II wojna domowa w Sudanie - Polski Serwis Naukowy

Druga wojna domowa w Sudanie – konflikt, który rozpoczął się w 1983 roku, choć był w dużej mierze kontynuacją pierwszej wojny domowej w Sudanie, trwającej od 1955 do 1972 roku. Walki trwały w przeważającej części w południowym Sudanie; sam konflikt był jednym z najdłużej trwających i śmiercionośnych wojen XX wieku. Około 1,5 miliona cywilów zginęło w południowym Sudanie, a ponad 4 miliony zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. Śmiertelność wśród mieszkańców cywilnych była najwyższa od czasów II wojny światowej. Konflikt oficjalnie zakończył się wraz z podpisaniem porozumienia pokojowego w stolicy Kenii – Nairobi, w styczniu 2005 roku.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Afryka Wschodnia – umowny region geograficzny w Afryce obejmujący tereny na wschód od Nilu i Wielkiego Rowu Afrykańskiego, w tym wyspy na Oceanie Indyjskim, tradycyjnie zaliczane do Afryki.

Geneza konfliktu

Zapoznaj się również z: Historia Sudanu i Pierwsza wojna domowa w Sudanie.

Konflikt ten ma źródła wielowiekowej walki pomiędzy Sudanem południowym, w większości zamieszkałym przez chrześcijańską i animistyczną ludność murzyńską, a arabską północą. Królestwa powstałe w oparciu o Nil wielokrotnie toczyły wojny z plemionami zamieszkującymi Sudan Południowy. Co najmniej od XVII wieku, próbowano przejąć tereny obfite w pastwiska, umożliwiające wypas bydła.

Secesja (łac. secessio = oddzielenie się) – odłączenie się, zerwanie z czymś, wyodrębnienie się nowego państwa bez upadku dotychczasowego. W znaczeniu historycznym, w starożytnym Rzymie (w V–III w. p.n.e.) – wielokrotne opuszczanie Rzymu przez plebejuszy jako demonstracja przeciwko patrycjuszom. W dziejach Stanów Zjednoczonych – w latach 1860–1861 – wystąpienie 11 stanów południowych, które utworzyły Skonfederowane Stany Ameryki, co spowodowało tzw. wojnę secesyjną 1861–1865. W historii Polski w 1920 Litwa Środkowa dokonała secesji z Litwy, by w 1922 Sejm Wileński włączył Wileńszczyznę do II Rzeczypospolitej. W 2006 secesji od Serbii po referendum niepodległościowym dokonała Czarnogóra. W roku 2008 secesję ogłosiło Kosowo.
Al-Kaida (albo Al-Qaeda, po arabsku القاعدة dosłownie baza) – sunnicka organizacja posługująca się metodami terrorystycznymi, stworzona w 1988 roku przez Abdallaha Azzama. Początkowo Al-Kaida miała na celu przeciwstawiać się radzieckiej napaści na Afganistan, przekształciła się w pansunnickie ugrupowanie, którego głównym celem stało się zwalczanie wpływów Izraela, USA i szeroko pojętego Zachodu w krajach muzułmańskich.

Gdy Sudan został włączony w obręb Imperium Brytyjskiego jako kolonia, administracja w północnych i południowych prowincjach była prowadzona oddzielnie, powodując dalsze podziały wśród ludności. Południowa cześć kraju była bardziej podobna do innych kolonii wschodniej Afryki – Kenii, Tanganiki czy Ugandy; natomiast północny Sudan miał więcej wspólnego z arabskim Egiptem.

