Hrabstwo Foix - Polski Serwis Naukowy

Herb hrabstwa Foix

Hrabstwo Foix – kraina historyczna i dawna prowincja południowej Francji ze stolicą w Foix, obecnie całkowicie na obszarze departamentu Ariège.

Położone na północnej krawędzi Pirenejów, hrabstwo było geograficznie podzielone na część górną (haut-pays) i dolną (bas-pays). Do najważniejszych miast należały Pamiers (dawne Frédélas), Saverdun, Mirepoix i Tarascon. Ważnymi ośrodkami religijnymi były opactwa St. Volusien w Foix, St. Antonin w Pamiers oraz Lézat-sur-Lèze i Boulbonne. Średniowieczne zamki, ważne za czasów herezji katarów, znajdowały się w Montségur, Roquefixade i Usson.

Par Francji (fr.: Pair de France, w starszej literaturze polskiej pisany także Per) – do rewolucji francuskiej tytuł honorowy wysokiej szlachty i duchowieństwa, w latach 1814-1848 tytuł członka wyższej izby parlamentu francuskiego.

Okres lateński – okres w pradziejach Europy Środkowej i Zachodniej trwający od 400 p.n.e. do początku naszej ery. Nazwa okresu pochodzi od stanowiska archeologicznego w La Tène. W tym czasie Europa znajdowała się pod kulturowymi wpływami stylu lateńskiego wywodzącymi się z obszarów zamieszkanych przez Celtów. Kultura lateńska powstała jako kontynuatorka zespołu zachodniohalsztackich grup kulturowych. Na jej peryferiach rozwijały się odmiany kultury lateńskiej: celtycko-iliryjska, celtycko-tracka i celtycko-germańska. Kolonizacja celtycka objęła również ziemie Europy Środkowo-Wschodniej; Czechy, gdzie osiedlili się Bojowie, Morawy (Wolkowie), Słowacja (Kotynowie, Anartowie) Górny i Dolny Śląsk, część Małopolski (Anartowie).

Od północy graniczyło z hrabstwem Tuluzy, od wschodu z hrabstwami Carcassonne i Razès, od południa hrabstwem Urgell, od zachodu zaś – hrabstwem Cominges.

Historia

W okresie lateńskim tereny hrabstwa Foix zamieszkiwali Wolkowie. Na przestrzeni wieków przynależało do Imperium rzymskiego, królestwa Wizygotów, monarchii Merowingów, księstwa Akwitanii, Imperium Karolińskiego i hrabstwa Carcassonne, by wreszcie oderwać się od tego ostatniego w XI w. i stać się samodzielną seniorią. W 1050 roku, za władania Rogera I de Foix, jej rangę podniesiono do hrabstwa.

Henryk IV Wielki (ur. 13 grudnia 1553 w Pau w Nawarze, zm. 14 maja 1610 w Paryżu) – król Nawarry od 1572 i Francji od 1589 r., pierwszy z dynastii Burbonów, najmłodszej gałęzi Kapetyngów.

Akwitania (fr. Aquitaine) - kraina historyczna i region administracyjny we Francji, położony na wybrzeżu atlantyckim w południowo-zachodniej części kraju. Dzieli się na 5 departamentów: Dordogne, Gironde, Landes, Lot-et-Garonne i Pyrénées-Atlantiques.

Będąc z początku wasalami hrabiów Tuluzy, hrabiowie Foix ustawicznie zwiększali swoją władzę, tak że w XIII i XIV w. należeli do najpotężniejszych feudałów królestwa Francji. W 1290 r. hrabiowie Foix nabyli wicehrabstwo Béarn i odtąd rezydowali przede wszystkim w tym drugim, bogatszym regionie. W 1398 r. hrabstwo objął ród Grailly przez małżeństwo Izabeli de Foix z Archambaud de Grailly.

Eleonora I z Nawarry, Eleonora Aragońska, Eleonora de Foix (hiszp. Leonor de Foix) - (2 lutego 1425-1479, w Tudeli), regentka w latach 1455-1479 i królowa Nawarry w 1479 r. Trzecia i najmłodsza córka króla Aragonii - Jana II Aragońskiego i królowej Nawarry - Blanki I.

Katarzyna z Nawarry, Katarzyna de Foix (1468-1518) - królowa Nawarry w latach 1483-1513, księżna Gandii, Montblanc i Peñafiel, hrabina Foix, Bigorre i Ribagorza, wicehrabina Béarn.

Od 1458 r. hrabiowie Foix nosili też tytuł parów Francji. W 1479 r. po śmierci królowej Nawarry Eleonory I, żony piętnastego hrabiego Foix Gastona IV de Foix-Grailly tron Nawarry i hrabstwo Foix objął jej wnuk, Franciszek Febus. Po jego śmierci w 1483 r. oba władztwa odziedziczyła jego siostra Katarzyna z Nawarry, która przez małżeństwo z Janem III d'Albret złączyła na dobre losy hrabstwa z rodem d'Albret i królestwem Nawarry.

Kraina historyczna – region rozwijający się od setek lub tysięcy lat, obejmujący obszary powiązane wspólną historią i kulturą, niekiedy także więzami gospodarczymi. Bardzo często podział kraju na krainy historyczne staje się podstawą wydzielenia współczesnych jednostek podziału administracyjnego.

Béarn – historyczna prowincja francuska w południowo-zachodniej Francji, na skraju Pirenejów. W okresie Merowingów była hrabstwem, a następnie weszła w skład Gaskonii. Od 1290 należała do hrabstwa Foix a potem Nawarry. W 1589 Henryk IV Burbon włączył część prowincji do Francji (resztę przyłączono w 1620).

Jej wnuczka Joanna d'Albret, dziewiętnasta hrabina Foix w latach 1555-1572, przez małżeństwo z Antonim de Burbon-Vendôme wprowadziła hrabstwo do rodu Burbonów. W 1607 r. jej syn, kolejny hrabia Foix i późniejszy król Francji, Henryk IV Burbon włączył swoje lenna z wyjątkiem Dolnej Nawarry i Béarn do francuskiej domeny królewskiej, czyniąc Foix jedną z prowincji królestwa, którą to rolę oraz własne stany prowincjalne hrabstwo utrzymało aż do rewolucji francuskiej.

Terminu prowincje używa się obecnie celem uproszczenia dla opisu podziałów geograficznych, kulturalnych, etnologicznych, historycznych, także administracyjnych Francji przed podziałem kraju na departamenty w 1790 r.

Nawarra (hiszp. Navarra, fr. Navarre, bask. Nafarroa) to kraina historyczna w zachodniej części Pirenejów na pograniczu Hiszpanii i Francji. Nawarra obejmuje część historycznego Kraju Basków. Pod zwierzchnictwem Nawarry znajdowała się niegdyś również część francuskiego departamentu Pyrénées-Atlantiques, obecnie znana jako Dolna Nawarra (fr. Basse-Navarre).

Zobacz też

Hrabiowie Foix