III w. p.n.e. - Polski Serwis Naukowy

III wiek p.n.e.

<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

Wszechświat – wszystko, co fizycznie istnieje: cała przestrzeń, czas, wszystkie formy materii i energii oraz prawa fizyki i stałe fizyczne określające ich zachowanie. Słowo "wszechświat" może być też używane w innych kontekstach, jako synonim słów kosmos (w rozumieniu filozofii), świat czy Natura. Natomiast w naukach ścisłych słowa wszechświat i kosmos są równoważne.

Xiongnu (chiń.: 匈奴) – azjatycki lud koczowniczy i założona przez niego konfederacja koczowniczych plemion, u szczytu potęgi w II i I w. p.n.e. sprawująca zwierzchnictwo nad terenami dzisiejszej Mongolii, południowo-zachodniej Syberii, Azji Środkowej, Mandżurii oraz Mongolii Wewnętrznej, Sinciangu i Gansu.

Urodzili się

287 p.n.e. – Archimedes, matematyk grecki

276 p.n.e. – Eratostenes, astronom i geograf grecki

250 p.n.e. – Plaut, komediopisarz rzymski

Zmarli

około 300 p.n.e. – Apelles z Kolofonu, malarz grecki

289 p.n.e. – Mencjusz, filozof chiński

286 p.n.e. – Pyrron, filozof grecki

270 p.n.e. – Epikur, filozof grecki

około 263 p.n.e. – Zenon z Kition, filozof grecki

229 p.n.e. – Hamilkar Barkas, wódz kartagiński, ojciec Hannibala

212 p.n.e. – Archimedes, grecki matematyk, fizyk i wynalazca

Mapa świata w 200 r. p.n.e.

Wydarzenia w Europie

około 300 p.n.e.

Teofrast (ojciec botaniki) napisał dzieła: Historia roślin i Fizjologia roślin

początki napływu rzymskich monet na ziemie polskie

greckie mapy świata dokładnie ukazują wzajemne położenie Arabii, Indii, Skandynawii, Brytanii i Islandii

300 p.n.e. – dopuszczenie plebejuszy do kolegiów kapłańskich (Rzym) – Lex Ogulnia

299 p.n.e. – Galowie zaatakowali Italię

298-290 p.n.e. – trzecia wojna Rzymu z Samnitami

295 p.n.e. – zwycięstwo Rzymian pod Sentinum nad Samnitami, Galami i Umbrami

293 p.n.e. – wprowadzenie kultu Eskulapa (Rzym)

292 p.n.e. – Chares z Lindos rozpoczął budowę Kolosa Rodyjskiego

290 p.n.e. – Rzym zawarł pokój z Samnitami

289 p.n.e. – założenie mennicy w Rzymie

283 p.n.e. – bitwa nad Jeziorem Wadymońskim

281 p.n.e. – Rzym rozpoczął wojnę z Tarentem

280-275 p.n.e. – Pyrrus przekracza Cieśninę Otranto, rozpoczynając najazd na Italię (bitwy: Heraklea – 280 p.n.e., Ausculum – 279 p.n.e. i Beneventum – 275 p.n.e.)

280 p.n.e.

przymierze Rzymu z Kartaginą

zakończenie budowy Kolosa Rodyjskiego

Tiberius Coruncanius konsul i prawnik rzymski rozpoczął publiczne nauczanie nauk prawnych

279-278 p.n.e. – Celtowie zajęli Trację i najechali Anatolię

279 p.n.e. – Senat Rzymu odrzuca propozycję pokojową Pyrrusa

278-276 p.n.e. – walki Pyrrusa na Sycylii

272 p.n.e. – zajęciem Tarentu Rzym zakończył podbój Italii

około 270 p.n.e. – Arystarch z Samos wysunął pierwszą teorię heliocentrycznego wszechświata

264 p.n.e.

rywalizacja Rzymu i Kartaginy na Sycylii wywołała pierwszą wojnę punicką

Rzymianie zdobyli miasto Volsinii (centrum federacji etruskiej)

federacja italska objęła cały Półwysep Apeniński

pierwsze igrzyska gladiatorów w Rzymie

261-260 p.n.e. – Rzym zbudował flotę morską

260 p.n.e. – pierwsze zwycięstwo morskie Rzymu nad Kartaginą pod Mylae (pn. wybrzeże Sycylii)

259 p.n.e. – Rzymianie zajmują Korsykę

256 p.n.e. – konsul rzymski Marek Atilius Regulus pokonał flotę Kartaginy u przylądka Eknomos (południowa Sycylia)

250 p.n.e. – klęska Rzymian pod Drepanum

242 p.n.e. – Rzymianie zaczęli budowę nowej floty morskiej z prywatnych składek obywateli

241 p.n.e.

zwycięstwo Rzymian nad flotą Kartaginy koło Wysp Egadzkich, I wojna punicka zakończyła się zwycięstwem Rzymu

Sycylia stała się pierwszą, poza Italią, prowincją Rzymu

początek reformy komicjów centurialnych w Rzymie

240 p.n.e. – Liwiusz Andronikus wystawił na Ludi Romani pierwszą tragedię i komedię łacińską

ok.240 p.n.e. – Ktesibios (ojciec pneumatyki) – wynalazł zegar wodny, pompę ssąco-tłoczącą, organy hydrauliczne, sikawkę przeciwogniową

238 p.n.e.