Sahara – strefa pustynna położona w północnej Afryce. Jest ona największą gorącą pustynią na Ziemi (ma 9 064 300 km²), rozciągająca się na długości 5700 km od Oceanu Atlantyckiego na zachodzie po Morze Czerwone na wschodzie; od północy ograniczona jest górami Atlas i wybrzeżem Morza Śródziemnego. Znajduje się na terytoriach 11 państw: Maroka, Algierii, Tunezji, Libii, Egiptu, Sahary Zachodniej, Mauretanii, Mali, Nigru, Czadu i Sudanu.
Rada Stosunków Międzynarodowych (ang.Council on Foreign Relations (CFR)) - amerykańska, bezpartyjna organizacja polityczna założona w Nowym Jorku w 1921 roku. Zajmuje się szeroko rozumianymi kwestiami związanym z polityką międzynarodową oraz miejscem i rolą Stanów Zjednoczonych na arenie międzynarodowej.

Jednakże w 1946 roku administracja brytyjska rozpoczęła próbę integracji obu regionów. Arabski został językiem urzędowym na terenie całego kraju. Południowa elita, mówiąca w języku angielskim, zaakceptowała zmianę, pod warunkiem szerokiej autonomii oraz własnego rządu. Po dekolonizacji większość władzy pozostała w rękach północnych elit z siedzibą w Chartumie, wywołując niezadowolenie na południu.

Wojna domowa – konflikt zbrojny, w którym stronami są obywatele jednego państwa, plemienia, grupy etnicznej. Wojna domowa jest częstą przyczyną osłabienia państwa czy plemienia. Jest rodzajem wojny.
Prawa człowieka to koncepcja, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, których źródłem obowiązywania jest przyrodzona godność ludzka. Prawa te mają charakter:

W 1955 roku, rozgoryczenie spowodowane dominacją arabskich muzułmanów, doprowadziło do buntu wśród żołnierzy w południowej prowincji Ekwatoria. Rebelianci zarzucali rządowi w Chartumie niewywiązanie się z obietnicy złożonej Wielkiej Brytanii – stworzenia systemu federalnego. Przez następne 17 lat w południowych prowincjach dochodziło do wielu protestów społecznych oraz postulatów żądających regionalnych autonomii lub bezwarunkowych secesji.

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Kolejnym czynnikiem konfliktogennym było nierównomierne występowanie zasobów naturalnych w Sudanie, w którym to właśnie na południu istnieją znaczne zasoby ropy naftowej. Przychody ze sprzedaży ropy stanowią około 70% eksportu Sudanu. Ze względu na liczne dopływy Nilu i większą liczbę opadów, a tym samym większy dostęp do wody, ziemia w Sudanie południowym jest bardziej urodzajna, w przeciwieństwie do północy kraju znajdującego się na skraju Sahary. Chęć północy do kontroli nad tymi zasobami, a na południu sprzeciw i ochrona własnych zasobów, w dużej mierze przyczyniła się do wojny. Równolegle w czasie trwania konfliktu dochodziło do starć między głównymi plemionami południa, Dinków i Nuerów.

Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.
Kenia (Kenya, Republika Kenii, ang. Republic of Kenya, sua. Jamhuri ya Kenya) – państwo we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Państwo graniczy z Etiopią, Somalią, Sudanem, Tanzanią i Ugandą. Stolicą Kenii jest Nairobi.

