Horst Wessel - Polski Serwis Naukowy

Horst Ludwig Wessel (ur. 9 października 1907 w Bielefeld, zm. 23 lutego 1930 w Berlinie) – niemiecki nazista, SA-Sturmführer i autor tekstu do pieśni Horst-Wessel-Lied, która wkrótce po mordzie dokonanym na autorze została oficjalnym hymnem partyjnym NSDAP i w latach 1933–1945 była śpiewana jako nieoficjalny hymn zamiast hymnu państwowego.

Wilhelm II (ur. 27 stycznia 1859 w Berlinie, zm. 4 czerwca 1941 w Doorn w Holandii) – ostatni niemiecki cesarz i król Prus, przedstawiciel dynastii Hohenzollernów.

Uniwersytet Humboldtów (niem. die Humboldt-Universität zu Berlin, HU Berlin) – najstarszy z czterech berlińskich uniwersytetów. Został założony 16 sierpnia 1809 roku z inicjatywy liberalnego reformatora i naukowca Wilhelma von Humboldta. Od 1828 do 1946 działał pod nazwą Friedrich-Wilhelms-Universität, nadaną na cześć króla Fryderyka Wilhelma III. Dopiero w roku 1949 kierownictwo komunistycznej partii SED przyjęło obecną nazwę, prócz założyciela upamiętniającą także jego brata Aleksandra.

Wessel urodził się w Bielefeld w Westfalii w Niemczech jako syn luterańskiego pastora dr Wilhelma Ludwiga Georga Wessela i jego małżonki Margarety (z d. Richter).

W 1913 przeprowadził się z rodziną do Berlina. Chociaż później był przedstawiany przez przeciwników jako niepiśmienny bandyta, Wessel ukończył Volksschule des Köllnischen Gymnasiums (szkoła podstawowa), potem uczęszczał do gimnazjum w Königstadt, a w ostatnim roku do gimnazjum w Luisenstadt, gdzie zdał maturę.

Horst-Wessel-Lied (Pieśń Horsta Wessela), znana także jako Die Fahne Hoch (Flaga w górę, od pierwszego wersu), była hymnem nazistów niemieckich, wykonywanym ku czci Horsta Wessela. Wessel, który zginął w niejasnych okolicznościach w 1930, uznawany był przez nazistów za męczennika. Obecnie jej publiczne wykonywanie jest zakazane w Niemczech zgodnie z artykułami §86 i §86a Strafgesetzbuch (kodeksu karnego).

Alexanderplatz (niem. plac Aleksandra) - centralny węzeł komunikacyjny i plac we wschodniej części Berlina. Plac został nazwany na cześć imperatora Rosji Aleksandra I, przez berlińczyków nazywany jest w skrócie Alex. Leży w dzielnicy Mitte i codziennie odwiedzany jest przez ponad 300.000 osób.

Horst Wessel, którego ojciec był zwolennikiem konserwatywnej Deutschnationale Volkspartei (DNVP), był politycznie aktywny od wczesnego wieku. Od 1923 był członkiem organizacji "Bismarck-Bund", związku młodzieży prawicowo konserwatywnej partii DNVP. Niebawem został miejscowym liderem i brał udział w ulicznych walkach z młodzieżą socjaldemokratów i komunistów. W tym samym roku wstąpił do prawicowo ekstremalnego związku "Wiking-Bund" pod przewodnictwem byłego oficera marynarki Hermanna Ehrhardta, który to związek był ideowym następcą zakazanej w 1922 organizacji "Organisation Consul".

Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (. Podczas procesów norymberskich partia została uznana za organizację zbrodniczą odpowiedzialną za szereg zbrodni przeciwko ludzkości.

Rotfrontkämpferbund (RFB, Der Rote Frontkämpferbund) – paramilitarna formacja powstała z inicjatywy Komunistycznej Partii Niemiec w roku 1924. Na jej czele stał Ernst Thalmann. Zawołaniem bojowników było hasło: "Rot Front", pismem Die Rote Front, młodzieżową odnogą Rote Jungfront.

W kwietniu 1926 Wessel zaczął studia prawnicze na berlińskim Friedrich-Wilhelm Universität (obecnie Humboldt Universität). Został członkiem korporacji studenckiej Corps Normannia w Berlinie i Corps Alemannia w Wiedniu. Po zakazie działalności organizacji "Wiking-Bund" wstąpił do S.A. oraz do NSDAP. Jego zadania polegały głównie na obchodzeniu barów i kawiarni wokół Alexanderplatz i pozyskiwaniu nowych sympatyków oraz członków do wymienionych organizacji i tworzeniu grup młodzieżowej organizacji Hitlerjugend.

