Historia Pomorza Zachodniego - Na Pomorzu Zachodnim krzyżowały się interesy Polski, Brandenburgii, Państwa Zakonnego, Meklemburgii, Szwecji, Danii i Cesarstwa Niemieckiego.

W IX-X wieku istniały tutaj silne ośrodki osadnicze. Początkowo powstawały osady, które często pozostawały wsiami. Inne leżące w dogodnych miejscach, przekształciły się w grody obronne. Stały się one potem siedzibą władców i zabezpieczały przed najazdami. W miarę wzrostu zaludnienia wokół grodów budowano obwarowane podgrodzia, w których rozwijały się ośrodki rzemieślnicze i handlowe. To właśnie one stały się zalążkiem późniejszych miast pomorskich.

Na początku X wieku Niemcy rozpoczęli najazdy na tereny między Łabą a Odrą. Pomorze Zachodnie stanowiło pierwszą dzielnicę, która w latach 963-972 została przyłączona do państwa Mieszka I. O przynależności do Polski przesądziły dwie zwycięskie bitwy (w 967 oraz w 972 bitwa pod Cedynią), które Mieszko I stoczył z niemieckim feudałami. W roku 1000, za panowania Bolesława I Chrobrego zostało założone biskupstwo w Kołobrzegu. Po śmierci króla wpływy polskie na Pomorzu osłabły.

Państwo Bolesława Chrobrego

Pierwszym historycznym władcą był Warcisław, którego panowanie przypada na początek XII wieku. W tym okresie zaczęło tworzyć się samodzielne państwo. W roku 1121 teren ten zajęty został przez Bolesława Krzywoustego. Władca granice Polski z Niemcami doprowadził do położenia za czasów panowania Bolesława Chrobrego i Mieszka I.

Kilka lat później, w roku 1124 na zaproszenie Bolesława III Krzywoustego na Pomorze Zachodnie z misją chrystianizacyjną wyruszył Otton z Bambergu. Znając mentalność pogańskich Pomorzan, nie powtarzał błędu swojego poprzednika Bernarda Hiszpana, który pieszo przybył na misję w ubogich szatach i boso i z tego powodu został wyśmiany, a wkrótce i pobity. Otton przyjechał na misję w asyście duchownych niemieckich i polskiego oddziału zbrojnego dowodzonego przez kasztelana santockiego Pawlika. Pod Stargardem powitał go książę pomorski Warcisław I, obiecując mu wsparcie w jego misji. Następnie biskup Otton skierował się do Pyrzyc, gdzie został dobrze przyjęty przez mieszkańców. Wkrótce Otton zorganizował w Pyrzycach pierwszy masowy chrzest Pomorzan, gdzie według legendy ochrzczonych zostało 7 tysięcy Pomorzan w ciągu 20 dni.

Podobna akcja odbyła się też w Kamieniu Pomorskim, grodzie, w którym znajdowała się jedna z siedzib książęcych. Z niechętnym i nieufnym przyjęciem spotkał się Otton dopiero w Wolinie. Biskup próbując kontynuować misję, został pobity i zmuszony do opuszczenia miasta. Jako dobry dyplomata Otto dał sobie radę i w tej sytuacji - wymógł na Wolinianach przyrzeczenie, że przyjmą chrzest, jeśli tylko dadzą się wcześniej ochrzcić mieszkańcy Szczecina, do którego wyruszał właśnie misjonarz.

W Szczecinie dwumiesięczne starania Ottona zakończyły się sukcesem. Zniszczono świątynię Trygława, a posrebrzane głowy ocalałe z posągu trójgłowego boga zostały wysłane do Rzymu. Wkrótce lud szczeciński przyjął chrzest, lękając się represji ze strony Bolesława III Krzywoustego. Następnie Otto wyruszył chrystianizować miasta Gartz (Gardziec), Lubiń i Wolin, gdzie tym razem już nie napotkał oporu.

