Historia Nauru obejmuje dzieje wyspy o tej nazwie od 1798 roku do czasów współczesnych.

Tradycyjny dom i czółno rdzennych mieszkańców wyspy (1896)

O historii przedkolonialnej Nauru wiadomo niewiele z powodu braku jakichkolwiek źródeł pisanych (przed przyjazdem misjonarzy na wyspie nie używano pisma). W czasach, gdy wyspa była kolonią, odkryto bogate złoża fosforytów, które następnie eksploatowano.

Pierwszym Europejczykiem, który dopłynął do wyspy, był brytyjski kapitan John Fearn, który odkrył ją 8 listopada 1798 roku. Następnie była ona terytorium zależnym innych państw: od 1888 roku Cesarstwa Niemieckiego, od 1914 Australii, w latach 1942-1945 Japonii, a następnie znowu Australii. W 1968 roku wyspa ogłosiła niepodległość, w 1999 roku stała się pełnoprawnym członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Począwszy od 1906 roku eksploatuje i eksportuje się (z przerwami) największe bogactwo naturalne Nauru – fosforyty. Stały się one głównym źródłem dochodów dla mieszkańców, przez kilka lat przyczyniając się do uzyskania drugiego, po Arabii Saudyjskiej najwyższego PKB per capita. Jednak stopniowe wyczerpywanie się złóż i nieprzemyślana polityka gospodarcza kraju od początku lat 90. XX wieku doprowadziły do kryzysu ekonomicznego i niestabilności rządów. Starając się poszerzyć źródła dochodów wyspy, Republika Nauru stała się rajem podatkowym. Została wprowadzona również sprzedaż nauruańskich paszportów. W 2004 roku, wraz z pojawieniem się nowego rządu, wprowadzono reformy mające na celu wydobyć kraj z kryzysu gospodarczego.

Pierwsi osadnicy

Młodzi Nauruańczycy (1914)

O pierwszych mieszkańcach wyspy wiadomo niewiele, przede wszystkim z powodu nielicznych znalezisk archeologicznych. Istnieje kilka hipotez dotyczących pierwszych osadników. Według jednej z nich wyspa została zasiedlona przez przybyszy z Filipin i z Moluków Północnych. Według innej hipotezy pierwszymi osadnikami byli Mikronezyjczycy i Polinezyjczycy.

We wczesnym okresie dziejów wyspa Nauru była zamieszkana przez 12 plemion, zamieszkujących 168 wsi. Były to: Deiboe (nauruański Deiboe), Eamwidamit, Eamwidara, Eamwit, Eamgum, Eano, Emeo, Eoraru, Irutsi, Irua, Iwi i Ranibok.

Pamięć o owych dwunastu plemionach została uwieczniona na fladze Nauru w formie 12-ramiennej gwiazdy. Plemię Iruva składało się z przybyszy z Wysp Gilberta i Banaby, którzy osiedlili się na Nauru w XIX wieku. Każde plemię miało swojego wodza. Wraz z plemieniem Irutsów zostali oni wymordowani podczas okupacji japońskiej w czasie II wojny światowej.

Społeczeństwo plemion dzieliło się na trzy klasy:

Według Leksykonu kolonii niemieckich (Deutsches Kolonial Lexikon) społeczeństwo wyspy składało się z sześciu klas społecznych: Temonibä, Emo, Amänengamä, Engamä, Idzio i Itiora.

O przynależności do określonej klasy społecznej decydowała przynależność klasowa matki. Tubylcy żyli w małych osadach liczących po kilka budynków w kilku okręgach (niem. Gau).

Głównym zajęciem pierwszych osadników było rolnictwo (uprawiano banany, palmy kokosowe, pandany), zajmowano się też rybołówstwem.

Pierwsze kontakty z Europejczykami

W 1798 roku brytyjski kapitan statku wielorybniczego John Fearn stał się pierwszym Europejczykiem, który dopłynął do Nauru. Będąc pod wrażeniem życzliwości wyspiarzy, nazwał ją Przyjemną Wyspą (ang. Pleasant Island).

Pierwszymi Europejczykami, którzy osiedlili się na Nauru, byli irlandzcy dezerterzy, deportowani z Wielkiej Brytanii na Norfolk. Patrick Burke i John Jones przypłynęli na Nauru w 1830. W 1837 mieszkało tu już 8 przestępców. John Jones został natomiast dyktatorem wyspy, który życzliwie odnosił się do swoich zwolenników i surowo karał swoich wrogów. Później, gdy cierpliwość mieszkańców wyczerpała się, został wygnany na wyspę Banaba, leżącą około 300 kilometrów na wschód od Nauru. Wszelkie próby powrotu na wyspę zakończyły się niepowodzeniem.

