IV wojna austriacko-turecka - Polski Serwis Naukowy

Czwarta wojna austriacko-turecka – wojna toczona w latach 1663-1664.

Pod rządami Ahmeda Köprülü Paszy, od 1661 wielkiego wezyra na dworze Mehmeda IV, w państwie osmańskim odżyły tendencje ekspansjonistyczne. Po pokonaniu Siedmiogrodu turecka armia kontynuowała marsz przez Węgry.

W kwietniu 1663 Ahmed Köprülü uzyskał nominację sułtana na dowódcę w wojnie z Habsburgami, jednak armia austriacka, którą dowodził generał Rajmund Montecuccoli, ograniczyła się do obsadzenia twierdz austriackich, pozostawiając terytorium Węgier na pastwę najeźdźców. We wrześniu 1663 r. Turcy zdobyli więc twierdzę Ujvár, a w listopadzie Novigrad. Węgierską szlachtę ogarnęła panika. Jedynie na południu kraju utalentowany dowódca, ban Chorwacji hrabia Mikołaj Zrinyi stawił Turkom zorganizowany opór, a pod koniec 1663 r. zwyciężył siły tatarskie nad rzeką Murą.

Wolny Kraj Saksonia (śrdw.-łac. Saxonia, kraina Sasów; niem. Freistaat Sachsen, górnołuż. Swobodny stat Sakska, dolnołuż. Zwězkowy kraj Sakska) – kraj związkowy w Niemczech graniczący z Polską, Czechami i z następującymi krajami związkowymi: Bawaria, Turyngia, Saksonia-Anhalt i Brandenburgia. Jego obszar wchodził w skład Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Został utworzony w 1990 roku po zjednoczeniu Niemiec. Obejmuje on w przybliżeniu obszar dawnego elektoratu a później królestwa Saksonii (patrz historia poniżej). Pod względem powierzchni Saksonia jest dziesiątym, a pod względem liczby ludności, szóstym spośród 16 niemieckich krajów związkowych. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa saxum - skała z powodu charakterystycznych czarnych saksońskich skał.

Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.

W 1664 r. Turcy obrali kierunek na Wiedeń. Zdobyli twierdzę Érsekújvár (niem. Naühausel, słow. Nove Zamky) opodal Preszburga. Podczas obrad Sejmu Rzeszy w Ratyzbonie cesarz Leopold I zaapelował o pomoc do swoich niemieckich wasali. Posiłki przysłały Hiszpania (Filip IV)i Francja (Ludwik XIV), a z Rzeszy Brandenburgia-Prusy (Fryderyk Wilhelm), Saksonia (elektor Jan Jerzy II) i inne państwa niemieckie. Pochód Turków został powstrzymany dopiero przez załogi silnie bronionych twierdz austriackich. W sierpniu 1664 siły cesarskie generała Rajmunda Montecuccoliego zwyciężyły Turków w starciu pod twierdzą Świętego Gottharda (węg. Szentgotthárd), co otwarło Austriakom możliwość rozpoczęcia działań ofensywnych. Sukces ten jednak nie został przez Habsburgów wykorzystany.

Ludwik XIV Wielki, Król Słońce (ur. 5 września 1638 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 1 września 1715 w Wersalu) – król Francji i Nawarry 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów.

Pokój w Vasvár (1664) – pokój kończący tzw. IV wojnę austriacko-turecką, toczoną w latach 1663 – 1664 pomiędzy imperium osmańskim a cesarstwem austriackim.

Już latem 1664 rozpoczęli oni rozmowy pokojowe, jednak dopiero przegrana pod zamkiem Świętego Gottharda zadecydowała, że Turcy przyjęli warunki pokoju. 11 sierpnia podpisano tzw. pokój w Vasvár, którego postanowienia były wyjątkowo korzystne dla sułtana. Turcy zatrzymali w swoich rękach wszystkie zdobycze wojenne na terenie Węgier, zobowiązując się jedynie do niewspierania Węgrów w ich walce z absolutyzmem Leopolda I.

Ban to tytuł spotykany w środkowej i południowo-wschodniej Europie między VII a XX wiekiem. Pierwotnie używany wśród rdzennej ludności Bośni od VII wieku, a później też w Chorwacji, w Węgrzech, na Wołoszczyźnie od XIV wieku do 1831 roku, w średniowiecznej Mołdawii, w Serbii, i w Królestwie Jugosławii od 1929 do 1941 roku. Ziemia pod władzą bana nosiła nazwę banat lub banowina.

Sułtan (tur. "władca", arab. as-sulṭān - "ten, który ma władzę") - tytuł władcy islamskiego, używany w wielu krajach muzułmańskich, m.in. w Turcji osmańskiej do 1922. Państwo rządzone przez sułtana to sułtanat.

Bibliografia

Felczak Wacław: Historia Węgier. Wyd. II, poprawione i uzupełnione. Wyd. Zakład narodowy im. Ossolińskich, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk - Łódź, 1983. ISBN 83-04-01028-3.