II Korpus Polski w Rosji - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy II Korpusu Polskiego w Rosji. Zapoznaj się również z: II Korpus Polski - stronę ujednoznaczniającą.

II Korpus Polski (II KP) - korpus Armii Imperium Rosyjskiego sformowany z Polaków - żołnierzy Frontu Rumuńskiego i Frontu Południowo-Zachodniego.

Formowanie korpusu

Powstał 21 grudnia 1917 roku w m. Soroki (Besarabia). O utworzeniu II Korpusu zadecydował Naczpol w drugiej połowie 1917 roku. W Kiszyniowie 2 grudnia 1917 roku został utworzony Komitet Wykonawczy Związku Wojskowych Polaków Frontu Rumuńskiego. Formowanie Korpusu rozpoczęło proces tworzenia polskiej siły zbrojnej na Ukrainie.

Stanisław Sołłohub-Dowoyno, (ur. 8 czerwca 1885 w Kijowie, zam. 26 września 1939 Ziołów) – pułkownik piechoty armii Imperium Rosyjskiego, polski dowódca wojskowy, generał brygady Wojska Polskiego.

Besarabia (rum. Basarabia, tur. Besarabya, ukr. Бесарабія) - kraina historyczna położona we Wschodniej Europie między Dniestrem a Prutem, będąca obecnie częścią Mołdawii i Ukrainy. Obecnie nazwy Besarabia używa się w znaczeniu historycznym, geograficznym i kulturowym, całkowicie pozbawionym sensu politycznego. Stosuje ją jednak w swej terminologii np. Związek Wypędzonych (ziomkostwo besarabskie).

Korpus był formowany z Polaków - żołnierzy rosyjskich frontów: Rumuńskiego i Południowo-Zachodniego (tereny wschodniego Wołynia i Podola) oraz z Polaków w Besarabii. Przy poparciu życzliwego dla Polaków dowódcy Frontu Rumuńskiego generała piechoty Dymitra Szczerbaczewa, w Suczawie została utworzona dywizja piechoty, której przekazano sprzęt i broń po XXIX Korpusie Rosyjskim.

Aleksander Osiński (ur. 27 lutego 1870 w Pilicy koło Olkusza, zm. 10 lutego 1956 w Warszawie) – generał major Armii Imperium Rosyjskiego i generał dywizji Wojska Polskiego.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Odznaka pamiątkowa Związku Kaniowczyków, wykonana z mosiądzu (rewers)

Skład organizacyjny

Dowództwo II Korpusu Polskiego

Pułk Inżynieryjny

pododdziały pomocnicze.

W skład ponadto weszły siły II Brygady Legionów Polskich pod dowództwem płk. Józefa Hallera (część sił Polskiego Korpusu Posiłkowego), które w dniu 15 lutego 1918 przeszły przez front rosyjsko-austriacki pod Rarańczą i połączyły się z Korpusem pod Sorokami.

Tadeusz Malinowski (ur. 14 lipca 1888 w Wadowicach, zm. 4 maja 1980 w Londynie), wojskowy polski, generał brygady WP, zastępca szefa Sztabu NW, przedstawiciel Naczelnego Wodza przy premierze, prawnik.

Dymitr Szczerbaczew ros. Дмитрий Григорьевич Щербачёв (ur. 18 lutego 1857, zm. 18 stycznia 1932 w Nicei) – rosyjski wojskowy, generał piechoty, generał adiutant Armii Imperium Rosyjskiego.

Korpus liczył 8 marca 1918 ponad 7.000 żołnierzy, z tego ok. 1.500 żołnierzy II Brygady Legionów.

Obsada personalna Dowództwa II Korpusu Polskiego

dowódca korpusu

gen. Sylwester Stankiewicz (do 25 III 1918)

gen. Władysław Glass (25 - 28 III 1918)

brygadier / gen. ppor. Józef Haller ps. "Mazowiecki" (od 28 III 1918)

szef sztabu

ppłk Stanisław Sołłohub-Dowoyno

płk Michał Żymierski (od 28 III 1918)

szef Oddziału Operacyjnego - mjr Gniady

szef Oddziału Wywiadowczego - mjr Trojanowski

szef Kancelarii - kpt. Tadeusz Malinowski ps. "Linowski"

Działania korpusu

Wszystkie polskie jednostki na Ukrainie podlegały początkowo utworzonemu przez Naczelny Polski Komitet Wojskowy Naczelnemu Inspektorowi Polskiej Siły Zbrojnej gen. Eugeniuszowi de Henning Michaelisowi, a od kwietnia 1918 Naczelnemu Dowództwu Wojsk Polskich na Ukrainie z gen. A. Osińskim na czele. W okresie od 7 marca do połowy kwietnia 1918, w celu nie czynienia trudności w poczynaniach Rady Regencyjnej, płk. Józef Haller podjął decyzję o zatrzymaniu II Korpusu w okolicach Kaniowa.

