IPN - Polski Serwis Naukowy

Siedziba IPN w Warszawie

Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (IPN) – instytucja naukowa o uprawnieniach śledczych.

Instytut został powołany 19 stycznia 1999 na mocy ustawy z 18 grudnia 1998 o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Siedziba IPN mieści się w Warszawie przy ul. Towarowej 28. Instytut posiada jedenaście oddziałów w miastach, które są siedzibami sądów apelacyjnych. W kolejnych siedmiu miastach utworzono delegatury oddziałów IPN.

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II (KUL, łac. Universitas Catholica Lublinensis Ioannis Pauli II) – niepubliczny katolicki uniwersytet mieszczący się w Lublinie, posiadający pełne prawa uczelni publicznej i finansowany z budżetu państwa na zasadach uczelni publicznych. Założony w 1918, do 1928 pod nazwą Uniwersytet Lubelski, od 16 października 2005, na podstawie uchwały Senatu zatwierdzonej przez Episkopat Polski, uczelnia zmieniła nazwę na Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II. W 1938 roku KUL uzyskał prawo do nadawania stopni naukowych.
Andrzej Paczkowski (ur. 1 października 1938 w Krasnymstawie) – polski historyk, naukowiec, wykładowca akademicki, profesor nauk historycznych i alpinista. W okresie PRL działacz opozycji demokratycznej, w III RP członek Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej dwóch kadencji, następnie przewodniczący Rady IPN. W latach 1974–1995 (przez 7 kadencji) prezes Polskiego Związku Alpinizmu.

Zadania i główne kierunki działalności

Do zadań Instytutu Pamięci Narodowej należy:

gromadzenie i zarządzanie dokumentami organów bezpieczeństwa państwa, sporządzonymi od 22 lipca 1944 do 31 grudnia 1989,

ściganie zbrodni nazistowskich i komunistycznych,

prowadzenie działalności edukacyjnej.

Przedmiotem badań Instytutu są m.in:

zbrodnie dokonane przez aparat cywilny i militarny III Rzeszy na ziemiach okupowanej Polski, deportacje do obozów koncentracyjnych,

deportacje żołnierzy Armii Krajowej i innych formacji niepodległościowych oraz mieszkańców kresów wschodnich II Rzeczypospolitej w głąb ZSRR,

pacyfikacja ziem polskich między Wisłą a Bugiem w latach 1944–1947 przez jednostki NKWD.

Struktura

Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu

Osobny artykuł: Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

Główna Komisja jest częścią IPN, realizującą zadania śledcze Instytutu w sprawach, o których mowa w art. 1 ustawy z 18 grudnia 1998. Komisja ta jest kontynuatorką powołanej w 1945 Głównej Komisji Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce, która od chwili powstania aktywnie współpracowała z Komisją Narodów Zjednoczonych do Spraw Zbrodni Wojennych (UNWCC) z siedzibą w Londynie. W 1949 zmieniono nazwę na Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce i pod tą nazwą Komisja działała do 1984, kiedy po raz kolejny dokonano jej przekształcenia zmieniając nazwę na Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce – Instytut Pamięci Narodowej. W 1991 poszerzono zakres badań Komisji, zmieniając jej nazwę na Główna Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Instytut Pamięci Narodowej. Ta z kolei została postawiona w stan likwidacji wspomnianą wyżej Ustawą z 1998, a jej dokumentację przejęła nowo powołana instytucja Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Lustracja z (łac. lustratio, przegląd, wgląd) - procedura przeglądu i weryfikacji przeprowadzana najczęściej w urzędach, stowarzyszeniach, partiach politycznych czy u prywatnych przedsiębiorców. Najczęściej jest formą kontroli przez organ nadzorujący.

W kolejnych przekształceniach zachodzących na przestrzeni półwiecza widać zachodzące zmiany nazwy: od badania zbrodni niemieckich, potem hitlerowskich, poprzez dodanie członu "pamięci narodowej", zastąpienie wyrazu "hitlerowskich" wyrazami "przeciw narodowi polskiemu", wreszcie zastąpienie wyrazu "badania" wyrazem "ścigania".

