II Zakon franciszkański, pot. klaryski to grupa zakonów żeńskich odwołujących się w swym charyzmacie i ustawodawstwie do postaci śś. Franciszka i Klary z Asyżu i należąca do rodziny zakonów franciszkańskich. Siostry żyją według Reguły św. Klary, zatwierdzonej przez papieża Innocentego IV w 1253 r., bądź Reguły papieża Urbana IV (1263 r.) Klasztory II Zakonu znajdują się pod opieką braci I Zakonu franciszkańskiego.

Podział

Nazwa zakon jest nieprecyzyjna. Obejmuje ona szereg klauzurowych instytutów żeńskich, złączonych wspólnym charyzmatem i pochodzeniem. Należą do nich:

Po II wojnie światowej upowszechniła się forma federacji klasztorów sióstr. Obecnie niewiele jest klasztorów, które nie wchodziłyby w skład jakiejś federacji klarysek.

Według danych z 1994 r. na całym świecie istniało: 588 klasztorów na Regule św. Klary, 119 klasztorów urbanistek, 58 – koletanek, 184 – klarysek kapucynek, 165 – koncepcjonistek. Brak dokładnej statystyki odnośnie liczby sióstr.

Historia

Początki Zakonu Ubogich Sióstr wiążą się z osobą św. Klary Offreduccio, która w nocy z 18 na 19 marca 1212 r. otrzymała welon z rąk św. Franciszka, ślubując mu posłuszeństwo. Pierwszym stałym miejscem ich pobytu był klasztor św. Damiana pod Asyżem. Trudno powiedzieć z całą pewnością, jaki styl życia prowadziły pierwsze klaryski. Z Legenda Maior (12, 2) wynika, że było to życie kontemplacyjne, różniło się jednak od życia innych kontemplacyjnych zakonów żeńskich. Ubogie Panie - jak je zwano - nie przyjmowały żadnych stałych dochodów utrzymując się z pracy rąk.

Sobór Laterański IV nakazał ujednolicenie prawodawstwa zakonnego; klaryski miały przyjąć Regułę św. Benedykta, a Klara – otrzymać tytuł opatki. Było to wbrew zamierzeniom samej założycielki, pragnącej zachować ducha ubóstwa, bez uposażeń i własności. Z inicjatywy kard. Hugolina klasztorowi św. Damiana i innym wspólnotom (nazywanym damianitkami) zostały narzucone przepisy wzięte od cystersek, z pominięciem idei franciszkańskich. Kardynał już jako papież Grzegorz IX dokładał starań, by klaryski przyjmowały stałe dochody i posiadłości; zaledwie kilka wspólnot wyłamało się spod tego prawa, uzyskując przywilej ubóstwa. Były to klasztory: św. Damiana w Asyżu, w Perugii, Monticelli we Florencji, oraz w Pradze.

W latach 40-tych XIII w. podstawą prawną funkcjonowania klarysek była Reguła św. Franciszka, a II Zakon niejako włączony do I Zakonu franciszkańskiego. Zainspirowana tym św. Klara pisze własną Regułę, opartą na Regule niezatwierdzonej św. Franciszka. Papież Innocenty IV zatwierdza ją 9 sierpnia 1253 r., na dwa dni przed śmiercią Założycielki. Reguła ta, o tytule: „Sposób życia Zakonu Sióstr Ubogich założonego przez św. Franciszka” dotyczyła jedynie klasztoru św. Damiana w Asyżu. Dla pozostałych klasztorów normatywną stała się reguła ułożona przez kard. Gaetano Orsini, a zatwierdzona przez Urbana IV w 1263 r. Ustaliła ona nazwę zakonu: Zakon Świętej Klary. Definitywnie siostry zostały podzielone na dwie rodziny: zwane Ubogimi Siostrami św. Klary, albo „klaryskami pierwszej Reguły”, oraz „drugiej Reguły”, lub też „urbanistkami”. Między tymi rodzinami istniała jednak więź duchowa, wyrażająca się w listach okólnych. Obie rodziny otrzymały klauzurę papieską i opiekę kapelanów I Zakonu.

W chwili śmierci Klary istniało już łącznie 111 klasztorów, a w 1300 r. – 413. Liczbę sióstr szacuje się w owym czasie na 15 tyś. Liczne były owoce świętości pierwszego wieku istnienia II Zakonu: 11 świętych i błogosławionych.

Ruch obserwancki w łonie I Zakonu wywarł też wpływ na siostry, owocując podobną mozaiką form życia franciszkańskiego. We Francji reformą klasztorów – odrzucenia wpływów monastycyzmu benedyktyńskiego i powrotu do życia opartego na Ewangelii - zajęła się św. Koleta. W momencie jej śmierci (1447 r.) istniały już 22 zreformowane klasztory. O ważności tej reformy świadczy fakt, iż pociągnęła ona za sobą reformę klasztorów I Zakonu, rodząc odłam zwany koletanami. We Włoszech na Regułę św. Klary przechodziły liczne klasztory urbanistek oraz tercjarek regularnych. W Hiszpanii istniały dwie niezależne gałęzie „sióstr bosych”, a w Neapolu narodziły się klaryski kapucynki (1538).

Należy jeszcze wspomnieć o dwóch gałęziach kontemplacyjnych, przez swą duchowość i okoliczności powstania włączonych integralnie w II Zakon franciszkański. Są to: koncepcjonistki, założone w Portugalii przez św. Beatrycze Meneses z Silva (zm. 1492), początkowo na regule cystersek, potem przeniesione na Regułę św. Klary, oraz anuncjatki, założone we Francji przez św. Joannę z Valois i jej spowiednika Gabriela Marię (zm. 1532), obserwanta.

W 1700 r. istniało około 1100 klasztorów wszystkich gałęzi II Zakonu. Ruch likwidacji klasztorów związany z prądami oświecenia spowodował spore straty, doprowadzając w niektórych krajach do totalnej kasaty klasztorów. W drugiej poł. XIX w. pojawiły się tendencje odnowy. Jednym z licznych zgromadzeń powstałych w tamtym czasie są Ubogie Klaryski od Wieczystej Adoracji, powiązane z kapucynami.

Przypisy