania oraz nieznana jest droga, którą dotarli na wyspę. Prawdopodobnie wędrówki na Madagaskar odbywały się przez Indie, Cejlon, Komory oraz wzdłuż wybrzeża Afryki Wschodniej.

Pewną wskazówką do określenia pochodzenia Malgaszy mogą być wyniki badań lingwistycznych, na podstawie których określono przynależność języka malgaskiego do grupy języków indonezyjskich. Szereg zapożyczeń z języków Bantu stanowi jednak utrudnienie dla tych badań. W latach siedemdziesiątych XX wieku R. K. Kent, łącząc dotychczasowe ustalenia badań lingwistycznych, etnograficznych i historycznych, wysnuł teorię, że obszar, rozdzielony Kanałem Mozambickim, w pierwszym tysiącleciu zamieszkała ludność afro-malgalska. Kładł przy tym nacisk na dużą rolę ludów Afryki w etnogenezie Malgaszy. Afro-Malgasze znad wschodnich wybrzeży Afryki zostali wchłonięci przez migrujące z zachodu plemiona Bantu. Natomiast na Madagaskar aż do XVI wieku napływała ludność azjatycka. Dlatego na wyspie przetrwał element afro-malgaski, a język Malgaszów został zaklasyfikowany jako język azjatycki.

W ciągu pierwszego tysiąclecia Madagaskar został zaludniony. Badacz R. K. Kent wyróżnił trzy fazy migracji Indonezyjczyków do Afryki. Były to ludy niejednolite etnicznie. Nazwał osadników po malgasku lakato ("ludzie potrafiący posługiwać się łodzią i wysięgnikiem"). Lakato pierwszej fazy migracji po przybyciu do Afryki Wschodniej zetknęli się z plemionami Bantu. Tak zaczęło się formowanie ludności afro-malgalskiej. Stopniowo nadchodziła kolejna fala Bantu z głębi Afryki ku wschodniemu jej wybrzeżu i Afro-Malgasze byli zmuszeni do przeniesienia się na wschód, na Madagaskar. Lakato II, druga fala migracyjna, dała początek kilku grupom etnicznym na Madagaskarze, które przyczyniły się do powstania języka malgaskiego. Osadnicy tej fazy przynieśli ze sobą umiejętność uprawy roli i hodowli bydła, charakterystycznego budownictwa tarasów na stokach, megalitów oraz fortyfikacji osad, wzbogacili wierzenia o kult przodków, wprowadzili rytualne składanie ofiar i zwyczaje grzebalne oraz symbolikę koloru czerwonego jako oznaki władzy. Znali instytucję naczelnika wioski. Rozpowszechnili na wyspie odmienny typ ceramiki, mający wiele wspólnych cech z ceramiką ludów Bantu. Wiodącą rolę w formowaniu kultury Malgaszy odegrały ludy Vazimba i Arindrano. Trzecia faza migracji, nazwana przez Kenta lakato III, nastąpiła na przełomie pierwszego i drugiego tysiąclecia. Główną przyczyną wędrówki ludów był rozwój kontaktów handlowych w regionie. Osadnicy trzeciej fali byli zróżnicowani etnicznie, kulturowo i religijnie. Należały do nich przeważnie ludy Suahili i Bantu, które podjęły kolonizację Afryki Południowej. W okresie trwania fazy lakato III na północy Madagaskaru wyłoniła się kultura Antalaotra-Suahili.

Powodem przybycia Suahili na Madagaskar były wojny i konflikty na tle religijnym w ich ojczystych krajach. Przybysze z Suahili zakładali osady na północy Madagaskaru. Utrzymywali kontakty handlowe z Półwyspem Arabskim i Suahili. Ślady ich osadnictwa znaleziono również w południowo-zachodniej części wyspy.

Na wyspie w X-XI wieku pojawili się Arabowie. Przypuszcza się, że występujące w XII-wiecznej literaturze arabskiej określenie Dżesire Komor odnosi się do Madagaskaru. Oznacza Wyspę Indonezyjczyków. Arabowie, określani przez Portugalczyków poleis, założyli swoje osady w północno-zachodniej części Madagaskaru. Miały one charakter handlowo-produkcyjny. Osady te powstawały na pobliskich wyspach, zaś plantacje ryżu, należące do nich, ulokowane były na Madagaskarze. Poleis utrzymywali kontakty handlowe z Mogadiszu, Malindi i Kilwa (wskazują na to badania archeologiczne). Do największych i najbogatszych miast tej części Madagaskaru należało Lulungane na wyspie Nosi Manju. Mieszkańcy Lulungane importowali z Afryki Wschodniej tkaniny i kruszce. Wywozili natomiast ryż pochodzący z pobliskich plantacji, bydło i wosk pszczeli, które były kupowane od Malgaszy. Na polach ryżowych pracowali niewolnicy sprowadzani z Afryki. W 1507 roku Lulungane zostało zdobyte przez Portugalczyków.