Grzegorz Motyka (ur. 1967) – polski historyk specjalizujący się w tematyce ukraińskiej. Profesor Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku.
III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Śledztwa w sprawach zbrodni nazistowskich (w szczególności dotyczące sprawców zamieszkujących na terenie Niemiec), prowadzone są przez IPN we współpracy z Centralą Badania Zbrodni Narodowosocjalistycznych (niem. Zentrale Stelle der Landesjustizverwaltungen zur Aufklärung Nationalsozialistischer Verbrechen) w Ludwigsburgu, utworzoną w grudniu 1958.

Andrzej Jan Przewoźnik (ur. 13 maja 1963 w Palmirach, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – polski historyk, sekretarz generalny Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa (1992–2010).
Sławomir Radoń (ur. 8 stycznia 1957 w Biertowicach, zm. 15 lutego 2011 w Krakowie) – polski historyk, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych (2006–2011).

Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów

Pion archiwalny Instytutu Pamięci Narodowej zajmuje się ewidencjonowaniem, gromadzeniem, przechowywaniem, opracowywaniem, zabezpieczeniem, udostępnianiem i publikowaniem dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od 22 lipca 1944 do 31 lipca 1990, a także organów bezpieczeństwa Trzeciej Rzeszy Niemieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, dotyczących:

Instytut Pamięci Narodu (Ústav pamäti národa) jest słowacką instytucją publiczną, która na mocy ustawy nr. 553/2002 Z.z. gromadzi i przetwarza wszystkie rodzaje informacji odnoszące się do okresu represji w latach 1939-1989 oraz dokumenty po byłych państwowych służbach bezpieczeństwa Słowacji i Czechosłowacji.
Placówka naukowa - instytucja zajmująca się badaniami naukowymi. Do placówek naukowych zaliczyć można szkoły wyższe, instytuty Polskiej Akademii Nauk, Polskiej Akademii Umiejętności, jednostki badawczo-rozwojowe, stacje badawcze, stacje terenowe uniwersytetów, jednostki badawcze w zakładach przemysłowych, prowadzące badania podstawowe lub stosowane.

zbrodni nazistowskich, zbrodni komunistycznych oraz innych przestępstw stanowiących zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne popełnionych na osobach narodowości polskiej lub obywatelach polskich innych narodowości w okresie od 1 września 1939 do 31 lipca 1990,

innych represji z motywów politycznych, jakich dopuścili się funkcjonariusze polskich organów ścigania lub wymiaru sprawiedliwości albo osoby działające na ich zlecenie,

działalności organów bezpieczeństwa państwa.

Biuro Edukacji Publicznej

Pion naukowo-edukacyjny Instytutu Pamięci Narodowej. Prowadzi badania w zakresie historii Polski lat 1939–1990, wydaje prace naukowe i popularyzujące ten okres, organizuje wystawy, szkolenia nauczycieli, konferencje naukowe i edukacyjne oraz wykłady otwarte. BEP IPN koordynuje pracę 11 oddziałowych biur edukacji publicznej (OBEP).

Andrzej Gwiazda (ur. 14 kwietnia 1935 w Pińczowie) – polski inżynier, związkowiec, działacz opozycji w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, kawaler Orderu Orła Białego.
Andrzej Urbański (ur. 18 maja 1954 w Warszawie) – polski polityk, dziennikarz i publicysta, poseł na Sejm I kadencji, były prezes zarządu Telewizji Polskiej, były szef Kancelarii Prezydenta RP i były doradca prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego.

BEP IPN tworzą trzy wydziały:

Wydział Badań Naukowych, Dokumentacji i Zbiorów Bibliotecznych,

Wydział Edukacji Historycznej,

Wydział Wydawnictw

oraz

Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej (redakcja).

Biuro realizuje następujące ogólnopolskie projekty badawcze:

Struktura i metody działania aparatu bezpieczeństwa Polski Ludowej;

Aparat bezpieczeństwa w walce z podziemiem politycznym i zbrojnym 1944–1956;

Aparat bezpieczeństwa w walce z Kościołem i wolnością wyznania;

Władze PRL wobec kryzysów społecznych i opozycji demokratycznej;

Aparat bezpieczeństwa wobec emigracji i Polonii;

Aparat bezpieczeństwa wobec mniejszości narodowych;

Aparat bezpieczeństwa wobec środowisk twórczych i naukowych;

Słownik biograficzny Konspiracja i opór społeczny 1944–1956;

Wojna i okupacja 1939–1945;

Słownik dwu okupacji;

Polacy ratujący Żydów.