Rozpoczęcie konfliktu

Sudan Południowy

Ten chroniczny stan rebelii wobec rządu centralnego został zawieszony w 1972 roku, po podpisaniu w Addis Abebie porozumienia przyznającego mieszkańcom południowego Sudanu szeroką autonomię w sprawach wewnętrznych. W 1976 roku, po nieudanym zamachu stanu, o którego przygotowanie oskarżono wywiad libijski, Sudan zerwał stosunki dyplomatyczne z Trypolisem. Wzmożono także terror wobec opozycji. W 1983 roku, w ramach kampanii islamizacji kraju, prezydent Dżafar Muhammad an-Numajri zadeklarował przekształcenie Sudanu w republikę islamską; dzieląc południową prowincje na trzy regiony, jednocześnie wprowadzając islamskie prawo szariatu na tym obszarze. Posunięcie to było kontrowersyjne nawet wśród muzułmańskiej społeczności.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Imperium brytyjskie – potoczne określenie Wielkiej Brytanii i Irlandii wraz z koloniami i innymi terytoriami zależnymi monarchii brytyjskiej, które łącznie stanowiły jedno z największych imperium w dziejach ludzkości. Od 1876 r. także nazwa własna jako Imperium Brytyjskie, gdy królowa Wiktoria przyjęła tytuł cesarzowej Indii. Na początku XX wieku imperium było zamieszkane przez ok. 400-500 mln ludzi (liczba ta była zmienna), co stanowiło blisko 1/4 populacji świata. W 1922 r., Imperium Brytyjskie osiągnęło rozmiar 36,6 milionów km², stając się największym państwem w historii ludzkości (około jednej czwartej powierzchni świata). Imperium brytyjskie tworzyło się przez około 300 lat w wyniku ekspansji handlowej, działalności osadniczej lub podbojów monarchii brytyjskiej. Jego tereny były porozrzucane po wszystkich kontynentach świata, przez co uzyskało miano imperium nigdy niezachodzącego słońca. Największe czasy świetności tego mocarstwa przypadały na ostatnią dekadę XIX oraz na początek XX wieku.

Dnia 26 kwietnia 1983 roku, prezydent Numajri ogłosił stan wyjątkowy, po części w celu zapewnienia, iż prawo szariatu jest przestrzegane. Większość zagwarantowanych konstytucyjnie praw podstawowych zostało zawieszonych. Na północy w nagłych wypadkach sądy orzekały w trybie przyśpieszonym w sprawach karnych. Dochodziło do amputowania kończyn za kradzież oraz posiadanie zakazanego alkoholu. Osoby o innym wyznaniu niż islamskie również zostały poddane tym restrykcjom. Wydarzenia te oraz inne wieloletnie krzywdy doprowadziły do wznowienia wojny domowej.

Ropa naftowa (olej skalny, czarne złoto) – ciekła kopalina, złożona z mieszaniny naturalnych węglowodorów gazowych, ciekłych i stałych (bituminów), z niewielkimi domieszkami azotu, tlenu, siarki i zanieczyszczeń. Ma podstawowe znaczenie dla gospodarki światowej jako surowiec przemysłu chemicznego, a przede wszystkim jako jeden z najważniejszych surowców energetycznych.
Nil () w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.

Ludowa Armia Wyzwolenia Sudanu (SPLA) została założona w 1983 roku jako ruch partyzancki działający na południu kraju, głównie rekrutujący się spoza kręgów arabskich. Jej głównym celem była walka przeciwko władzy centralnej oraz próba ustanowienia niezależnego państwa w południowym Sudanie, pod kierownictwem tejże grupy. Jej liderem oraz założycielem był John Garang.

Uganda – państwo w środkowej Afryce nad Jeziorem Wiktorii, o pow. 236 tys. km². Graniczy z Sudanem, Demokratyczną Republiką Konga, Rwandą, Tanzanią i Kenią. Ludność zajmuje się głównie rolnictwem i hodowlą, kraj słabo rozwinięty.
Wikinews to wolnodostępny serwis informacyjny oparty na technologii Wiki. Oznacza to, że każdy jego użytkownik (zarówno zarejestrowany, jak i niezarejestrowany) może redagować jego zawartość, dodawać nowe artykuły i tworzyć materiały dziennikarskie. Celem tego obywatelskiego dziennikarstwa jest dbałość zarówno o przestrzeganie praw autorskich, pozwalanie na łatwiejsze udostępnianie treści, lecz także dbałość o wiarygodność.

We wrześniu 1984 roku, prezydent Numajri ogłosił koniec stanu wyjątkowego oraz koniec przyśpieszonych rozpraw sądowych, jednakże wkrótce zostały uchwalone nowe prawa dotyczące postępowań sądowych, legalizujące wiele praktyk które były stosowane w czasie stanu wyjątkowego. Pomimo publicznych zapewnień prezydenta, że prawa nie-muzułmanów będą respektowane, mieszkańcy południa oraz dysydenci pozostali niechętni władzy w Chartumie.

