Hymny homeryckie - Polski Serwis Naukowy

Hymny homeryckie – zbiór pisanych heksametrem hymnów skierowanych do poszczególnych bogów greckich, które tradycja starożytna wiązała z postacią Homera. Zachowany do czasów współczesnych zbiór liczy 33 hymny.

Większa część badaczy (m.in. Clay) jest zdania że były to hymny epickie, a nie sakralne. Prawdopodobnie w większości były to proojmia, czyli wstępy do większych przemów. Zabiegu takiego użył m.in. Hezjod w Theogoni, rozpoczynając ją hymnem do Muz. Z drugiej strony Hymn do Hermesa (4) jest dłuższy od niektórych ksiąg Iliady i Odysei, nie mógł więc pełnić funkcji proojmionu. W strukturze Hymnów homeryckich dominuje charakterystyczny podział na 3 części: określenie adresata i tematu utworu, ilustracja wybranej opowieści, część salutacyjna/błagalna. Krótsze hymny stanowią inwokacje do danego bóstwa i wyliczenie jego zasług i tytułów, dłuższe zaś mają formę epickiej opowieści o zdarzeniach z życia któregoś z bogów.

Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki aojda (rapsodas). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji poezji heroicznej (której istnienie jest wszakże czystym domysłem).

Epoka hellenistyczna – nazwana hellenizmem, okres trzech stuleci w historii regionu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, którego początek wyznacza zgon Aleksandra Macedońskiego w 323 roku p.n.e., a koniec podbicie Egiptu przez Rzymian w 30 roku p.n.e..

W III księdze Wojny peloponeskiej Tukidydes zacytował Hymn do Apollona (3), przypisując jego autorstwo Homerowi. Po raz pierwszy o zbiorze hymnów przypisywanych Homerowi wspomnieli jednak dopiero w I wieku p.n.e. Filodemos z Gadary i Diodor Sycylijski. Uczeni aleksandryjscy w okresie hellenistycznym wykluczyli zdecydowanie rzekome autorstwo hymnów, jednak mimo to określenie "homeryckie" przetrwało w powszechnej świadomości chociażby ze względu na podobieństwo stylu, a wielu pisarzy takich jak Pauzaniasz nadal było przekonanych że jest to dzieło Homera. Najprawdopodobniej są one dziełem anonimowych jońskich rapsodów, wzorujących się na stylu Homera.

Kallimach z Cyreny (gr. Καλλίμαχος ὁ Κυρηναῖος Kallimachos ho Kyrenaios, ur. około 310 p.n.e. w Cyrenie, zm. około 240 p.n.e.) – uważany jest za największego poetę tzw. epoki aleksandryjskiej, twórca pierwszej historii literatury[1].

Odyseja (gr. Ὀδύσσεια Odysseia) - epos grecki, przypisywany Homerowi, oparty na antycznej ustnej tradycji epickiej, a w formie pisanej istniejący przypuszczalnie od VIII wieku p.n.e.

Hymny homeryckie zachowały się w 30 średniowiecznych rękopisach, gdzie zazwyczaj zamieszczano je razem z Hymnami Kallimacha, Hymnami orfickimi oraz Hymnami Proklosa. Natomiast fragmenty zachowane na papirusach są bardzo skąpe. Duże znaczenie miał odnaleziony w 1777 roku w Moskwie rękopis M, który jako jedyny zawiera Hymn do Demeter (2) i Hymn do Dionizosa (1).

Wojna peloponeska – wybitne dzieło historyczne Tukidydesa opisujące przebieg wojny peloponeskiej (431-404 p.n.e.) pomiędzy Spartą a Atenami oraz ich sprzymierzeńcami. Powstało w V wieku p.n.e.

Iliada (Ἰλιάς) – obok Odysei drugi z eposów, których autorstwo tradycja przypisuje Homerowi. Oba utwory datuje się na VIII lub VII wiek p.n.e. – stanowią więc one najstarsze zabytki literatury greckiej i europejskiej w ogóle. Oba poematy są eposami heroicznymi. Powstały prawdopodobnie w Jonii na wybrzeżu Azji Mniejszej – świadczy o tym przede wszystkim ich język, który można scharakteryzować jako archaiczny dialekt joński z elementami dialektu eolskiego. Metrum stanowi heksametr daktyliczny. Tematem utworu jest gniew Achillesa i związane z nim epizody wojny trojańskiej. Tytuł utworu pochodzi od wyrażenia he Ilias poiesis – pieśń o Ilionie (Troi).