Propaganda (od łac. propagare - rozszerzać, rozciągać, krzewić) - celowe działanie zmierzające do ukształtowania określonych poglądów i zachowań zbiorowości lub jednostki, polegające na perswazji intelektualnej i emocjonalnej (czasem z użyciem jednostronnych, etycznie niewłaściwych lub nawet całkowicie fałszywych argumentów). Gdy propaganda zmierza do upowszechnienia trwałych postaw społecznych, poprzez narzucenie lub zmuszenie odbiorców do przyjęcia określonych treści, wtedy stanowi jeden z elementów indoktrynacji.

Sturmabteilung (SA, niem. Die Sturmabteilungen der NSDAP, pol. Oddziały Szturmowe NSDAP) – utworzone w 1920 roku bojówki, a następnie oddziały masowej organizacji wojskowej NSDAP. Sturmabteilung było głównym narzędziem terroru partii nazistowskiej w walce z bojówkami i sympatykami innych ugrupowań politycznych (głównie komunistami). Po tzw. nocy długich noży straciła na znaczeniu na rzecz SS.

Kiedy w styczniu 1928 władze miejskie Berlina, usiłując ukrócić potyczki uliczne zakazały działania SA, Wessel, którego dostrzegł sam Joseph Goebbels, został wysłany do Wiednia w celu organizowania tam ruchu młodych nazistów. Po powrocie do Niemiec organizował brutalne ataki na działaczy robotniczych, w tym na kwaterę główną partii komunistycznej we Friedrichshain w Berlinie.

Sutenerstwo – czerpanie korzyści majątkowych z uprawiania prostytucji przez inną osobę. Zwykle jest powiązane ze stręczycielstwem (nakłanianiem do uprawiania prostytucji) i kuplerstwem (ułatwianiem uprawiania prostytucji), a czasami z innymi przestępstwami, jak handel ludźmi oraz stosowanie gróźb i przemocy wobec prostytutek. Oprócz indywidualnych sutenerów, jest to jedno z pól działalności, którą zajmują się zorganizowane grupy przestępcze.

Dr Joseph Paul Goebbels (ur. 29 października 1897 w Rheydt, zm. 1 maja 1945 w Berlinie) – niemiecki minister propagandy i oświecenia publicznego w rządzie Adolfa Hitlera, członek ścisłego kierownictwa partii narodowosocjalistycznej, w ostatnich dniach swojego życia kanclerz Rzeszy. Jeden z najbliższych współpracowników oraz doradców Hitlera.

W październiku 1928 Wessel przerwał po czterech semestrach swoje studia prawnicze i poświecił się zupełnie ruchowi nazistowskiemu w służbie SA. Utrzymywał się z prac dorywczych, pracując między innymi jako taksówkarz i jako kopacz przy budowie metra. Ze względu na swe zdolności organizatorskie i oratorskie oraz swą jawną gotowość do przemocy, stał się wkrótce najbardziej znanym nacjonalistycznym agitatorem w Berlinie.

Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych (ang. United States Navy, US Navy) – jeden z rodzajów Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych odpowiedzialny za działania na morzu.

Hermann Ehrhardt (ur. 29 listopada 1881 roku w Diersburgu obecnie należy do miasta Hohberg, zm. 27 września 1971 roku w Krems nad Dunajem) — dowódca niemieckich Freikorpsów w czasie zamieszek w Republice Weimarskiej w latach 1918-20. Dowodził II Brygadą Marynarki, znaną także jako Brygada Marynarki Ehrhardt (Marinebrigade Ehrhardt).

Wessel był uzdolniony muzycznie. Grał na oboju, założył kapelę SA, która grała podczas parad i spotkań SA i przyciągała nowych zwolenników. Na początku 1929 gazeta NSDAP "Der Angriff" (Atak) wydawana przez berlińskiego gauleitera (szefa okręgu partyjnego) Josepha Goebbelsa, opublikowała wiersz Wessela pod tytułem "Der Unbekannte SA-Mann" (Nieznany SA-man), który później z ludową melodią znany był jako Horst-Wessel-Lied.

Albrecht Höhler także Ali Höhler (ur. 30 kwietnia 1898, zm. 20 września 1933 pod Berlinem) – członek paramilitarnej organizacji Komunistycznej Partii Niemiec (niem. Kommunistische Partei Deutschlands, KPD) Roter Frontkämpferbund (RFB), znany jako zabójca dowódcy SA Horsta Wessela.

Hitlerjugend (HJ, pol. dosł. "Młodzież Hitlera") - organizacja młodzieżowa NSDAP zorganizowana na wzór paramilitarny w 1922 jako przybudówka Oddziałów Szturmowych (SA).