Rzymianie zajęli Sardynię, Korsykę i część Sycylii (posiadłości kartagińskie)

stłumienie powstania najemników w Kartaginie

237 p.n.e. – początek kartagińskiej ekspansji Hamilkara w Hiszpanii

235 p.n.e. – Eratostenes obliczył obwód Ziemi

229 p.n.e. – pierwsza wojna iliryjska

228 p.n.e. – igrzyska istmijskie, pierwsi obywatele rzymscy z powodzeniem biorą w nich udział

227 p.n.e. – powiększenie liczby pretorów do czterech (prowincje rzymskie)

226 p.n.e. – Rzym zawarł traktat z Hasdrubalem (rzeka Ebro granicą strefy wpływów Kartaginy i Rzymu w Hiszpanii)

225 p.n.e. – Rzym rozpoczął podbój Galii Cisalpińskiej (Przedalpejskiej)

ok.225 p.n.e. – Filon sporządził najstarszą listę siedmiu cudów świata

224 p.n.e. – silne trzęsienie ziemi zburzyło Kolosa Rodyjskiego

223 p.n.e. – konsul rzymski Flaminiusz zdobył kraj Insubrów

222 p.n.e. – powstała nowa prowincja rzymska – Galia Cisalpińska

221 p.n.e. – Hannibal objął dowództwo w Hiszpanii

200 p.n.e. – Grek Archagatos pierwszym publicznym lekarzem w Rzymie

219 p.n.e.

druga wojna iliryjska

Hannibal oblegał Sagunt

218 p.n.e. – Hannibal przeszedł przez Alpy i ruszył na Rzym (bitwy nad Ticinus i nad Trebią), rozpoczęła się druga wojna punicka

217 p.n.e. – Hannibal pokonał Flaminiusza nad jeziorem Trazymeńskim, ominął Rzym i ruszył na południe

216 p.n.e. – (2 sierpnia) pod Kannami – Hannibal rozgromił liczniejsze wojska rzymskie

215-205 p.n.e. – pierwsza wojna macedońska początkiem rzymskich wpływów w Macedonii i Grecji

212 p.n.e. – pod 2-letnim oblężeniu Rzymianie zdobyli sprzyjające Kartaginie miasto Syrakuzy

211 p.n.e. – Rzymianie zdobyli Kapuę – miasto, które stanęło po stronie Hannibala

209 p.n.e.

rzymski prokonsul Publiusz Korneliusz Scypion Starszy zdobył Nową Kartaginę (najważniejsza kolonia Kartaginy w Hiszpanii)

zajęcie Tarentu

208 p.n.e. – bitwa pod Baeculą (Hiszpania)

207 p.n.e. – nad rzeką Metaurus w Umbrii Rzymianie rozbili Kartagińczyków dowodzonych przez brata Hannibala – Hazdrubala Barkasa

206 p.n.e. – Rzymianie rozpoczęli podbój ziem na Półwyspie Iberyjskim

205 p.n.e. – Publiusz Korneliusz Scypion Starszy obrany konsulem (otrzymał w zarząd prowincję Sycylia)

204 p.n.e. – wprowadzenie kultu Kybele w Rzymie

203 p.n.e. – Hannibal opuścił Italię i wrócił do Afryki by bronić zagrożonej Kartaginy

Paryzjowie zasiedlili wyspę Île de la Cité na Sekwanie, kolebkę dzisiejszego Paryża

Piktowie pojawili się w Brytanii

Wydarzenia w Azji

300 p.n.e. – umowna data powstania hinduizmu

około 300 p.n.e.

początki kultury Yayoi (Japonia)

plemiona turecko-mongolskie ze wschodnich stepów przyjęły w pełni koczowniczy tryb życia

początek uprawy ryżu w Japonii

Chińczycy sporządzili tusz z sadzy

Seleukos I Nikator założył miasto Antiochia (nad rzeką Orontes)

290 p.n.e. – Ptolemeusz I Soter założył bibliotekę w Aleksandrii

281 p.n.e. – Bitwa pod Kuropedion, Seleukos zwycięża Lizymacha

około 271-231 p.n.e. – panowanie Aśoki, zjednoczenie Indii, buddyzm rozprzestrzenił się w imperium Maurjów i dotarł na Cejlon