Pion edukacyjny BEP IPN realizuje następujące działania:

Wisła (łac. i ang. Vistula, niem. Weichsel) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.
Narodowa Rada Badań Archiwów Securitate (rom. Consiliul Naţional pentru Studierea Arhivelor Securităţii - CNSAS, ang. The National Council for the Study of Securitate Archives), organ państwowy powstały na mocy ustawy nr 187 z dnia 7 grudnia 1999.

przygotowuje wystawy historyczne,

prowadzi projekt edukacyjny Opowiem Ci o wolnej Polsce – wspólnie z Centrum Edukacji Obywatelskiej i Muzeum Powstania Warszawskiego,

prowadzi projekt Lekcje z historii najnowszej,

przygotowuje konkursy historyczne,

organizuje konferencje naukowe i edukacyjne,

realizuje projekt Notacje,

Program polonijny – realizowany od 2006 program edukacyjny przygotowany z myślą o polskich nauczycielach uczących w placówkach edukacyjnych poza granicami kraju. W ramach projektu edukatorzy IPN prowadzą szkolenia dla nauczycieli, zajęcia dla uczniów, organizują prezentacje wystaw historycznych. Dorocznym podsumowaniem programu są Polonijne spotkania z historią najnowszą, czyli kurs najnowszej historii Polski i efektywnych metod jej nauczania.

Biuro Lustracyjne

Na mocy ustawy z dnia 18 października 2006 o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów powstało w strukturach IPN Biuro Lustracyjne oraz podległe mu terenowe oddziałowe biura lustracyjne. Głównym celem Biura Lustracyjnego jest weryfikacja prawdziwości złożonych oświadczeń lustracyjnych przez osoby pełniące funkcje publiczne, przygotowywanie postępowań lustracyjnych oraz przygotowanie i publikowanie katalogów zawierających dane osobowe:

Archiwa Historyczne Węgierskiego Bezpieczeństwa Państwowego (węg. Állambiztonsági Szolgálatok Történeti Levéltára - ÁBTL, ang. Historical Archives of the Hungarian State Security) zostały powołane w 1997 pod nazwą Biura Historycznego, któremu zmieniono nazwę w 2004 do obecnej mocą ustawy nr III z 2003 mającej na celu zabezpieczenie i zachowanie dokumentów organizacji bezpieczeństwa państwa w okresie od 21 grudnia 1944 do 14 lutego 1990, m.in. Urzędu Bezpieczeństwa Państwa (Államvédelmi Hatóság - ÁVH) (1945-1956).
prof. Antoni Kazimierz Dudek (ur. 17 października 1966 w Krakowie) – politolog i historyk. Pracownik naukowy Instytutu Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Instytutu Pamięci Narodowej.

pracowników, funkcjonariuszy i żołnierzy organów bezpieczeństwa państwa,

osób rozpracowywanych przez organy bezpieczeństwa państwa PRL,

osób zajmujących kierownicze stanowiska partyjne i państwowych w PRL,

osób pełniących obecnie funkcje publiczne (art. 22 ustawy).

Pracujący w Biurze Lustracyjnym oraz jedenastu Oddziałowych Biurach Lustracyjnych prokuratorzy uczestniczą w weryfikacji prawdziwości oświadczeń lustracyjnych, w przypadku wątpliwości co do ich prawdziwości przygotowują postępowania lustracyjne, a następnie uczestniczą w toczących się przed sądami postępowaniach lustracyjnych.

Nagroda im. Ireny i Franciszka Skowyrów - zwana "Lubelskim Noblem"; nagroda przyznawania za prace naukowe związane ze środowiskiem KUL oraz badania polonijne (historia, filozofia, kultura i teologia) przez Instytut Badań Polonijnych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Nagradzane sa prace prezentujące m.in. wkład kościoła i duchowieństwa w rozwój kultury narodowej, walkę o wolność i niepodległość Polski, sprawiedliwość społeczną i prawa człowieka.
Centrum Badania Ludobójstwa i Ruchu Oporu Mieszkańców Litwy (lit. Lietuvos gyventojų genocido ir rezistencijos tyrimo centras) – litewska instytucja państwowa zajmująca się badaniem przejawów ludobójstwa i zbrodni przeciw ludzkości, prześladowania w czasie radzieckiej i nazistowskiej okupacji oraz zbrojnego i pokojowego ruchu oporu przeciwko okupacji.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)