Hotel Bazar w Poznaniu - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 52°24′28″N 16°55′47″E / 52.40778, 16.92972

Hotel Bazar, prestiżowy hotel w Poznaniu; od 1987 w odbudowie.

Historia

24 czerwca 1838 została powołana "Spółka Akcyjna Bazar", a w skład jej komitetu wykonawczego weszli: lekarz i społecznik - Karol Marcinkowski, ziemianie: Józef Łubieński, Józef Szułdrzyński, Maciej Mielżyński oraz sędzia Gregor, mistrz ciesielski Antoni Krzyżanowski i kupiec Stanisław Powelski, a większość akcjonariuszy stanowili ziemianie.

Adam Tytus Działyński, hrabia, (ur. 24 grudnia 1796 w Poznaniu, zm. 12 kwietnia 1861 w Poznaniu) – polski arystokrata, działacz polityczny, mecenas sztuki, wydawca źródeł historycznych.

Orbis Spółka Akcyjna – polskie przedsiębiorstwo, jednostka dominująca hotelowo-turystycznej grupy kapitałowej "Orbis". Nazwa pochodzi z języka łacińskiego i oznacza świat.

Statutowym zadaniem spółki było popieranie pożytecznych inicjatyw, co oznaczało w efekcie rezygnację przez akcjonariuszy z całości lub części zysku, który przekazywany był na cele społeczne. Inną zasadą było wydzierżawianie sklepów jedynie Polakom.

W 1838 komitet zatwierdził projekt Ernsta Steudenera i w tym samym roku ruszyła budowa pod kierownictwem architekta E. Steudenera i A. Krzyżanowskiego.

Marcin Kasprzak ps. Maciej, Teofil (ur. 2 listopada 1860 we wsi Czołowo, zm. 8 września 1905 w Warszawie) - drukarz, dekarz, działacz ruchu robotniczego. Członek kolejno SPD, II Proletariatu, PPS zaboru pruskiego, SDKPiL.

Roger Sławski (ur. 24 marca 1871 w Poznaniu, zm. 13 października 1963 tamże), polski architekt, naczelny architekt Powszechnej Wystawy Krajowej w Poznaniu.

Gmach hotelu zaczęto wznosić przy nowo powstałej ul. Nowej (dziś Paderewskiego), która łączyła Rynek z al. Wilhelmowskimi (dziś al. Marcinkowskiego). Budowa zakończyła się w 1842. Początkowo hotel nie dochodził do al. Wilhelmowskich, dopiero wtedy, gdy wykupiono przyległą narożną kamienicę, możliwe było zbudowanie w latach 1898–1899 drugiego skrzydła, wg projektu Rogera Sławskiego. Był to wówczas największy świecki budynek w mieście (do czasu wzniesienia Zamku Cesarskiego).

August Cieszkowski herbu Dołęga (ur. 12 września 1814 w Suchej, zm. 12 marca 1894 w Wierzenicy) – polski ziemianin, hrabia, działacz i myśliciel społeczny i polityczny, filozof mesjanistyczny, jeden z założycieli Ligi Narodowej Polskiej, współtwórca i prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Był synem ziemianina. Studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim i w Berlinie. W 1838 obronił doktorat z filozofii w Heidelbergu. Po studiach odbył kilkuletnią podróż po Europie. Odwiedził Francję, Anglię i Włochy. W 1840 powrócił do kraju i gospodarował w Surchowie (powiat Krasnystaw), by w 1843 przenieść się na stałe do Wierzenicy koło Poznania.

Witold Jakóbczyk (ur. 15 stycznia 1909 w Sosnowcu, zm. 3 października 1986 w Poznaniu) – historyk polski, badacz dziejów społecznych i politycznych Wielkopolski XIX wieku. Był autorem m.in. wysoko cenionej monografii umiarkowanego ruchu narodowego i społecznego w Wielkopolsce Studia nad dziejami Wielkopolski XIX wieku. Dzieje pracy organicznej. Opracował także pierwszą polską biografię Bismarcka.

W "Bazarze" swoją siedzibę miały takie inicjatywy jak Centralne Towarzystwo Gospodarskie, Bank Włościański, Towarzystwa Pomocy Naukowej, Towarzystwo Ludoznawcze, Towarzystwo Wykładów Ludowych, Kasyno Towarzyskie (później Koło Towarzyskie), a także przez pewien okres Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk.

Kamienica – miejski budynek mieszkalny, murowany z cegły lub kamienia, przynajmniej jednopiętrowy. Kamienicą określa się zazwyczaj budynek stojący w zwartym szeregu innych domów, jeśli tak nie jest, to kamienica odróżnia się brakiem dużych okien na jednej z jej ścian (jest to związane z tym, że podczas budowy przewidywano w tym miejscu inny budynek lub taki budynek istniał, ale został wyburzony).