Otton z Bambergu w trakcie pierwszej swojej misji założył 11 kościołów i ochrzcił tysiące ludzi. Jednak tereny Pomorza Zachodniego pozostawały w znacznej części pogańskie. Brak księży, opór pogańskiej kasty kapłańskiej i dawne wierzenia ludu wciąż powodowały, że chrześcijaństwo na Pomorzu było słabe i powierzchowne. W związku z tym Otto pertraktował z królem Niemiec, który rościł sobie prawo do wszystkich terenów pomorskich położonych na zachód od Odry, aby ten pomógł mu zorganizować drugą wyprawę misyjną na te właśnie tereny.

Podział terytorialny Nowej Marchii w 1818

Druga wyprawa misyjna Ottona rozpoczęła się wiosną 1128 roku. W Demmin powitał biskupa znów książę pomorski Warcisław I. Następnie został zwołany wiec możnych na Uznamie, gdzie Otton z Bambergu bez sprzeciwów uzyskał zgodę na działalność chrystianizacyjną. Kolejnymi etapami podróży Ottona były Wolgast (Wołogoszcz) i Gützkow (Choćków). W obu tych miejscowościach misjonarz kazał wznieść nowe kościoły. Wkrótce odwiedził również Szczecin, Wolin i Kamień Pomorski. Pośredniczył w zawarciu przymierza pomiędzy księciem Warcisławem i zbuntowanymi przeciw niemu grodami - Szczecinem i Wolinem.

W wieku XII Pomorze Zachodnie pozostawało pod zwierzchnictwem Polski, a jego ustrój upodabniał się do tych w innych dzielnicach państwa polskiego. W tym czasie zaczęły powstawać drogi handlowe łączące nadmorskie porty z miastami w głębi lądu.

W roku 1181 Pomorze poprzez krucjatę na Obodrytów zostało pozbawione poparcia Polski. W ten sposób przeszło pod opiekę Cesarstwa Niemieckiego i zaczęło tracić terytoria na zachodzie i południu. Utworzyła się granica między Pomorzem Zachodnim a Wielkopolską. Była nią Gwda. Po tych zmianach na ziemiach zachodniopomorskich pojawiło się niemieckie prawo a wraz z nim proces kolonizacji. Tereny na północ od Warty i Noteci zostały nazwane mianem Nowa Marchia. W roku 1295 Pomorze Zachodnie zostało podzielone na dzielnice: szczecińską i wołogoską.

W XIII wieku następują straty terytorialne. W roku 1229 Meklemburczycy zagarnęli obszary położone za zachód od rzeki Piany (okręgi Gnojno, Malchin, z miastami Gustrow, Teterow i Malchin ), a rok później w roku 1230 na rzecz Brandenburgii została utracona Ziemia Teltowska i Ziemia Barnimska, których władcy byli lennikami książąt zachodniopomorskich. Wobec dalszego zagrożenia ze strony Meklemburgii, Warcisław III szukał poparcia u Brandenburczyków. Układem z Kremmen (1236 rok) złożył hołd lenny margrabiom, oraz odstąpił im Ziemie Stargardzką (z głównym miastem Burg Stargard i Bezrzecką, czyli okolice Neubrandenburga. W czwartym dziesięcioleciu XIII wieku Pomorzanom udało się odebrać władcom Piastowskim kasztelanię cedyńską oraz okręgi Chojny i Myśliborza. Wobec braku potomstwa przez Warcisława III, powstała obawa że dzielnica dymińska może wpaść w ręce askańczyków. Wobec tego Barnim I chciał sobie zapewnić dziedzictwo po kuzynie przy poparciu brandeburgii. W roku 1250 zawarto układ w Hohen Landin, na mocy którego obaj książęta uznawali zwierzchnictwo lenne Brandenburgii, jednak z prawem dziedziczenia swych ziem. Ponad to Księstwo szczecińskie musiało odstąpić Ziemie Wkrzańską (z miastami Prenzlau, Lychen, Templin, Gramzow i Zehdenick). W roku 1260 utracono na rzecz Brandenburgii kasztelanie Cedyńską ( z miastami:Cedynia, Chojna, Myślibórz oraz Kostrzyn nad Odrą). W roku 1276 biskup kamieński Herman von Gleichen pozbył się na rzecz Brandenburczyków ziemi lipiańskiej, a w roku 1280 ziemi świdwińskiej z miastami Świdwin i Drawsko Pomorskie.