W 1845 roku na Nauru żyło tylko dwóch Europejczyków. Od 1852 roku wielu mieszkańców wyspy zaczęło się zajmować piractwem, w związku z tym większość statków nie chciała przepływać w pobliżu Nauru.

Życie Nauruańczyków, podobnie jak innych ludów Oceanii, zmieniło się drastycznie od czasów przybycia Europejczyków. Pojawiło się wiele towarów, które wcześniej nie były znane, np. broń palna, alkohol, tytoń. Zaczęły się rozprzestrzeniać niewystępujące przedtem choroby weneryczne, a także choroby zakaźne, takie jak: grypa, czerwonka, gruźlica, trąd. Wzrosła również rola pieniądza. Wyspiarze zaczęli handlować koprą oraz kokosem.

Wojny plemienne

Nauruański wojownik (1880)

Wraz z pojawieniem się na wyspie broni palnej, wszelkie spory między plemionami zaczęły być rozstrzygane za jej pomocą. Rozpętała się również wojna domowa.

Wojna zaczęła się w 1878 roku, gdy jeden z ważnych wodzów został przypadkowo postrzelony podczas ślubu. Wypadek doprowadził do eskalacji konfliktu, wiele rodzin chciało zemścić się na swoich wrogach. Sporu nie dało się załagodzić i wybuchła wojna, podczas której nieduże grupy uzbrojonych Nauruańczyków wdzierały się na terytoria innych grup, zabijając ich mieszkańców, w tym kobiety i dzieci.

21 września 1881 roku w celu rozwiązania konfliktu do wyspy przybił brytyjski statek, któremu jednak nie udało się doprowadzić do zakończenia walk. Według relacji Williama Harrisa podczas wojny wielu wojowników walczyło w stanie nietrzeźwym, a król Aweida modlił się o misjonarzy.

Sześć lat później wyspę odwiedził brytyjski kapitan z Auckland, Frederick Moss, aby załadować koprę na szkuner "Buster". Opowiadał później o życzliwości miejscowej ludności, mimo że większość mężczyzn nosiła broń.

Wojna powodowała rosnące zmęczenie mieszkańców i negatywnie wpływała na handel. Jedynym sposobem rozwiązania tego konfliktu, według mieszkańców i Williama Harrisa, mogło być tylko całkowite rozbrojenie i chrystianizacja. Wojna domowa ustała dopiero po aneksji Nauru przez Cesarstwo Niemieckie w 1888 roku.

Epoka kolonii

Eigamoiya, żona króla Aweidy

Pod koniec XIX wieku nastąpił podział na strefy wpływów zachodniej i centralnej części Oceanu Spokojnego przez Niemcy oraz imperium brytyjskie. Zgodnie z porozumieniem zawartym między tymi krajami, Nauru stało się posiadłością niemiecką.

Aneksja Nauru przez Cesarstwo Niemieckie (1888)

W momencie aneksji 16 kwietnia 1888 roku liczba mieszkańców Nauru wynosiła 1300 osób. Ustanowienie niemieckiego protektoratu zakończyło 10-letnią wojnę domową. Pierwsi Niemcy osiedlili się na wyspie 1 października 1888 roku. Grupa ta obejmowała 87 osób, w tym misjonarzy z Wysp Gilberta. Następnie na wyspie mianowano komendanta policji, który był przedstawicielem Cesarza Niemieckiego. Po ustanowieniu protektoratu zagrożono egzekucjami wodzów, jeśli tubylcy oraz misjonarze nie oddadzą broni. Żądanie zostało spełnione i wojna, która pochłonęła jedną trzecią populacji Nauru, została zakończona. Nowe władze zatwierdziły jako władcę dotychczasowego króla Aweidę z okręgu Boe (jego małżonką była Eigamoiya). Król Aweida musiał jednak zrzec się tronu, zostając honorowym wodzem Nauru – kolonii niemieckiej. 2 października 1888 w jego obecności na wyspie została podniesiona flaga niemiecka.

Niemieckie kolonie na Pacyfiku

Ustanowienie kolonii umocniło pozycję Cesarstwa Niemieckiego w regionie, w którym znajdowało się niemieckich posiadłości. Stacja radiowa zbudowana na wyspie stała się strategicznym ogniwem w sieci niemieckiej infrastruktury i zaplecza wojskowego (tzw. Ettapiendienst). W 1906 roku Nauru zostało włączone w skład Niemieckiej Nowej Gwinei.

Mimo dominacji Niemców na wyspie, Nauru emitowało własne znaczki pocztowe. Pierwszy urząd pocztowy na wyspie otwarto 14 lipca 1908.

Niemcy kontrolowały Nauru do 6 listopada 1914, kiedy to wyspa została zajęta przez Australię.

czytaj dalej: [2], [3]