Jan Kanty Działyński, hrabia, (ur. 28 września 1829 w Kórniku, zm. 30 marca 1880 w Kórniku), polski działacz społeczny i polityczny, powstaniec, prezes towarzystwa literacko-historycznego, wydawca bibliotek nauk ścisłych, redaktor, ostatni z rodu Działyńskich właściciel dóbr Kórnika i Januszewsk.

Tu powstały takie tytuły prasowe jak: Dziennik Poznański, Kurier Poznański i Orędownik. Obradował tu Centralny Komitet Wyborczy, który przygotowywał polskie listy kandydatów do Sejmu Pruskiego i Parlamentu Rzeszy. Miał tu swój "sklep żelazny" Hipolit Cegielski.

Koło towarzyskie skupiało polskich patriotów (w 1858 wg danych policji na 295 członków 78 uznano za "skompromitowanych politycznie") ze wszystkich klas społecznych, od hrabiów Augusta Cieszkowskiego oraz Tytusa i Jana Działyńskich po młynarza Józefa Essmana. Dobrym przykładem solidaryzmu społecznego było usunięcie przez członków Koła z sali Marcina Kasprzaka, który usiłował zakłócić zebranie nawołując do rewolucji komunistycznej jedynie przy użyciu własnych sił.

Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Portyk (łac. porticus) - budynek na planie prostokąta z jednym lub kilkoma rzędami kolumn, które wspierały dach zamknięty z jednej strony ścianą. Czasami zdarzały się portyki kilkupiętrowe.

W 1848 miał tu siedzibę Komitet Narodowy - rząd podczas powstania w 1848 - Wiosny Ludów; w hotelu nocował również Ignacy Paderewski, którego przemówienie z okna w dniu 27 grudnia 1918 uruchomiło kaskadę zdarzeń, które doprowadziły do wybuchu powstania wielkopolskiego.

W okresie międzywojennym Hotel Bazar pełnił funkcję luksusowego hotelu słynącego z restauracji o olbrzymim wyborze win. Spłonął w 1945, w 1950, po częściowej odbudowie przejął go Orbis. Po 1990 wrócił w ręce przedwojennych akcjonariuszy, którzy prowadzą jego remont.

Ignacy Jan Paderewski 1860 w Kuryłówce, zm. 29 czerwca 1941 w Nowym Jorku) – polski pianista, kompozytor, polityk, premier Polski, działacz niepodległościowy, profesor konserwatorium w Warszawie.

Gaspar Józef Hipolit Cegielski (ur. 6 stycznia 1813 w Ławkach, zm. 30 listopada 1868 w Poznaniu) – polski filolog, przemysłowiec, działacz społeczny, dziennikarz i polityk.

Opis budynku

Fasada od ul. Paderewskiego w stylu neoklasycystycznym z podniesionym do poziomu dachu portykiem dzielonym pilastrami, a zwieńczona trójkątnym tympanonem, po bokach dwie czworoboczne wieże. Skrzydło od al. Marcinkowskiego wykonano w stylu neobarokowym według projektu Rogera Sławskiego.

Pilaster – ustawiony przy ścianie (lub w częściowo w nią wtopiony) płaski filar, nieznacznie występujący przed lico ściany. Pełni on zarówno funkcję konstrukcyjną (podpora), jak też dekoracyjną (rozczłonkowuje ścianę). Może stanowić część obramienia otworów okiennych, drzwiowych lub bramnych. W starożytności pilastry występowały dużo rzadziej niż półkolumny i używane były głównie w architekturze rzymskiej.

Towarzystwo Naukowej Pomocy dla Młodzieży Wielkiego Księstwa Poznańskiego to organizacja społeczno-edukacyjna założona w 1841 przez Karola Marcinkowskiego i Macieja Mielżyńskiego.

Bibliografia

Julian Jaraczewski: Bazar w Poznaniu, Poznań 1855, [w:] [1]

Maria Wicherkiewiczowa: Bazar w Poznaniu, Poznań 1937

Mieczysław Adam Skałkowski: Bazar Poznański. Zarys stuletnich dziejów (1838-1938), Poznań 1938, [w:] [2]

Witold Jakóbczyk, W poznańskim Bazarze 1838-1939, Poznań 1986

Maciej Roman Bombicki: Bazar poznański: lata świetności, Poznań 1995

Jacek Wiesiołowski (red.): Bazar, Poznań 2008, [w:] [3]