Homo floresiensis (człowiek z Flores) – wymarły gatunek hominida, wyróżniający się drobną budową ciała i niewielkim mózgiem, odkryty w 2003 w Liang Bua – wapiennej jaskini na indonezyjskiej wyspie Flores. Jego przedstawiciele żyli jeszcze co najmniej 12 000 lat temu, zatem Homo floresiensis przez jakiś czas mógł żyć obok Homo sapiens, będąc drugim gatunkiem ludzkim zamieszkującym Ziemię. W jaskini wapiennej Liang Bua na indonezyjskiej wyspie Flores znaleziono prawie kompletny szkielet samicy gatunku Homo floresiensis datowany na 18 000 lat. W pobliżu odkryto też szczątki ośmiu innych przedstawicieli tego gatunku oraz kamienne narzędzia datowane na okres od 94 000 do 13 000 lat temu.

Flores cieszy się sławą zaginionego świata, gdzie gatunki dawno wymarłe w innych częściach świata żyły jeszcze stosunkowo niedawno lub żyją nadal, przybrawszy formy skarlałe lub gigantyczne poprzez specjację allopatryczną. Na wyspie znaleziono szczątki karłowatego stegodona – trąbowca, blisko spokrewnionego ze słoniem indyjskim oraz spokrewnione z waranami z Komodo wielkie jaszczurki. Odkrywcy Homo floresiensis nazwali go hobbitem przez skojarzenie z postacią z powieści Tolkiena. Jeszcze w XIX wieku wśród tubylców zamieszkujących Flores były żywe legendy o Ebu Gogo, małym owłosionym człowieku.

Odkrycie

Odkrycie dokonane zostało przez australijsko-indonezyjski zespół paleoantropologów i archeologów poszukujących na Flores śladów migracji Homo sapiens z Azji do Australii. Naukowcy nie spodziewali się, że natkną się na szczątki siedmiu osobników nieznanego gatunku pochodzące z różnych okresów czasowych między 95 000 do 12 000 lat temu.

Szczątki nie były skamieniałe – artykuł w Nature określa ich stan jako podobny do konsystencji mokrej bibuły. Naukowcy mają nadzieję, że uda się wyodrębnić z nich DNA mitochondrialne i porównać je z DNA Homo neanderthalensis i Homo sapiens. Szanse na to są jednak niewielkie, gdyż w klimacie tropikalnym DNA szybko rozpada się, nawet w przeciągu kilkudziesięciu lat. Prawdopodobne jest również zanieczyszczenie próbek substancjami pochodzącymi z wilgotnego otoczenia.

Pochodzenie człowieka z Flores

Za bezpośredniego przodka człowieka z Flores uważany był początkowo Homo erectus, ten sam, z którego miał wyewoluować Homo sapiens. Homo erectus był mniej więcej wzrostu współczesnego człowieka, przypuszcza się jednak, że w środowisku o ograniczonych zasobach żywnościowych, jakim jest Flores, Homo erectus uległ skarłowaceniu. Podobnemu skarleniu uległo kilkanaście innych gatunków żyjących na Flores, na przykład wspomniany stegodon. Obecnie odkrywcy uważają, że przodkiem Hobbita był nieodnaleziony do tej pory hominid, mogący być także przodkiem H. erectusa.

Mimo różnic w wielkości, Homo floresiensis przypomina Homo erectus, o którym wiadomo też, że zamieszkiwał południową Azję w tym samym mniej więcej czasie co najstarsze ze znalezionych okazów człowieka z Flores. Zaobserwowane podobieństwa są podstawą do stwierdzenia pokrewieństwa filogenetycznego. Pomimo, że kontrowersyjne odkrycie przez ten sam zespół badawczy rzekomych śladów Homo erectus w postaci kamiennych narzędzi sprzed 840 000 miało miejsce, to nie znaleziono na Flores ani szczątków Homo erectus, ani tym bardziej żadnych form przejściowych.