I wojna syryjska - Polski Serwis Naukowy

Pierwsza wojna syryjska toczyła się w latach 276 – 271 p.n.e. między Antiochem I Soterem, z dynastii Seleukidów, a Lagidą, Ptolemeuszem II Filadelfosem, władającym Egiptem, o Celesyrię, Fenicję i Palestynę, a także o rozszerzenie wpływów na wyspach greckich i w Azji Mniejszej. Po początkowych niepowodzeniach Ptolemeusza ostatecznie zakończyła się przegraną Antiocha I, być może za sprawą Arsinoe II, żony Ptolemeusza, która doprowadziła do sukcesu Egiptu.

Wojny syryjskie – seria sześciu konfliktów zbrojnych toczonych pomiędzy panującymi w Mezopotamii, Iranie i Syrii Seleucydami oraz władającymi Egiptem Ptolemeuszami. W kolejności chronologicznej były to:

Ptolemeusze (albo Lagidzi) - dynastia pochodzenia macedońskiego panująca w starożytnym Egipcie w latach 304- 30 p.n.e., w południowej Syrii, Libanie i Palestynie w latach 301 - 200 p.n.e., na Cyprze do 58 p.n.e. i w latach 48 - 30 p.n.e. oraz w Cyrenajce do 96 p.n.e.. Przejściowo do państwa Ptolemeuszy należały także południowe i południowo-zachodnie wybrzeża Azji Mniejszej i wyspy Morza Egejskiego. Nazwa dynastii pochodzi od imienia założyciela i kolejnych królów dynastii, zaś nazwa alternatywna, Lagidzi, od ojca Ptolomeusza I - Lagosa.

Na początku III wieku p.n.e. Egipt dysponował znaczącą przewagą na morzu, jak również kontrolował ważniejsze ośrodki handlowe w Fenicji i na wybrzeżach Azji Mniejszej, a także wpływami swymi sięgał do Grecji. Wszystko to dawało Ptolemeuszowi bardzo mocną pozycję w nadciągającej wojnie z Seleukidami. Jednakże gdy w roku 276 p.n.e. armia egipska wkroczyła do Syrii, została ona pobita i odparta przez Antiocha I. Faktycznie, na tym etapie wojny, była to przegrana Ptolemeusza.

Starożytna Syria zajmowała obszar między Morzem Śródziemnym, a rzeką Eufrat oraz między Azją Mniejszą (konkretnie górami Taurus) i Palestyną. Takie ramy terytorialnie przyjmuje się najczęściej w literaturze, z punktu widzenia geograficznego dla tego regionu. Nie są one tożsame z obecnymi granicami państwa syryjskiego.

Epoka hellenistyczna – nazwana hellenizmem, okres trzech stuleci w historii regionu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, którego początek wyznacza zgon Aleksandra Macedońskiego w 323 roku p.n.e., a koniec podbicie Egiptu przez Rzymian w 30 roku p.n.e..

Następnie Antioch sprzymierzył się z Magasem z Cyreny, przyrodnim bratem Ptolemeusza II, który ogłosił niezależność swojego kraju od Aleksandrii. W sojuszu z Magasem Seleukida zamierzał uderzyć na Lagidów z dwóch stron. Tymczasem jednak sprawy wojny ujęła w swe ręce nowa żona Ptolemeusza II – Arsinoe II, niezwykle utalentowana i wybitna kobieta. Nie są znane bliższe szczegóły toczącej się dalej wojny syryjskiej. W każdym razie wojska egipskie przystąpiły do kontrofensywy i odniosły szereg sukcesów na morzu, u wybrzeży Azji Mniejszej i na lądzie. Jednakże wystąpienie floty Antygona Gonatasa po stronie Antiocha, pohamowało nieco zapędy Egiptu. Magas z Cyreny, który co prawda skutecznie opierał się Egiptowi, nie był jednak w stanie przesądzić losów wojny na stronę Antiocha.

Ptolemeusz II Filadelfos, Ptolemaios II Filadelfos - gr. basileus Ptolemaios II Theos Philadelphos II - król Ptolemeusz II Bóg miłujący siostrę, egip. Ptulmis Userkare Meriamon - (urodzony w 308 p.n.e. na wyspie Kos – zmarł w 246 p.n.e. w Egipcie), drugi władca Egiptu z dynastii Ptolemeuszy, syn Ptolemeusza I Sotera i Bereniki I, mąż Arsinoe I i Arsinoe II, ojciec Ptolemeusza III, innego Ptolemeusza, Lizymacha i Bereniki. Panował od 285 roku p.n.e., początkowo wspólnie z ojcem, a od 282 p.n.e. samodzielnie. W latach 277-270 p.n.e. wspólnie z Arsinoe II.

Cyrena, gr. Κυρήνη – Kyrēnē, starożytne miasto położone w północnej Libii, w prowincji Cyrenajka, ok. 16 km od Morza Śródziemnego na płaskowyżu o wysokości 550 m n.p.m. Niedaleko miasta znajdował się port Apollonia, początkowo również samodzielne miasto, od końca VII wieku p.n.e. traktowane jako port Cyreny. Apollonię z Cyreną łączyła tzw. droga królewska, zbudowana przez legionistów rzymskich ok. 100, w miejscu której dziś biegnie nowoczesna droga asfaltowa.

W końcu doszło do porozumienia, w wyniku którego Egipt potwierdził swoje panowanie w Syrii południowej, Fenicji i Palestynie, a oprócz tego zyskał szereg miast na południowym wybrzeżu Azji Mniejszej, gdzie ostatecznie Egipt władał – od Miletu do Kalikadnos w Cylicji. Pozycja Egiptu była w tym czasie niewątpliwie najsilniejsza spośród państw hellenistycznych.

Milet (gr. Mílētos) - miasto jońskie na wybrzeżu Karii przy ujściu rzeki Meander (obecnie Menderes w Turcji), założone pod koniec drugiego tysiąclecia p.n.e. Ojczyzna filozofów: Talesa, Anaksymandra, Anaksymenesa oraz geografa i historyka Hekatajosa oraz pisarza Arystydesa, któremu przypisuje się autorstwo opowiadań erotycznych.

Seleucydzi lub też Seleukidzi - dynastia hellenistyczna wywodząca się od jednego z dowódców Aleksandra Wielkiego, Seleukosa, który w wyniku wojen diadochów został władcą (w 312 p.n.e.) wielonarodowego, ogromnego imperium rozciągającego się od Azji Mniejszej na zachodzie do granic Indii na wschodzie. Już w III wieku p.n.e. w państwie pojawiły się tendencje separatystyczne, które skutkowały stopniowym zmniejszaniem się terytorium. Imperium Seleucydów przetrwało do roku 63 p.n.e., kiedy Pompejusz przyłączył jego resztki (obejmujące już tylko Syrię i Cylicję) do Rzymu (tereny wschodnie opanowali Partowie w II wieku p.n.e.).

Literatura

Günther Hölbl: Geschichte des Ptolemäerreiches. Politik, Ideologie und Religiöse Kultur von Alexander dem Großen bis zur römischen Eroberung. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1994, S. 34–38, ISBN 3-534-10422-6

Zobacz też

wojny syryjskie, Seleucydzi, Ptolemeusze, Epoka hellenistyczna