Od 1 maja 1929 jako "Truppführer" organizował pracę SA w berlińskiej dzielnicy Friedrichshain. W tym robotniczym rejonie żyło wielu komunistów, członków KPD, z którymi SA ścierała się w potyczkach ulicznych. Wessel poznał osiemnastoletnią prostytutkę Ernę Jänicke, która pod jego wpływem porzuciła prostytucję. Komuniści bezpodstawnie wskazywali Wessela jako sutenera. We wrześniu 1929 Horst i Erna zamieszkali wspólnie.

Bielefeld – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w okręgu administracyjnym Detmold w północno-wschodniej części landu (Nadrenia Północna-Westfalia). To największe miasto w rejonie Ostwestfalen-Lippe, centrum kulturalne i gospodarcze. Położone w Lesie Teutoburskim, na wysokości 118 m n.p.m. Bielefeld jest miastem partnerskim Rzeszowa.

14 stycznia 1930 roku miała miejsce gwałtowna kłótnia (o niezapłacony czynsz) między Erny Jänicke a, wynajmującą jej mieszkanie, panią Salm, wdową po członku Komunistycznej Partii Niemiec. Salm zwróciła się o interwencję do lokalnych komunistów. Wieczorem tego dnia ktoś zapukał do drzwi. Wessel otworzył. Napastnik Albrecht Höhler (1898–1933), członek organizacji Roter Frontkämpferbund (RFB) strzelił Wesselowi w twarz z parabellum kal.9 mm. Ranny został wprawdzie przewieziony natychmiast do szpitala, ale zmarł tam 23 lutego 1930. KPD stanowczo odrzucała jakakolwiek winę za to przestępstwo i twierdziła, że chodziło tu tylko o prywatny spór pomiędzy wynajmującą i najemcami. Można również przypuszczać, że doszło do rewanżu komunistów na Wesselu, ponieważ tego samego dnia kilka godzin przedtem został zamordowany przez SA-manów 17-letni komunista Camillo Ross, w co mógł być zamieszany Wessel jako dowódca SA i znana osobistość miejscowego NSDAP.

Wielokrotnie przedtem karany Albrecht Höhler i jego kompani zostali wkrótce po napadzie aresztowani. Höhler został za to przestępstwo skazany na 6 lat i miesiąc więzienia. Pozostali otrzymali kary w zawieszeniu. Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933, Höhler został podczas transportu więźniów przez SA-manów odprowadzony i rozstrzelany.

Natychmiast po śmierci Wessela Joseph Goebbels, szef nazistowskiej propagandy, ogłosił Horsta Wessela męczennikiem za narodowy socjalizm. Wśród jego zasług podnoszono między innymi, że miał jakoby wyciągnąć Ernę Jänicken z prostytucji przez wciągnięcie jej do partii nazistowskiej. Komuniści z kolei przedstawiali obraz Wessela jako sutenera. Wesselowi urządzono uroczysty pogrzeb, przerwany przez komunistów, którzy zaatakowali procesję kamieniami. To na tym pogrzebie po raz pierwszy publicznie odśpiewano Horst-Wessel-Lied. W pogrzebie Wessela wzięło udział 30 000 ludzi, w tym August Wilhelm Hohenzollern, syn ostatniego niemieckiego cesarza Wilhelma II.

Naziści jeszcze przed dojściem do władzy uczynili z Wessela swego męczennika i wykorzystali go do celow propagandowych. Stał się bohaterem SA. Pieśń "Die Fahne hoch" („Horst-Wessel-Lied”) była, zaraz po oficjalnym hymnie Niemiec "Das Lied der Deutschen" ("Deutschland, Deutschland über alles"), najczęściej śpiewaną pieśnią na uroczystościach państwowych. Po przejęciu władzy przez nazistów dzielnica Berlina Friedrichshain została przemianowana w „Horst-Wessel-Stadt“ i nosiła tę nazwę do 1945 r. Szpital w którym zmarł Wessel, został również nazwany jego imieniem, Bülowplatz w Berlinie, tamtejsza stacja metra, 18.ochotnicza dywizja grenadierów pancernych Waffen-SS, szkoły i wiele innych zostało przemianowanych na cześć Wessela. Znany pisarz Hanns Heinz Ewers napisał powieść Horst Wessel wydaną w Stuttgarcie w 1932. Jego nazwiskiem nazwano także trójmasztowy bark, który został zbudowany w 1936 roku w Hamburgu jako szkolny okręt Niemieckiej Marynarki Wojennej. Po II wojnie statek przejęła Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych, pod banderą której pływa on nadal pod nazwą Eagle.