Ostateczny zbiór Hymnów homeryckich powstał w okresie hellenistycznym kiedy to uczeni aleksandryjscy wyłączyli z dzieł przypisywanych Homerowi apokryfy, tym samym zbierając je w oddzielną kolekcję. Samo określenie "homeryckie" zostało wprowadzone przez anonimowego ich kompilatora. Czas powstania poszczególnych hymnów jest nieznany, rozciągany na okres 750-500 p.n.e.. Zazwyczaj za najstarsze trzy uważa się Hymn do Afrodyty (5) – ok. 675 p.n.e., część delijską Hymnu do Apollona (3) – ok. 660 p.n.e. i Hymn do Demeter (2) – ok. 640 p.n.e., natomiast część pytyjska Hymnu do Apollona datowana jest na ok. 585 p.n.e. Datacja ta, wprowadzona przez Richarda Jankę, budzi jednak wątpliwości a ciekawym przykładem jest Hymn do Aresa (8), w stosunku do którego uczeni zgadzają się że jest on najmłodszym w zbiorze, ale wyznaczane ramy czasowe rozciągają się na kilka stuleci.

Proklos zwany diadochem (Πρόκλος ὁ Διάδοχος, Próklos ho Diádochos), Proklos Ateńczyk, Proklos z Licji (ur. 412, zm. 485), uczeń Plutarcha z Aten i Syrianosa, objął kierownictwo platońskiej Akademii po Domninosie i kierował nią do 485. Starał się stworzyć syntezę systematyzującą całe życie duchowe Greków.

Pauzaniasz (gr. Παυσανίας, łac. Pausanias, zwany Periegeta, ur. między 100 a 110 n.e., zm. po 180 n.e.) – grecki geograf, autor dzieła Periegesis tes Hellados (Wędrówki po Helladzie) w 10 księgach, czyli przewodnika po Helladzie, w którym zawarł relację ze swoich licznych podróży, opisując poszczególne krainy Grecji: zabytki, lokalne kulty.

Lista Hymnów homeryckich

Do Dionizosa
Do Demeter
Do Apollona (składający się z dwóch części, delijskiej i pytyjskiej)
Do Hermesa
Do Afrodyty
Do Afrodyty
Do Dionizosa
Do Aresa
Do Artemidy
Do Afrodyty
Do Ateny
Do Hery
Do Demeter
Do Matki Bogów
Do Heraklesa do lwim sercu
Do Asklepiosa
Do Dioskurów
Do Hermesa
Do Pana
Do Hefajstosa
Do Apollona
Do Posejdona
Do Dzeusa
Do Hestii
Do Muz i Apollona
Do Dionizosa
Do Artemidy
Do Ateny
Do Hestii
Do Matki Ziemi
Do Heliosa
Do Selene
Do Dioskurów

Zobacz w greckich Wikiźródłach tekst oryginalny Hymnów homeryckich

Filodemos z Gadary (gr. Φιλόδημος Philodemos, ur. ok. 110 p.n.e. - zm. ok. 39 p.n.e.) – grecki poeta i filozof ze szkoły epikurejskiej. Przez ponad 30 lat mieszkał w Italii, gdzie założył własną szkołę, opartą na naukach Epikura.

Hymny orfickie – powstały w II lub III wieku anonimowy zbiór 87 hymnów religijnych, pochodzących rzekomo od Orfeusza. Przypuszcza się, iż były dziełem jednego autora. Powstałe prawdopodobnie w Azji Mniejszej utwory zostały przekazane w rękopisach wspólnie z Hymnami homeryckimi oraz hymnami Kallimacha i Proklosa.

Przypisy

↑ Stanisław Stabryła: Historia literatury starożytnej Grecji i Rzymu. Wrocław: Ossolineum, 2002, s. 37-38. ISBN 83-04-04624-5.

Bibliografia

Włodzimierz Appel: O bogach, myszach, łasicy i żabach, a także o Głuptaku. W: Homeriká. Żywoty Homera i poematy przypisywane poecie. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2007. ISBN 978-83-7469-505-3.