Historia Tristan da Cunha, archipelagu sześciu wysp wulkanicznych, położonych w południowej części Oceanu Atlantyckiego.

Wczesna historia

W 1506 Alfonso de Albuquerque, pierwszy wicekról Indii Portugalskich, wyprawiał się drogą morską z Lizbony do Indii przez Przylądek Dobrej Nadziei, kiedy rozpętał się silny sztorm, który rozproszył jego flotę złożoną z trzynastu statków. Tristão da Cunha, jeden z wicekrólewskich kapitanów, oddalił się tak daleko na południe, że jego załoga zaczęła cierpieć z powodu dotkliwego zimna. Natknął się on na oddaloną wyspę, która do dziś nosi jego imię.

Wyspa po raz pierwszy pojawiła się na mapach w 1563, a umieścił ją tam grecki kartograf G.S. Siederi Callapoda.

Pierwsze udokumentowane zejście na ląd Tristan miało miejsce 17 lutego 1643. Kilku członków załogi holenderskiego statku Heemstede zeszło na wybrzeże i zostawiło tablicę informującą o tym zdarzeniu. Tablica została później odnaleziona przez marynarzy z innego holenderskiego statku Nachtglas.

6 października 1654 władze holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej zwróciły się do kapitana Johana van Riebeecka o przeprowadzenie rekonesansu na Tristan, w celu sprawdzenia czy wyspa nadaje się na bazę zaopatrzeniową dla statków płynących do Indii.

22 listopada 1655 z Kapsztadu w stronę archipelagu odpłynął statek Nachtglas pod komendą kapitana Jana Jacobsza. Ekspedycja przebywała na archipelagu od 5 do 13 stycznia 1655 roku, lądując na większości z wysp.

W roku 1660 Jan Jacobsz opracował pierwszą kompletną, dość dokładną mapę archipelagu.

W XVII wieku brytyjska Kompania Wschodnioindyjska wysyłała statki ze Świętej Heleny w celu zbadania ewentualnej możliwości zasiedlenia wyspy. Plany te jednak nie zostały zrealizowane.

W 1760 brytyjski oficer marynarki, który odwiedził archipelag, nadał nazwę wyspie Nightingale.

Pierwsze prace badawcze na wyspie zostały przeprowadzone przez załogę francuskiej fregaty L'heure du Berger w 1767. Dokonano pomiarów wyspy i sporządzono szkic kartograficzny linii brzegowej. Odnotowano występowanie źródeł wody pitnej w postaci dużego wodospadu Big Watron i jeziora w północnej części wyspy. Rezultaty badań zostały opublikowane w 1781.

John Patten, kapitan brytyjskiego statku handlowego i część jego załogi spędzili na Tristan okres pomiędzy sierpniem 1790 a kwietniem 1791, podczas którego schwytali 3600 fok.

Pierwszym stałym mieszkańcem był Thomas Currie, który wylądował na wyspie w 1810. W tym czasie amerykańscy wielorybnicy często odwiedzali sąsiadujące wody i w tym samym roku na wyspie osiedlili się Amerykanin Jonathan Lambert (wcześniej marynarz i obywatel miasta Salem) oraz mężczyzna o nazwisku Williams. Lambert ogłosił się władcą i jedynym właścicielem archipelagu (które przemianował na Islands of Refreshment) “osadzając swoje prawo i żądanie na racjonalnej i słusznej podstawie całkowitej własności”. Samowładza Lamberta trwała krótko – utonął wraz z Williamsem podczas połowów w maju 1812. Do Curriego dołączyło jednak dwoje innych ludzi i razem zajęli się uprawą warzyw, pszenicy i owsa, oraz hodowlą świń.

Przed swoją śmiercią Lambert miał rzekomo zgromadzić spory majątek, który uzyskał ze sprzedaży tłuszczu słoni morskich i foczych futer. Pogłoski o ukrytych kosztownościach rozpuszczał Currie - ocalały towarzysz Lamberta. Nigdy jednak nie wyjawił miejsca, gdzie miałyby być one schowane. Umarł w 1816 w wyniku zatrucia alkoholem, który w zamian za informacje dotyczące miejsca ukrytego skarbu dostarczali mu stacjonujący na wyspie żołnierze. Legenda o znajdujących się gdzieś na wyspie złotych suwerenach utrzymuje się do dziś.

W 1812 wybuchła wojna brytyjsko-amerykańska i wyspy pełniły funkcje bazy dla amerykańskich krążowników “polujących” na brytyjskie statki handlowe. Te i inne względy doprowadziły brytyjski rząd, ponaglany przez lorda Charlesa Somerseta (późniejszego gubernatora Kraju Przylądkowego), do decyzji o wzięciu wysp w posiadanie jako zależnych od Przylądka. Formalna proklamacja aneksji została uchwalona 14 sierpnia 1816.