W XIV-XV wieku w północnej części Madagaskaru znaczny wpływ gospodarczy zyskało miasto Iharana (współczesnie Vohémar), założone przez migrantów arabskich. Osada utrzymywała kontakty handlowe z Kilwa i Dalekim Wschodem. Ludność z Iharany podjęła dalszą migrację na południe wyspy wzdłuż wybrzeża. Byli to przodkowie grup społecznych Zafi-Raminia i Antemoro. Społeczności te zachowały arabskie tradycje, pismo arabskie i umiejętność wyrobu papieru. Zafi-Raminia i Antemoro założyły własne państwo, które w XVI wieku rozpadło się na kilka mniejszych państewek.

W XIV-XV wieku na Madagaskar przybyli z Indonezji przodkowie Merina. Wylądowali na północnym wybrzeżu wyspy, skąd zaczęli wędrówkę w głąb, osiedlając się na obszarze zwanym Imerina. Początkowo byli pokojowo nastawieni wobec starszych kolonistów, jednak na przełomie XV i XVI wieku, gdy Merina dowodzili Andrianaponga i Andriamanelo, doszło do walk z tubylczym plemieniem Vazimba, wskutek których ci ostatni uznali rządy przybyszów. Merina pozwolili zachować Vazimba ich prawa do ziemi.

Według relacji przybyłych na Madagaskar w XVI wieku Portugalczyków na wyspie istniały osady Kafrów – ludności murzyńskiej z grupy Bantu. Ulokowane były na brzegach zatoki Sada (Anorontsanga). Kafrowie w liczbie około 2 tysięcy prawdopodobnie byli zbiegłymi z Malindi, Mombasy i Mogadiszu niewolnikami. O ich pochodzeniu świadczył język, którym się porozumiewali. Przypominał on język Kafrów mieszkających na kontynencie afrykańskim.

Madagaskar był w znacznym stopniu zróżnicowany etnicznie i kulturowo, co było spowodowane licznymi falami migracji. Do początku XVI wieku na wyspie mieszkało około osiemnastu grup etnicznych. Przybysze osiedlali się początkowo na wybrzeżach, ale z biegiem czasu przenosili się coraz bardziej w głąb wyspy. W XIII wieku centrum wyspy zostało zajęte przez Vazimba, lud o afrykańskich korzeniach, który nie posiadał nawet najprostszych form organizacji politycznej, dlatego został zdominowany przez napływających na jego tereny przybyszy. Wchłonęli go nacierający ze wschodu Hova, którzy wprowadzili indonezyjski typ umocnień osadniczych i upowszechnili uprawę ryżu w wodzie. Poszczególne grupy ludności różniły się przede wszystkim formą działalności gospodarczej (Sakalawa – na zachodnim wybrzeżu – zajmowali się głównie hodowlą bydła, natomiast Merina – w centrum – uprawiali ryż, Wezu – na zachodzie wyspy – zajmowali się rybołówstwem). W X wieku mieszkańcy Madagaskaru regularnie odbywali wyprawy łupieskie na afrykańskie osady handlowe. W XII-XIII wieku podstawową formą gospodarki Madagaskaru był handel w basenie Oceanu Indyjskiego. Z wyspy wywożono głównie ryż. Na Madagaskar importowano żelazo, złoto i prawdopodobnie miedź. W XV wieku rozkwitł handel niewolników, sprzedawano ich głównie na wschodnie wybrzeża Afryki i prawdopodobnie na Daleki Wschód. Nieznane jest, skąd dokładne ich sprowadzano. Mogli pochodzić zarówno z wypraw wojennych (Bantu), jak i być skutkiem wymiany handlowej (Malgasze).

Madagaskar w orbicie zainteresowań mocarstw europejskich

Madagaskar w XVII wieku

Fort Dauphin według szkicu Flacourta (1650)

M. Beniowski (1746-1786)

Madagaskar został odkryty przez Europejczyków w 1500 roku przez portugalskiego żeglarza Diogo Diaza. Jeden z płynących do Indii statków flotylli Pedra Álvaresa Cabrala w pobliżu Przylądka Dobrej Nadziei zmienił kurs na wschodni po tym, jak stracił z oczu pozostałe okręty. Podążając w tym kierunku, dopłynął do wielkiej wyspy, którą okazał się być Madagaskar. Portugalczycy nazywali go Wyspą Świętego Wawrzyńca. W 1506 roku na Madagaskar przybył oddział Fernanda Suareza. W 1517 roku portugalski kartograf Pedro Reinel sporządził mapę wyspy, która wiernie odzwierciedlała jej kształty.

