III bitwa u przylądka Finisterre – starcie zbrojne, które miało miejsce 22 lipca 1805 roku w czasie wojen napoleońskich pomiędzy flotą francusko-hiszpańską (dowodzoną przez admirała Villeneuve’a) a flotą brytyjską (dowódca admirał Calder).

W bitwie stoczonej koło przylądka Finisterre brytyjska flota admirała Caldera powstrzymała francusko-hiszpańską flotę admirała Villeneuve’a przed wpłynięciem na kanał La Manche, gdzie okręty francuskie i hiszpańskie miały pomóc Napoleonowi w przeprowadzeniu inwazji na Anglię.

Tło strategiczne

Zawarty w 1802 roku pokój w Amiens nie utrzymał się długo i na skutek aneksji Piemontu przez Napoleona od 18 maja 1803 roku Wielka Brytania znów była w stanie wojny z Francją.

Napoleon postanowił zakończyć brytyjską blokadę przez dokonanie inwazji i podboju Wielkiej Brytanii. Przygotowana do inwazji armia zwana Armée d’Angleterre obozowała w 1805 roku w Boulogne i liczyła 150 000 żołnierzy. Gdyby udało się ją przeprawić przez kanał, mało prawdopodobne, by słabo wyszkolona i wyposażona brytyjska armia lądowa i milicja były w stanie stawić Francuzom czoła. Plan polegał na wymknięciu się francuskiej marynarki wojennej z blokowanych portów w Tulonie i Breście, a następnie zagrożeniu brytyjskim posiadłościom w Indiach Zachodnich. Manewr ten miał odciągnąć brytyjskie okręty od zachodnich wybrzeży Anglii. Floty francuskie z Tulonu i Brestu miały się następnie połączyć koło Martyniki i wspólnie wrócić do Europy, wysadzić wojska w Irlandii, by wywołały tam antybrytyjskie powstanie, a następnie zlikwidować słabe patrole brytyjskie na kanale La Manche. Na koniec okręty francuskie miały przetransportować Armée d’Angleterre przez Cieśninę Kaletańską.

Villeneuve wypłynął z Tulonu 29 marca 1805 roku, mając ze sobą 11 liniowców, 6 fregat i 2 brygi. Udało mu się uniknąć blokady admirała Nelsona i 8 kwietnia wydostał się przez Cieśninę Gibraltarską na Atlantyk. W Kadyksie usunął blokadę przez wyparcie brytyjskiej eskadry. Dzięki temu dołączyć do niego mogło 6 hiszpańskich liniowców. Połączona flota pożeglowała do Indii Zachodnich, gdzie 12 maja znalazła się koło Martyniki.

Silne wiatry zachodnie zatrzymały flotę Nelsona na Morzu Śródziemnym aż do 7 maja, toteż flota brytyjska w sile 10 okrętów zjawiła się koło Antiguy dopiero 4 czerwca.

Villeneuve czekał koło Martyniki na admirała Ganteaume’a, którego flota miała opuścić Brest i połączyć się z nim. Ganteaume nie zdołał jednak wyrwać się z blokady i nie przybył. Prośby francuskich oficerów, by zaatakować brytyjskie kolonie, nie zostały wysłuchane przez Villenueve’a z wyjątkiem jednego przypadku – odzyskania fortu na wyspie Rocher du Diamant (Diamentowa Skała), gdy 4 czerwca flota francusko-hiszpańska odpłynęła spod Martyniki. Od pochwyconych brytyjskich statków handlowych admirał francuski dowiedział się o przybyciu Nelsona do Antigui. W tej sytuacji Villeneuve, nie osiągnąwszy swoich celów, 11 czerwca postanowił odpłynąć do Europy.

Będąc jeszcze na Antylach, francusko-hiszpańska flota napadła na brytyjski konwój wart 5 milionów franków. Konwój eskortowany był przez 28-działową fregatę „Barbadoes” i slupa „Netley”. Villeneuve wydał rozkaz do ataku dla dwóch francuskich fregat i 80-działowego liniowca hiszpańskiego „Argonauta”. Wszystkie statki brytyjskie zostały zdobyte prócz jednego okrętu eskorty.

Następnie Francuzi i Hiszpanie dopadli i spalili 14-działowy angielski okręt kaperski. Wkrótce potem, 3 lipca, odzyskano hiszpański galeon „Matilda” wiozący skarb wartości 15 milionów franków. Okręt kaperski „Mars” z Liverpoolu, który holował zdobycz do angielskich portów, został spalony, natomiast galeon został wzięty na hol przez francuską fregatę „Siréne”.

Podczas powrotu do Europy silny północno-wschodni wiatr sprawił, że okręt francuski „Indomptable” stracił swoją główną reję. Także inne jednostki doznały lekkich uszkodzeń. Zdaniem hiszpańskiego admirała Graviny, który 11 razy przebył Atlantyk, rejs ten był szczególnie trudny. Flota z uszkodzonymi okrętami, zmęczonymi załogami i z kończącymi się zapasami żywności dostrzegła ląd 22 lipca w pobliżu przylądka Finisterre.