Rada Regencyjna Królestwa Polskiego – kolegialny organ mający oficjalnie sprawować władzę zwierzchnią nad zależnym od obu państw centralnych Królestwem Polskim (aktu 5 listopada), zaakceptowany 12 września 1917 roku przez Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry, okupantów Królestwa. Powstała na podstawie patentu w sprawie władzy państwowej w Królestwie Polskim opublikowanego 15 września 1917.

Brygadier – historycznie i współcześnie stopień służbowy używany na świecie w formacjach mundurowych (wojsku, policji, żandarmerii, straży pożarnej itp.).

W końcu kwietnia okupacyjne władze niemieckie na Ukrainie przekazały dowództwu Korpusu żądanie samorozwiązania sił. Rada Naczelna II Korpusu postanowiła rozlokować swoje wojska za Dnieprem, na terenach nie kontrolowanych przez wojska Państw Centralnych. Sprzeciwili się temu wyżsi oficerowie. Generałowie: Stankiewicz i Gllas zostali usunięci z zajmowanych stanowisk i z grupą ok. 400 żołnierzy pozostających przy gen. Gllasie przeszli w rejon Winnicy.

Ukraina, łac. Ucraina (Ukraina Naddnieprzańska, Naddnieprze) – kraina historyczna położona w centralnej i południowo-wschodniej Ukrainie, na wschód od Podola i Wołynia, między Bohem a Worsklą, w dorzeczu Dniepru, do roku 1772 w południowo-wschodniej Rzeczypospolitej.

Front Rumuński - związek operacyjny połączonych wojsk Armii Imperium Rosyjskiego i Armii Królestwa Rumunii, walczących w czasie I wojny światowej po stronie ententy.

Nowym dowódca Korpusu został płk Józef Haller, który z Korpusem wymaszerował w kierunku Dniepru. Po drodze na Ukrainę naddnieprzańską musiał toczyć zaciekłe walki ze zrewoltowanym chłopstwem ukraińskim. W nocy 10 na 11 maja 1918 pod Kaniowem II Korpus został otoczony przez wojska niemieckiej po całodziennej walce skapitulował. Niemcy stracili w bitwie ok. 1000 żołnierzy. Bitwa pod Kaniowem nie miała większego znaczenia militarnego. Stanowiła jednak niewielki, ale samodzielny wkład żołnierza polskiego w dzieło zwycięstwa nad Państwami Centralnymi.

Naczelny Polski Komitet Wojskowy, Naczpol – reprezentacja żołnierzy polskiego pochodzenia w wojsku rosyjskim, powołana na I Ogólnym Zjeździe Wojskowych Polaków w Piotrogrodzie (8 czerwca-22 czerwca 1917). Prezesem komitetu został chorąży armii Imperium Rosyjskiego Władysław Raczkiewicz.

Podole (łac. Podolia; ukr. Поділля, Podilla; ros. Подолье, Podolje; rum. Podolia; tur. Podolya) – kraina historyczna i geograficzna (Wyżyna Podolska) nad północnymi dopływami środkowego Dniestru (np. Smotrycz, Zbrucz) i w górnym biegu rzeki Boh.

Rozwiązanie korpusu

Data 11 maja 1918 przyjęta jest za datę kończącą istnienie II Korpusu Polskiego. Większość żołnierzy korpusu została wzięta do niewoli niemieckiej. Dowódca Korpusu gen. J. Haller zdołał przedostać się do Moskwy, a następnie przez Murmańsk do Francji, gdzie stanął na czele sformowanej Błękitnej Armii.

Michał Rola-Żymierski vel Michał Żymierski vel Michał Żymirski ps. Rola, Morski, wł. Michał Łyżwiński (ur. 4 września 1890 w Krakowie, zm. 15 października 1989 w Warszawie) – oficer Armii Austro-Węgier, polski dowódca wojskowy, komendant Polskiej Organizacji Wojskowej, generał brygady Wojska Polskiego, po degradacji w 1927 szeregowy, po rehabilitacji w 1940 oficer LWP, naczelny dowódca Armii Ludowej i Ludowego Wojska Polskiego, minister obrony narodowej (1945–1949) i przewodniczący Państwowej Komisji Bezpieczeństwa, Marszałek Polski, członek Prezydium Krajowej Rady Narodowej (1944–1947), poseł na Sejm Ustawodawczy (1947–1952), członek Rady Państwa (1945–1949), wiceprezes Narodowego Banku Polskiego, honorowy prezes Zarządu Głównego i Rady Naczelnej ZBOWiD.

Armia Imperium Rosyjskiego (inaczej: siły zbrojne carskiej Rosji, potocznie: armia carska) – siły zbrojne Imperium Rosyjskiego (państwa rosyjskiego w latach 1721-1917).

Osobny artykuł: Armia Polska we Francji.

Bibliografia

Henryk Bagiński, Wojsko Polskie na Wschodzie 1914-1920, Warszawa 1921 ( reprint, Warszawa 1990)

Mała encyklopedia wojskowa wyd.: MON 1970