Dla Portugalczyków Madagaskar nie stanowił źródła zainteresowania, gdyż nie posiadał bogactw naturalnych. Przybysze dążyli do rozwoju handlu w regionie i dla nich powiązania wyspy ze wschodnim wybrzeżem Afryki Wschodniej mogło stanowić zagrożenie dla tego przedsięwzięcia. Dlatego podporządkowali sobie wpierw sojuszników Madagaskaru, a później spacyfikowali osłabione miasta na północy wyspy. Z czasem w basenie Oceanu Indyjskiego pojawili się Holendrzy, Anglicy i Francuzi. Między konkurentami doszło do podziału stref wpływów w regionie Afryki Wschodniej. Europejczycy dążyli do utworzenia baz i portów, gdzie mogliby uzupełniać prowiant podczas rejsów handlowych z Europy do Indii. Na Madagaskar statki europejskie przybijały nieregularnie. Zjawienie się tu Europejczyków zapoczątkowało upadek organizacji państwowej i gospodarki wyspy. Pod koniec XVI wieku ludność, zamieszkała na Madagaskarze, była oceniana na około 700 tysięcy. W XVI wieku Portugalczycy niejednokrotnie rabowali Madagaskar, nie zadbali jednak o umocnienie swoich wpływów w kraju.

W połowie XVII wieku Francuzi, którzy planowali założenie plantacji na sąsiednich Maskarenach, zainteresowali się Madagaskarem jako źródłem taniej siły roboczej. W 1642 roku powstała Francuska Kompania Wschodnioindyjska. Jej celem było zdobycie Maskarenów. Madagaskar miał zostać bazą wypadową na pobliskie wyspy. U jego wybrzeży, na wyspie Sainte Luce, wysadzono trzynastu osadników, którzy mieli za zadanie założyć fort. W 1643 roku w południowej części Madagaskaru powstał Fort Dauphin, skąd podjęto kroki do opanowania północno-wschodniej części wyspy, położonej nad Zatoką Antongil, oraz wyspy Sainte Marie. W latach 1642-1643 fortem dowodził Ponis, jednak ani on, ani jego następca w latach 1643-1655, Flacourt, nie potrafili nawiązać przyjaznych stosunków z Malgaszami. Brakowało towarów do wymiany handlowej, dostawy z Francji były nieregularne, dlatego Francuzi organizowali notoryczne wyprawy łupieżcze i wymuszali na rdzennej ludności daniny. W 1665 roku z Francji przybyła nowa fala kolonistów. W 1674 roku Fort Dauphin został zdobyty przez Malgaszy (Antanusi), większość przebywających tam Francuzów wymordowano. Przyczyn niepowodzenia Francji w XVII-wiecznej polityce osadniczej na Madagaskarze upatruje się w rozbieżnościach interesów między ministrem finansów Ludwika XIV, Jean-Baptiste Colbertem, zwolennikiem francuskiego osadnictwa na wyspie, a przywódcami Kompanii Indyjskiej. Przeciwnicy odmówili dostarczenia środków na realizację planów Colberta i skupili się na handlu z Indiami i rozwijaniu gospodarki plantacyjnej na Maskarenach.

Rozwój handlu z Europą, jaki nastąpił w XVII stuleciu, oraz postępujące osadnictwo w głąb wyspy wpłynęły na wykształcenie się na Madagaskarze rynków lokalnych i regionalnych oraz zróżnicowanie gospodarki. Zasiedlenie centralnej części wyspy przyczyniło się do rozwoju handlu dalekosiężnego. Wymiana handlowa polegała na pozyskaniu za pomocą bogatych darów zgody miejscowego władcy bądź naczelnika wsi oraz znalezienia odpowiedniego agenta handlowego. W odróżnieniu od handlu na kontynencie afrykańskim, agentem na Madagaskarze zostawała kobieta. Najczęściej pochodziła z rodu arystokratycznego. Poślubiana była przez kupca europejskiego, dzięki czemu kupiec zyskiwał protekcję władcy plemienia, z którym chciał nawiązać stosunki handlowe. Na Madagaskar sprowadzano amunicję, indyjskie tkaniny, alkohol, wyroby metalowe i ozdoby. Środkiem płatniczym był hiszpański srebrny piastr, często stosowano barter. Za monetę przeliczeniową uchodził francuski liwr.

