Pierwsza koalicja antyfrancuska lat (1792–1797) była pierwszym wysiłkiem europejskich mocarstw na drodze do obalenia rewolucyjnej Republiki Francuskiej. Był to związek niektórych państw europejskich, w tym przede wszystkim Królestwo Wielkiej Brytanii (które uczestniczyła we wszystkich koalicjach), Austrii, Prus, Holandii i Hiszpanii zawarty na wieść o zgilotynowaniu monarchy francuskiego Ludwika XVI. Sojusznicy nie chcieli dopuścić do rozprzestrzenienia się idei rewolucyjnych w Europie, co zapowiedziało Zgromadzenie Narodowe.

Państwa te podjęły szereg uderzeń na lądzie i morzu, przy czym Prusy i Austria atakowały od strony Republiki Zjednoczonych Prowincji i Renu, zaś Wielka Brytania wspierała rojalistyczne powstania na francuskiej prowincji i podjęła oblężenie Tulonu. Francja doznała porażki w bitwie pod Neerwinden (18 marca 1793) oraz poważnego ciosu wewnętrznego, jakim były wojny wandejskie, odpowiedziała więc z całą mocą: powołany 6 kwietnia przez Konwent Komitet Ocalenia Publicznego ogłosił levée en masse powołując pod broń wszystkich mężczyzn w wieku od 18 do 25 lat. Nowe francuskie armie pokonały najeźdźców i przeniosły wojnę poza własne granice. Francuzi ustanowili 5 maja 1795 roku pierwsze państwo satelickie – Republikę Batawską, a w ramach pierwszego traktatu pokojowego zawartego w Bazylei zabrali Prusom Nadrenię. Hiszpania zawarła z Francją osobny traktat pokojowy. Sukces spowodował, że francuski dyrektoriat przyjął plan podboju dalszych państewek niemieckich i opanowanych przez Austriaków północnych Włoch.

Na północ od Alp arcyksiążę Karol Ludwik Habsburg opanował w roku 1796 sytuację, ale w północnych Włoszech generał Napoleon Bonaparte podjął szereg zwycięskich działań przeciwko Sardynii i Austrii (1796-1797) w okolicach Doliny Padu, co zakończyło się zawarciem traktatów pokojowych w Leoben i Campo Formio w październiku 1797 roku. Koalicja upadła, a w wojnie przeciwko Francji została osamotniona Wielka Brytania.

Tło i początek zmagań

Od roku 1791 monarchowie europejscy z zaniepokojeniem obserwowali rozwój wypadków we Francji zastanawiając się, czy powinni interweniować, zarówno dla udzielenia pomocy królowi Ludwikowi, jak i ewentualnego wykorzystania dla własnych celów chaosu, w jakim Francja zdawała się pogrążać. Kluczową postacią był władca Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Leopold II Habsburg, brat francuskiej królowej Marii Antoniny, który początkowo przyglądał się rewolucji z obojętnością, ale wraz z wzrostem radykalnych nastrojów w Paryżu zaczął przyjmować postawę wrogą, chociaż wciąż miał nadzieję uniknąć wojny. 27 sierpnia Leopold i król pruski Fryderyk Wilhelm, w porozumieniu z arystokratycznymi francuskimi emigrantami, wydali tzw. deklarację z Pillnitz, w której brali w obronę króla Ludwika i jego rodzinę, zapowiadając poważne konsekwencje jeśli im się coś stanie. I chociaż dla Leopolda dokument z Pillnitz miał znaczenie zastępcze i nie miał pociągnąć za sobą jakichkolwiek kroków przeciwko Francji, władze rewolucyjne potraktowały to jako groźbę i zareagowały natychmiast.

W dodatku obok ideologicznych różnic pomiędzy zrewolucjonizowaną Francją a monarchiami starej Europy, istniał ciągły spór o cesarskie posiadłości w Alzacji, a nadto Francuzów coraz bardziej gniewała agitacja prowadzona przez emigrantów-rojalistów za granicą, szczególnie w Holandii i małych państewkach niemieckich.

W rezultacie, po oskarżycielskim wystąpieniu w Zgromadzeniu Narodowym w dniu 20 kwietnia 1792 roku ministra spraw zagranicznych Dumourieza, Francja wypowiedziała wojnę Austrii. Dumouriez przygotował natychmiast uderzenie na Niderlandy Austriackie, gdzie miał nadzieję na wybuch powstania miejscowej ludności przeciw austriackim okupantom. Jednakże trawiona rewolucyjnym wrzeniem armia była za słaba tak do ataku, jak obrony. Żołnierze dezerterowali masami na samo wspomnienie bitwy, w jednym przypadku po zamordowaniu dowodzącego generała.

Podczas gdy rewolucyjne władze gorączkowo prowadziły nowe zaciągi i reorganizowały wojsko, składająca się w większości z Prusaków armia koalicyjna pod wodzą księcia brunszwickiego Karola Wilhelma Ferdynanda skoncentrowała się w Koblencji nad Renem. Uderzenie nastąpiło w lipcu; armia Brunszwika z łatwością zajęła graniczne twierdze Longwy i Verdun. Tam Brunszwik opublikował proklamację, napisaną przez emigranta, księcia de Condé, w której zadeklarował chęć przywrócenia królowi pełni władzy i zapowiedział, że każda osoba cywilna lub prawna, która mu się nie podporządkuje, będzie karana śmiercią. Efekt tej proklamacji był taki, że władze rewolucyjne i ich armia zostały zmotywowane do zdecydowanego odparcia agresji, a jednocześnie niemal natychmiastowe obalenie króla przez tłum, który uderzył na pałac Tuilerie.

Najeźdźcy posuwali się naprzód, ale 20 września pod Valmy spotkali się z siłami Dumourieza i Kellermanna, gdzie wyróżniła się wysoką klasą francuska artyleria. Choć bitwa była taktycznie nierozstrzygnięta, bardzo wzmocniła morale Francuzów. Wkrótce Prusacy uznali, że kampania jest dłuższa i bardziej kosztowna niż przewidywali, zdecydowali się więc wycofać z Francji i zakończyć swój udział w wojnie.

Tymczasem Francuzi odnieśli sukcesy na innych frontach zajmując Sabaudię i Niceę we Włoszech, podczas gdy generał Custine uderzył na Niemcy, zajął kilka miast nad Renem, docierając aż doFrankfurtu. Dumouriez podjął ponownie ofensywę w Belgii, odnosząc 6 listopada wielkie zwycięstwo nad Austriakami pod Jemappes i zajmując cały kraj z początkiem zimy.