256 p.n.e. – koniec panowania dynastii Zhou (Chiny)

239 p.n.e. – Baktria oderwała się od imperium Seleucydów

238 p.n.e. – Parnowie dokonują inwazji Partii

221 p.n.e. – Shi Huangdi z dynastii Qin zjednoczył Chiny

221-210 p.n.e. – Chińczycy zbudowali Wielki Mur

217 p.n.e. – Bitwa pod Rafią – Antioch III Wielki pokonany przez wojska Ptolemeuszy

213 p.n.e. – chiński cesarz Shi Huangdi z dynastii Qin nakazał spalić wszystkie biblioteki i archiwa państw podbitych

209 p.n.e. – shanyu Xiongnu zostaje Maodun (209-174 p.n.e.), właściwy twórca ich imperium

206 p.n.e. – upadek chińskiej dynastii Qin, władzę objęła dynastia Han

Wydarzenia w Afryce

ok.300 p.n.e. – Sostratos z Knidos rozpoczął budowę latarni morskiej na wyspie Faros koło Aleksandrii

280 p.n.e. – ukończenie budowy latarni morskiej na wyspie Faros

217 p.n.e. – duże trzęsienie ziemi w Afryce Północnej zburzyło około 100 miast

202 p.n.e. – klęska Kartagińczyków w bitwie pod Zamą kończy drugą wojnę punicką (pokój zawarto w 201 p.n.e.)

Wydarzenia w Ameryce

około 250 p.n.e. – powstanie nizinnych ośrodków kultury Majów w Gwatemali

około 200 p.n.e. – początek kultury Gallinazo w Peru

Wydarzenia w Australii

Więcej wydarzeń w artykułach dotyczących poszczególnych lat

300 p.n.e. 299 p.n.e. 298 p.n.e. 297 p.n.e. 296 p.n.e. 295 p.n.e. 294 p.n.e. 293 p.n.e. 292 p.n.e. 291 p.n.e.
290 p.n.e. 289 p.n.e. 288 p.n.e. 287 p.n.e. 286 p.n.e. 285 p.n.e. 284 p.n.e. 283 p.n.e. 282 p.n.e. 281 p.n.e.
280 p.n.e. 279 p.n.e. 278 p.n.e. 277 p.n.e. 276 p.n.e. 275 p.n.e. 274 p.n.e. 273 p.n.e. 272 p.n.e. 271 p.n.e.
270 p.n.e. 269 p.n.e. 268 p.n.e. 267 p.n.e. 266 p.n.e. 265 p.n.e. 264 p.n.e. 263 p.n.e. 262 p.n.e. 261 p.n.e.
260 p.n.e. 259 p.n.e. 258 p.n.e. 257 p.n.e. 256 p.n.e. 255 p.n.e. 254 p.n.e. 253 p.n.e. 252 p.n.e. 251 p.n.e.
250 p.n.e. 249 p.n.e. 248 p.n.e. 247 p.n.e. 246 p.n.e. 245 p.n.e. 244 p.n.e. 243 p.n.e. 242 p.n.e. 241 p.n.e.
240 p.n.e. 239 p.n.e. 238 p.n.e. 237 p.n.e. 236 p.n.e. 235 p.n.e. 234 p.n.e. 233 p.n.e. 232 p.n.e. 231 p.n.e.
230 p.n.e. 229 p.n.e. 228 p.n.e. 227 p.n.e. 226 p.n.e. 225 p.n.e. 224 p.n.e. 223 p.n.e. 222 p.n.e. 221 p.n.e.
220 p.n.e. 219 p.n.e. 218 p.n.e. 217 p.n.e. 216 p.n.e. 215 p.n.e. 214 p.n.e. 213 p.n.e. 212 p.n.e. 211 p.n.e.
210 p.n.e. 209 p.n.e. 208 p.n.e. 207 p.n.e. 206 p.n.e. 205 p.n.e. 204 p.n.e. 203 p.n.e. 202 p.n.e. 201 p.n.e.

Ludy tureckie (~ turkijskie) zamieszkują północną i centralną Azję i Wschodnią Europę, mówią językami należącymi do tureckiej grupy językowej. Są zróżnicowane kulturowo i religijnie. Języki tureckie są grupą należącą do ałtajskiej rodziny językowej i są jedną z grup o największym zasięgu geograficznym, będąc w użyciu na olbrzymim terytorium rozciągającym się wschodniej Europy po Syberię. Ludy tureckie (dziś obejmujące ok. 150 milionów ludzi) to najprawdopodobniej potomkowie jednej z trzech najważniejszych (obok Mongołów i Hunów) grup etnicznych pochodzących z Wielkiego Stepu.

Sycylia (wł. Sicilia) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (25 710 km²), leżąca na południowy zachód od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Wyspę zamieszkuje około 5 milionów mieszkańców.