Od końca XIV wieku o terytorium zaczęli się starać najpierw Władysław Łokietek, a następnie Kazimierz Wielki. Starali się oni doprowadzić do zjednoczenia Polski.

W roku 1390 książę Warcisław VII poddał Pomorze zwierzchnictwu lennemu Koronie Królestwa Polskiego. W okresie swojego panowania zaczął toczyć walkę z zakonem krzyżackim. Z jego polecenia w roku 1388 aresztowany i wzięty do niewoli został książę nadreński Wilhelm z Geldrii.

Gdy w XIV wieku król polski nadał szerokie przywileje handlowe kupcom miast Pomorza Zachodniego, to książęta pomorscy uczynili podobny krok i udzielili podobnych uprawnień kupcom polskim.

W roku 1410 po wygranej bitwie pod Grunwaldem ziemie szczecińska z nową siłą została atakowana przez Marchię Brandenburską. Toczone były głównie walki o ziemię wkrzańską. Po bitwie pod Angermünde w 1420 roku poległy wojska pomorskie, jednak dzięki ich ofiarności zatrzymany został marsz nieprzyjaciela w głąb Polski.

W wieku XIV i XV Pomorze walczyło przeciwko państwu niemieckiemu. Na tron wstąpił książę pomorski z dynastii Gryfitów Eryk Pomorski. Władał on jednocześnie Norwegią, Szwecją i Danią oraz księstwem słupskim.

W roku 1464 między Brandenburgią a księstwo wołogoskie zaczęły toczyć się walki o Ziemię Szczecińską.

W latach 1454-1466 podczas wojny trzynastoletniej Polska pokonała zakon krzyżacki. Dzięki temu odzyskała Prusy Królewskie tj. Pomorze Gdańskie z Warmią.

Po zawarciu traktatu westfalskiego w 1648 roku pomorze zostało podzielone. Król szwedzki otrzymał Pomorze Przednie (Vorpommern) i wyspę Rugię, a margrabia-elektor Brandenburgii otrzymuje Pomorze Tylne i biskupstwo kamieńskie (Kamień Pomorski).

Prowincja Pomorze w 1905

Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku nastąpił rozkwit gospodarczy terytorium. W tym okresie zaczęto m.in. budowę portu w Świnoujściu. Na początku XIX wieku zaczął rozwijać się przemysł stoczniowy, cementowy, chemiczny i rolno-spożywczy. Dzięki likwidacji ceł sundzkich łatwiejszy stał się handel przez cieśniny duńskie.

Po pierwszej wojnie światowej Pomorze Zachodnie znalazło się w granicach Rzeszy Niemieckiej. Po zakończeniu drugiej wojny światowej wschodnią część Pomorza Zachodniego przyznano Polsce; ludność niemiecką przesiedlono do Niemiec, na teren ten przybyli m.in. Kresowianie. Zachodnia część Pomorza Zachodniego (Pomorze Przednie) znalazła się w granicach radzieckiej strefy okupacyjnej, a następnie w NRD. Obecnie niemiecka część wraz z Meklemburgią stanowi kraj związkowy Meklemburgia-Pomorze Przednie, w Polsce województwo zachodniopomorskie.

Przypisy

Bibliografia

Zobacz też

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Pomerania

Portal:
Pomorze Zachodnie