Pod koniec XVII wieku północno-wschodnie wybrzeża wyspy zaczęli najeżdżać europejscy i amerykańscy piraci, zakładając osady i wchodząc w związki rodzinne z tubylcami. Ich zainteresowanie wyspą wynikało przede wszystkim z możliwości zdobycia ciemnoskórych niewolników, którzy byli poszukiwanym towarem w Indiach, cenieni przez Portugalczyków i Holendrów. Piraci zakładali własne bazy na wybrzeżach Madagaskaru i pobliskich wyspach. W latach 1685-1726, dysponując dziesiątkami okrętów, hamowali rozwój gospodarki plantacyjnej, utrudniali handel i geograficzne badania wyspy. W latach 1685-1705 piraci pod dowództwem Avery, Missona i Kida zdobyli największe wpływy w regionie. Założyli swoje bazy na Sainte Marie, Rantabé, Foulpointe, Tintingue oraz na Nosy Mangabé w Zatoce Antongil, a także w Antalaha i Vohémar. Piraci współpracowali z miejscowymi władcami, którym dostarczali broni. Wywierali wpływ na lokalną politykę poprzez zawieranie związków małżeńskich z malgaskimi księżniczkami, brali udział w wojnach domowych, które traktowali jako okazję do uprowadzenia jeńców w niewolę. W 1722 roku państwa europejskie podjęły próby zlikwidowania piractwa w regionie. Nie rozwiązało to problemu, nadwyrężyło jedynie potęgę piratów.

W XVIII wieku Madagaskar pełnił funkcję osłony dla francuskich plantacji na Maskarenach, gdzie zaczęto uprawiać kawę. Nasiliła się rywalizacja ekonomiczna w regionie między Francją a Wielką Brytanią. Oba państwa dążyły do podboju wyspy i przyłączenie jej do swego imperium. Na wschodnim wybrzeżu Madagaskaru zakładano kolejne faktorie, które miały chronić interesy maskareńskich plantatorów i kontrolować francuską politykę kolonialną w regionie. Początkowo dużą rolę na wschodnich wybrzeżach wyspy odgrywało biuro w Tamatave. W połowie XVIII wieku otworzono faktorię w osadzie Foulpointe, położonej około 250 km na południe od Tamatave. Faktoria Foulpointe sąsiadowała z ludem Betsimisaraka, z którym starała się utrzymywać pokojowe stosunki. W ramach wymiany handlowej władcy Betsimisaraka, Zanahary (zginął podczas wyprawy w 1767 roku), Yavi (1767-1791) i Zakavola (1791-1803), regularnie dostarczali Francuzom na sprzedaż niewolników, zdobytych podczas wypraw wojennych. W latach 1774-1776 na faktora w Foulpointe wyznaczono Maurycego Beniowskiego. Zamiast dbać o interesy plantatorów, Beniowski nawiązał kontakty z Malgaszami i planował podbój Madagaskaru oraz objęcie władzy na wyspie w imieniu Francji. W latach 1768-1771 oraz 1774-1776 Francuzi zorganizowali dwie wyprawy w głąb wyspy. Na czele drugiej stał Maurycy Beniowski, który 10 października 1776 roku ogłosił się cesarzem Madagaskaru. Zginął w potyczce 23 maja 1786 roku.

W 1770 roku Francja posiadała już cztery biura kolonialne, które między innymi zaopatrywały plantacje na Maskarenach w tanią siłę roboczą. Cena niewolnika w pierwszej połowie XVIII wieku wynosiła około 30 liwrów. Po 1760 roku zaczęła rosnąć: w latach 1767-1770 wynosiła około 200 liwrów, w 1785 roku – 300 liwrów, pod koniec XVIII stulecia wahała się od 320 do 540 liwrów. Szacuje się, że w latach 1755-1808 na Maskareny wschodnie faktorie francuskie wysłały 349 statków z niewolnikami, zaś biura zachodnie – 10.

Wielka Rewolucja Francuska i wojny napoleońskie przyczyniły się do osłabienia zaangażowania Francji na Madagaskarze. W 1810 roku Anglicy zajęli kilka posiadłości francuskich w regionie. Francuzi, w obawie przed utratą wpływów, ogłosili aneksję wyspy, jednak Wielka Brytania nie uznała tego aktu. Oba państwa rywalizowały o wyspę do końca XIX wieku. W 1896 roku doszło między nimi do porozumienia i Madagaskar stał się kolonią francuską.