Referendum niepodległościowe w Sudanie Południowym – głosowanie odbywające się w dniach 9-15 stycznia 2011 roku w sprawie podziału kraju na część południową i część północną. Jest ono wynikiem ustaleń pokojowych z 2005 roku, podjętych na zakończenie ponad dwudziestoletniej wojny domowej w Sudanie.
Dekolonizacja to proces uniezależniania się krajów i narodów spod wpływów kolonialistów oraz tworzenie nowych państw na terenach dawnych terytoriów zależnych.

Dostawy broni

Sudan pozyskiwał broń dla swoich wojsk z różnych krajów. Po uzyskaniu niepodległości, głównym dostawcą broni wraz ze szkoleniami była Wielka Brytania. Jednak w wyniku wojny sześciodniowej w 1967 roku, stosunki między oboma krajami uległy ochłodzeniu, podobnie jak i ze Stanami Zjednoczonymi oraz RFN.

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций /Organizacyja Objedinionnych Nacyj/, arab. الأمم المتحدة /al-Umam al-Muttahida/, chiń. 联合国 /Lianheguo/), ONZ – uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.
Pojęcie Autonomia pochodzi od (staro)greckiego αυτονομία, (αὐτονομία) autonomía = możliwość stanowienia norm samemu sobie, samodzielność prawna. Dziś używa się go w zależności od dyscypliny (gospodarka, prawo, polityka) lub kontekstu w znaczeniu niezawisłość, niezależność, samorządność (całkowita lub częściowa).

Od 1968 do 1972 roku, ze Związku Radzieckiego jaki i państw bloku wschodniego płynęła duża pomoc militarna, pod warunkiem pomocy technicznej i szkoleń dla wojsk Sudanu. W tym czasie liczebność wojska wzrosła z około 18.000 do 50.000 ludzi. Duża liczba czołgów, samolotów oraz artylerii została nabyta i wprowadzona do użycia do końca 1980 roku.

Krzyżowanie, hybrydyzacja – proces, w wyniku którego z komórek (zwykle . W zoologii i hodowli zwierząt proces krzyżowania zwierząt spokrewnionych gatunków określany jest mianem bastardyzacji. W szczególnych sytuacjach (w hodowli in vitro lub w wyniku szczepienia) dojść może do powstania mieszańców wegetatywnych, będących mieszaniną komórek lub tkanek pochodzących od różnych taksonów.
Pomoc humanitarna (ang. humanitarian aid) – to działania prowadzone w celu udzielenia pomocy ludności w trudnej sytuacji, zwłaszcza gdy odpowiedzialne władze nie mogą albo nie chcą takiej pomocy udzielić.

Do ochłodzenia stosunków między obiema stronami doszło po zamachu stanu w 1972 roku, wtedy też rząd w Chartumie rozpoczął dążenie do dywersyfikacji swoich dostawców. Związek Radziecki pozostał głównym dostawcą broni do 1977 roku, kiedy to jawne poparcie marksistów w Etiopii doprowadziło do zerwania współpracy. Wtedy też Chińska Republika Ludowa stała się głównym dostawcą uzbrojenia.

George Herbert Walker Bush (ur. 12 czerwca 1924 w Milton) – amerykański polityk, republikanin, przedsiębiorca naftowy. W latach 1989-1993 41. prezydent Stanów Zjednoczonych, w latach 1981-1989 41. wiceprezydent Stanów Zjednoczonych, ojciec 43. prezydenta George’a W. Busha.
Blok wschodni (blok socjalistyczny, kraje demokracji ludowej – KDL, kraje komunistyczne, potocznie demoludy) – zespół państw, które wprowadziły bądź starały się wprowadzić zmiany życia społecznego i gospodarczego zgodne z ideologią komunizmu, na który składały się: dyktatura proletariatu, gospodarka planowa oraz idee sprawiedliwości społecznej. Blok ten był wyróżniany od zakończenia II wojny światowej do początku lat 90. XX wieku.

