Trzecia i czwarta kampania włoska Fryderyka Barbarossy

W latach 1163-1164 doszło do trzeciej wyprawy Barbarossy do Italii. Celem wyprawy była normańska Sycylia i południowa Italia. Tym razem jednak siły cesarza były zbyt słabe i zadowoliły się jedynie zburzeniem dopiero co odbudowanej Tortony 24 listopada 1163 r. W czerwcu 1164 r. Fryderyk widząc że nie pokona silniejszych Werończyków zdecydował się na powrót do Niemiec.

We wrześniu 1166 roku cesarz na czele 20000 Brabantczyków wyruszył na czwartą wyprawę italską. Celem było wygnanie papieża Aleksandra III z Rzymu. Po dotarciu na miejsce cesarz częściowo załagodził spór pomiędzy Pizą i Genuą, po czym spędził zimę w obozie pod Brescią. W dniu 7 kwietnia 1167 roku doszło do sprzysiężenia większości miast lombardzkich przeciwko polityce cesarza. Miesiac później Fryderyk obległ Ankonę a jego wojska rozbiły Rzymian w bitwie pod Tuskulum 29 maja 1167 r. Zwycięstwo umożliwiło Fryderykowi zdobycie Rzymu z którego zbiegł papież Aleksander. 1 sierpnia antypapież Paschalis III dokonał uroczystej koronacji Fryderyka w katedrze św.Piotra. W sierpniu 1167 roku w zajętym przez Niemców Rzymie wybuchła epidemia gorączki malarycznej, której ofiarami padły tysiące rycerzy niemieckich. Cesarz zmuszony został z resztką swoich wojsk opuścić Rzym. Stało się to przyczyną wybuchu rewolty w miastach lombardzkich i utworzenia Ligi Lombardzkiej. Podczas odwrotu ścigany przez wojska lombardzkie Fryderyk odparł atak przeciwnika pod Pontremoli na przełęczy Cisa (musiał jednak zmienić trasę marszu) po czym dotarł do miasta Susa, skąd w przebraniu knechta udało mu się zbiec do Niemiec w marcu 1168 roku. Czwarta wyprawa italska zakończyła się katastrofą.

Czwarta wyprawa Fryderyka Barbarossy do Italii 1166 – 1168