Wojna o sukcesję hiszpańską – była prowadzona w latach 1701-1714 pomiędzy Wielką Brytanią, Holandią, Austrią, Prusami, a Francją, Hiszpanią, Bawarią i Kolonią o władztwo nad Hiszpanią i dominację w Europie.

Przyczyny, geneza

Po zawarciu pokoju w Rijswijk w 1697 r., kończącego długoletnią wojnę Francji z Ligą Augsburską, król Francji Ludwik XIV skupił się na negocjacjach z Wilhelmem III Orańskim i cesarzem rzymsko-niemieckim oraz arcyksięciem Austrii, Leopoldem I Habsburgiem. Negocjacje dotyczyły sprawy podziału Hiszpanii po spodziewanej bezpotomnej śmierci (1 listopada 1700) ostatniego Habsburga na tronie hiszpańskim, króla Karola II. Do tronu pretensje zgłaszać mogli osobiście Ludwik XIV i cesarz Leopold I, gdyż obaj byli wnukami króla Filipa III; obaj zdawali sobie jednak sprawę, że opanowanie przez jednego z nich tronu hiszpańskiego zachwiałoby równowagą sił w Europie i spowodowałoby reakcję innych mocarstw europejskich. Stąd obaj władcy zrezygnowali z ubiegania się osobiście o tron hiszpański, wysuwając kandydatury swych potomków. Ludwik początkowo chciał uzyskać część posiadłości hiszpańskich dla swego syna, delfina Ludwika, później zaś starał się uzyskać całą Hiszpanię dla swego wnuka, Filipa d'Anjou; Leopold I wysuwał kandydaturę swego młodszego syna, arcyksięcia Karola. Z racji pokrewieństwa z hiszpańskimi Habsburgami o tron hiszpański mógł się ubiegać też syn elektora Bawarii i wnuk Leopolda I – pięcioletni Karol Ferdynand – oraz inni książęta i władcy w Europie (Sabaudii, Portugalii). Szybko okazało się, że kandydatury francuskie i austriackie były jednak najważniejsze.

Od samego początku panowania Karola II w Hiszpanii (był królem Hiszpanii w latach 1665-1700) powstawały plany jej rozbioru, między Francję i Habsburgów austriackich. Do planów rozbiorowych wrócono w 1698 r. Zaangażował się w nie król Anglii i stadhouder Holandii Wilhelm Orański; ostatecznie 11 października 1698 r. Ludwik XIV i Wilhelm Orański zawarli traktat, na mocy którego większą część dziedzictwa hiszpańskiego – samą Hiszpanię z jej koloniami i z Niderlandami Południowymi – miał otrzymać najsłabszy z pretendentów, Karol Ferdynand bawarski. Austria miała otrzymać Księstwo Mediolanu, a delfin Ludwik – Królestwo Neapolu, Sycylię, hiszpańskie posiadłości w Toskanii oraz prowincję Gipuzkoę na pograniczu francusko-hiszpańskim w Pirenejach. Przeciwko temu traktatowi zaprotestował jednak Leopold I, wciąż forsujący kandydaturę swego syna Karola na tron hiszpański, oraz sami Hiszpanie, którzy nie chcieli słyszeć o podziale swego państwa. Karol II sporządził testament, w którym czynił Karola Ferdynanda spadkobiercą wszystkich swoich posiadłości. Jednak w lutym 1699 r. Karol Ferdynand zmarł, a mocarstwa europejskie raz jeszcze musiały przystąpić do negocjacji w sprawie losu Hiszpanii. Ludwik XIV zawarł z Wilhelmem Orańskim nowy układ w marcu 1700 r; na jego mocy dziedzicem Hiszpanii z jej koloniami i z posiadłościami w Niderlandach miał zostać Karol Habsburg. Delfin Ludwik miał uzyskać Gipuzkoę i posiadłości hiszpańskie we Włoszech – przy czym miał oddać Księstwo Mediolanu księciu Lotaryngii Leopoldowi, w zamian za co ten miał mu z kolei oddać Lotaryngię. Traktat gwarantował też, że korony: hiszpańska i austriacka nigdy nie zostaną połączone w ręku jednego monarchy z rodu Habsburgów. Jednak Leopold I odmówił ratyfikacji traktatu, a Hiszpanie wciąż nie chcieli słyszeć o podziale ich państwa.

Umierający Karol II uznał, że tylko potęga Francji może utrzymać hiszpańskie imperium w całości, i w swym ostatnim testamencie wyznaczył na dziedzica Hiszpanii ze wszystkimi jej posiadłościami wnuka Króla Słońce, Filipa d'Anjou. Karol II zmarł 1 listopada 1700 r; Ludwik XIV, uznając, że wojny o spadek po nim i tak nie da się uniknąć, postanowił przynajmniej mieć w niej Hiszpanię po swojej stronie. Przyjął więc testament Karola II, zezwolił na wyjazd wnuka do Madrytu, wyparł garnizony holenderskie z twierdz Belgii zastępując je swoimi, zerwał pertraktacje w sprawie Hiszpanii, przygotowywał się do wojny i zezwolił na wydawanie w prasie tytułów takich jak "Cieszmy się – Pirenejów już nie ma". Wtedy to Anglia i Holandia rządzone przez Wilhelma III Orańskiego oraz Austria, cesarstwo i Brandenburgia (od 18 stycznia 1701 – Prusy) zawiązały przymierze w celu wykluczenia Francji z udziału w tym spadku.

Już w 1701 r. wojska cesarskie pod dowództwem Eugeniusza Sabaudzkiego wkroczyły do Lombardii, rozpoczynając działania wojenne. Państwa morskie (Anglia i Holandia) wraz z Austrią podpisały w Hadze akt o celach wojny (1701). Zaognieniem ostatecznym, które spowodowało wybuch było uznanie w Paryżu Jakuba III Stuarta prawowitym królem w Londynie, przy czym Wilhelm III był uznawany jako król faktyczny. To doprowadziło do zerwania stosunków dyplomatycznych Paryż – Londyn. Jednocześnie nowe wybory w Anglii doprowadziły do zwycięstwa prowojennej partii wigów. Mimo śmierci Wilhelma III w 1702 w wyniku upadku z konia, Anglia pod rządami Anny, Holandia i Austria 15 maja 1702 zagrożone potęgą domu Burbonów wypowiedziały oficjalnie wojnę Hiszpanii i Francji.