Także sąsiedni Egipt był ważnym partnerem wojskowym w latach siedemdziesiątych, zapewniając dostęp do rakiet, sprzętu wojskowego i załogi tankowców.

Dostawy broni z zachodnich krajów zostały wznowione w połowie lat siedemdziesiątych. Stany Zjednoczone rozpoczęły sprzedaż broni około 1976 roku, chcąc przeciwdziałać sowieckiemu wsparciu dla marksistowskich Etiopczyków i Libijczyków.

1985 – 1991

John Garang, założyciel oraz przywódca Ludowej Armii Wyzwolenia Sudanu

Początek 1985 roku przyniósł poważne niedobory paliwa i chleba w Chartumie, rosnące siły rebelii na południu, suszę, głód oraz coraz trudniejsze warunki życia. Na początku kwietnia, podczas nieobecności prezydenta Numajriego w kraju, w odpowiedzi na wzrost cen na chleb i innych produktów wybuchły masowe demonstracje.

Stan wyjątkowy - jeden z stanów nadzwyczajnych państwa, którego wprowadzenie powoduje w szczególności ograniczenie określonych praw i swobód obywatelskich. W Polsce instytucja stanu wyjątkowego była w regulacjach konstytucyjnych w latach 1952-1983 wchłonięta przez instytucję stanu wojennego.
Etiopia (Federalna Demokratyczna Republika Etiopii – w , ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk) – dawniej Abisynia – państwo położone we wschodniej Afryce. Od południa graniczy z Kenią, na zachodzie z Sudanem, na wschodzie z Dżibuti i Somalią, a na północnym wschodzie z Erytreą.

W dniu 6 kwietnia, kilku wyższych oficerów wojskowych prowadzonych przez gen. Abd er-Rahman Suwar ad-Dahab przeprowadziło zamach stanu. Wśród pierwszych dekretów nowego rządu było zawieszenie konstytucji z 1983 roku, uznającej Sudan za islamskie państwo oraz rozwiązania partii prezydenta Numajriego – Sudańskiej Unii Socjalistycznej (ang. Sudan Socialist Union, SSU)

Saddam Hussajn, właściwie Saddam Hussajn Abd al-Madżid al-Tikriti (صدام حسين عبد المجيد التكريتي) (ur. 28 kwietnia 1937 roku w Al-Audży, zm. 30 grudnia 2006 roku w Bagdadzie) – iracki polityk, generał, prezydent i faktyczny dyktator Iraku w latach 1979-2003. Stracony przez powieszenie.
Animalizm (łac. animal – zwierzę) inaczej zoolatria (gr. zoo – zwierzę + lateria – służba) to zespół wierzeń występujący w religiach pierwotnych głównie Egiptu i Indii, którego przedmiotem jest kult zwierząt. Wynika on z idei, że pewni bogowie wcielają się w zwierzęta, a jej konsekwencją jest zoomorfizm, czyli praktyka przedstawiania tych bogów w postaci zwierząt lub z cechami zwierzęcymi. W antycznym Egipcie wyobrażano sobie bogów pod postacią krokodyla, ibisa, kota, byka lub szakala.

Jednakże, ustawy wprowadzające prawo szariatu nie zostały zawieszone. Powołano piętnastoosobową wojskową radę przejściową, pod przewodnictwem gen. Suwar ad-Dahab. W porozumieniu z nieformalną konfederacją partii politycznych, związków zawodowych, organizacji zawodowych, znanej jako "Gathering", konfederacja ta mianowała tymczasową radę ministrów, pod przewodnictwem premiera Al-Dżazuli Dafalla.