Również w 1816 wydarzyła się pierwsza duża tragedia w historii wyspy. Statek HMS Julia zderzył się z rafą, która potem została nazwana "Rafą Julii". Utonęło 55 osób a rozbitkowie nie mogli być ewakuowani z wyspy przez kolejny miesiąc.

Pod rządami Williama Glassa

Niewielki garnizon był utrzymywany na Tristan do listopada 1817.

William Glass urodził się w 1786 w Kelso, w hrabstwie Roxburgshire, w Szkocji. Przed zaciągnięciem się do armii Glass był służącym u pewnej rodziny z Alnwick, w Nortumbrii. W garnizonie na wyspie Tristan pełnił funkcję kaprala artylerii i oficerskiego ordynansa. 19 listopada 1817 roku na własne życzenie, wraz z koloredzką żoną z Przylądka i dwójką dzieci (chłopcem i dziewczynką), postanowił pozostać na Tristan. Razem z nim pozostało dwóch murarzy: John W. Nankiwell i Samuel Burnell, oboje pochodzący z Plymouth w Anglii.

Glass powinien być postrzegany jako właściwy założyciel osadnictwa na Tristan. Dowódca Eurydice podarował Glassowi byka, krowę i kilka owiec, które z czasem rozrosły się w stado.

W listopadzie 1819 Glass polecił Nankiwellowi i Burnellowi, by udali się do Kapsztadu z ładunkiem tłuszczu, foczych skór i ziemniaków na sprzedaż. Burnell otrzymawszy pieniądze wydał wszystko na alkohol i zamiast wracać na Tristan udał się z powrotem do Anglii, gdzie nikt o nim więcej nie słyszał. Nankiwell opuścił wyspę 3 lata później.

26 marca 1824 wyspę odwiedził statek Duke of Gloucester odbywający rejs z Rio de Janeiro do Kapsztadu. Znajdujący się na pokładzie artysta malarz Augustus Earle otrzymał pozwolenie na spędzenie jednego dnia na wyspie. Nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności po jego zejściu na ląd rozpętał się sztorm, który uwięził go na osiem miesięcy. Schodząc na wyspę, Earle miał ze sobą tylko ubranie i przybory malarskie. Earle zyskał później sławę jako malarz pokładowy na statku HMS Beagle, na którym naukowe podróże odbywał Karol Darwin. Earle namalował kilka płócien przedstawiających wyspę i życie na niej.

Earle został ugoszczony przez Glassa i jego żonę. Sprawował funkcje pastora i nauczyciela dzieci Glassa. W każdą niedzielę wygłaszał kazanie dla wszystkich mieszkańców. Earle w towarzystwie dwóch wyspiarzy wspiął się na najwyższy na wyspie szczyt.

W 1827 liczba mieszkańców wyspy wynosiła 14 osób, w tym 5 kawalerów. Gdy powrócił Duke of Cloucester, jego kapitan został poproszony o pomoc w poszukiwaniu żon dla zdesperowanych mężczyzn. Akcja zakończyła się sukcesem i wkrótce statek powrócił z koloredzkimi ochotniczkami ze Świętej Heleny. Gdy w 1829 na wyspę zawitała załoga amerykańskiej fregaty Antarctica, wszystkie one wciąż współtworzyły szczęśliwe związki małżeńskie.

17 stycznia 1834 mieszkańcy Tristan wystąpili z petycją do gubernatora Kolonii Przylądkowej, w której prosili o przysłanie na wyspę kogoś, kto mógłby pełnić funkcję nauczyciela. W zamian oferowali dom, wyżywienie i dziesiątą część dochodów ze sprzedaży produktów wyspy. W tamtym czasie liczba mieszkańców wynosiła 41 osób: 7 mężczyzn, 7 kobiet i 27 dzieci.

W 1842 mieszkańcy nazwali swoją osadę Somerset City. Na wyspie przebywały 73 osoby, z czego 15 to dzieci, a 27 to wnuki Glassa.

5 lutego 1851 na wyspę przybył W.F. Taylor, pierwszy misjonarz kolonii Tristan. Na wyspie żyło wtedy 9 rodzin, na które składały się 84 osoby, w tym 64 dzieci.

4 sierpnia 1853 na wyspie odbył się pierwszy formalnie legalny ślub pomiędzy Mary Riley a Jamesem Glassem (jednym z synów gubernatora wyspy). 24 listopada 1854 umarł na raka gubernator wyspy William Glass, pozostawiając żonę i szesnaścioro dzieci. Następcą Glassa został stary żołnierz Alexander Cotton, we współpracy z Peterem Williamem Greenem. Wcześniej Cotton przez kilka lat był strażnikiem Napoleona na Świętej Helenie. Następcą Cottona został Peter Williem Green, urodzony w Katwijk w okolicach Amsterdamu, osiadły na wyspie w 1836.

W styczniu 1856 wyspę wraz z częścią dzieci, wnucząt i krewnych (łącznie 25 osób) opuszcza wdowa po Williamie Glassie. Osiedla się w Kapsztadzie.

czytaj dalej: [2], [3]