Bahr al-Ghazal (arab.: بحر الغزال) – rzeka i region w południowozachodnim Sudanie; nazwa regionu pochodzi od nazwy rzeki (w tłumaczeniu na język polski – "rzeka gazeli").
Sudan Południowy – autonomiczna republika w południowym Sudanie, ze stolicą w Dżubie. Od uzyskania przez Sudan niepodległości w 1956 południowy region kraju dążył do niepodległości. Od roku 1983 działała organizacja zbrojna dążąca do niepodległości regionu. 9 stycznia 2005 podpisano porozumienie z sudańskim rządem, nadające 10 południowym prowincjom autonomię. Prezydentem kraju został Salva Kiir Mayardit. W grudniu 2005 przyjęto konstytucję.

Wybory odbyły się w kwietniu 1986 roku, wojskowa rada zrzekła się zgodnie z obietnicą władzy na rzecz legalnie wybranego rządu. Nowy rząd kierowany przez premiera Sadiq al-Mahdiego z Partii Umma, składał się z koalicji partii Umma, Demokratycznej Partii Unionistów (DUP) (dawniej Partii Narodowo-Unionistycznej, NUP) Islamskiego Frontu Narodowego (NIF) oraz kilku innych partii z południa. Koalicja ta rozwiązywała się i ponownie powstawała kilka razy w ciągu najbliższych kilku lat, z Sadiq al-Mahdim i jego partią Umma na czele.

Junta, hunta - określenie pochodzące z języka hiszpańskiego oznaczające pierwotnie związek lub radę. Obecnie powszechnie stosowane głównie w odniesieniu do krajów Ameryki Łacińskiej, w których władza wojskowa przejęła rządy na drodze zbrojnego zamachu stanu. Określenie używane również w odniesieniu do dyktatur wojskowych w innych państwach (jak np. w Grecji pod rządami Czarnych pułkowników, czy w Portugalii po Rewolucji goździków).
I wojna w Zatoce Perskiej – konflikt wojenny rozpoczęty zbrojnym najazdem Iraku na Kuwejt 2 sierpnia 1990 roku i zakończony pokonaniem Iraku przez międzynarodową koalicję wiosną 1991 roku. Często wojna ta jest określana terminem "Pustynna Burza" (Desert Storm), choć był to kryptonim tylko jednej z kilku operacji przeprowadzonych podczas tej wojny.

W maju 1986, rząd Sadiq al-Mahdigo rozpoczął negocjacje pokojowe z Ludową Armią Wyzwolenia Sudanu (SPLA), kierowaną przez płk. Johna Garanga. W tym samym roku SPLA oraz wiele innych partii politycznych Sudanu spotkało się w Etiopii oraz wystosowało wspólnie deklarację "Koka Dam", wzywającą do zniesienia islamskiego prawa konstytucyjnego i zwołania konferencji. W 1988 roku, SPLA i DUP zgodziła się na plan pokojowy, zakładający zniesienie paktów wojskowych z Egiptem oraz Libią, zamrożenie prawa islamskiego (szariatu), zakończenie stanu wyjątkowego wraz z zawieszeniem broni. Plan przewidywał także zwołanie Zgromadzenia Konstytucyjnego.

Góry Nubijskie (Dżibal an-Nuba) - pasmo górskie w środkowym Sudanie, w regionie Kordofan. Wysokość bezwzględna waha się tu on 500 do 1325 m n.p.m. Najwyższy szczyt to Dżabal Hajban. Góry zamieszkane są przez czarnoskóry lud Nuba.
Dysydent (łac. dissidens – niezgadzający się) – osoba, która przeciwstawia się obowiązującej w swoim państwie ideologii lub reżimowi i jest z tego powodu represjonowana. Inaczej – opozycjonista.

W tym okresie wojny domowej, rośnie liczba zabitych, a stan gospodarki nadal się pogarsza. Gdy ceny podstawowych towarów zostały zwiększone w 1988 roku, doszło do zamieszek, w wyniku których podwyżki anulowano. Gdy premier Sadiq al-Mahdi odmówił zatwierdzenia planu pokojowego osiągniętego przez Demokratyczną Partię Unionistów (DUP) i SPLA w listopadzie 1988 roku, DUP opuścił rząd. Nowy rząd składał się zasadniczo z partii Umma i islamskich fundamentalistów z Islamskiego Frontu Narodowego (NIF)

Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.
Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.

W lutym 1989 roku, wojsko postawiło ultimatum premierowi Sadiq al-Mahdiemu – mógł podpisać porozumienie pokojowe lub zostać pozbawiony władzy silą. Premier zdecydował się powołać nowy rząd z DUP i podpisał porozumienie wynegocjowane przez SPLA/DUP. Zgromadzenie Konstytucyjne było wstępnie planowane na wrzesień 1989 roku.

Bitwa pod Malakal - starcie, które nastąpiło pod koniec listopada 2006 roku na południu Sudanu, w pobliżu miasta Malakal. Walki między wojskami rządu, a Ludową Armią Wyzwolenia Sudanu (SPLA) było poważnym naruszeniem porozumienia podpisanego 9 stycznia 2005 roku w Nairobi, kończącego długotrwały i brutalny konflikt w południowym Sudanie, który trwając 20 lat spowodował śmierć ponad 2 milionów ludzi.
Islamizacja - to proces wypierania rodzimych wierzeń etnicznych, osiadłego w określonym rejonie ludu, przez islam i kulturę arabską. Islamizacja towarzyszyła arabskiej ekspansji i podbojom. Proces ten obejmował Bliski Wschód, Kaukaz, Bałkany oraz północną, centralną i wschodnią Afrykę.

Jednakże dnia 30 czerwca 1989 roku, kilku oficerów wojskowych pod przewodnictwem płk. Omar al-Baszira, dokonuje zamachu staniu. Przy wsparciu Islamskiego Frontu Narodowego, rozwiązuje rząd na którego miejsce powstaje muzułmańsko-arabska junta wojskowa składająca się z 15 funkcjonariuszy (zmniejszona do 12 w 1991 roku). Omar al-Baszir zostaje jednocześnie prezydentem, premierem i szefem narodowych sił zbrojnych.

Al-Kadarif (arab. القضارف) - miasto we wschodnim Sudanie, na południowy zachód od Kassali; stolica stanu Al-Kadarif; 350 tys. mieszkańców; ośrodek handlowy regionu uprawy bawełny, zbóż, sezamu; przemysł bawełniany, spożywczy.
Susza - długotrwały okres bez opadów atmosferycznych lub nieznacznym opadem w stosunku do średnich wieloletnich wartości i wysoką temperaturą. Prowadzi do znacznego wyczerpania zasobów wodnych w dorzeczu.

Nowy rząd zakazał działalności związkom zawodowym, partiom politycznym oraz innych "nie-religijnych" instytucji. Około 78.000 członków wojska, policji i administracji cywilnej zostało usuniętych ze stanowisk w celu przekształcenia instytucji podległych rządowi.

W marcu 1991 roku, zostaje wprowadzony nowy kodeks karny, zakładający zbiorową odpowiedzialność za indywidualne przestępstwa oraz drakońskie kary tj. ukamienowanie, krzyżowanie czy amputacje rąk i nóg. Chociaż oficjalnie prowincje południowe były zwolnione z tych sankcji islamskich, ustawa z 1991 roku przewiduje możliwość przyszłego stosowania tego prawa na południu. W 1993 roku rząd rozpoczął przenoszenie wszystkich nie-muzułmańskich sędziów z południa na północ, zastępując ich muzułmańskimi odpowiednikami.

Konflikt w Darfurze – aktualnie trwający konflikt zbrojny, mający miejsce w Darfurze (zachodnia część Sudanu, Afryka). Konflikt ten wywołał obecnie największy kryzys humanitarny na świecie. Liczba ofiar najnowszego konfliktu jest szacowana na ponad 200 tys. zabitych, łączny bilans zabitych w trwającej ponad 50 lat konfrontacji sięga ponad 2 milionów ofiar, zaś ponad 4,5 mln ludzi zostało zmuszonych do emigracji.
Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)